به گزارش اصفهان زیبا؛ با وجود سهم ۸۰ تا ۹۰ درصدی نظام بانکی در تأمین مالی اقتصاد ایران، کارشناسان هشدار میدهند این وابستگی شدید به سیستم سنتی بانکمحور، چالشهای جدی برای صنایع و بنگاههای اقتصادی ایجاد کرده است.
در این شرایط، «تأمین مالی زنجیره تأمین» بهعنوان راهکاری نوین مطرح میشود که میتواند با کاهش هزینههای تأمین مالی تا ۶ درصد و بهبود ۳۰ درصدی گردش نقدینگی، گرههای تولید را بگشاید. اما چرا با وجود مزایای اثباتشده جهانی، اجرای این طرح در ایران با کندی مواجه شده است؟
بررسیها نشان میدهد نبود زیرساختهای دیجیتال، مقاومت بانکها در پذیرش اسناد تجاری بهجای وثایق سنتی، و ضعف چارچوبهای قانونی، مهمترین موانع پیشروی این تحول مالی هستند.
زنجیره تأمین به عنوان شریان حیاتی کسبوکارها، نیازمند جریان مستمر مالی است تا بتواند بهصورت بهینه عمل کند. در سالهای اخیر، روشهای سنتی تأمین مالی دیگر پاسخگوی نیازهای پیچیده این زنجیره نیستند و به همین دلیل، رویکردهای جدیدی در حال شکلگیری هستند.
با گسترش فینتکها و فناوریهای نوین، شاهد تحول اساسی در شیوههای تأمین مالی زنجیره تأمین خواهیم بود. در آینده نزدیک، سیستمهای خودکار و هوشمند، جریان مالی را در تمام مراحل زنجیره تأمین بهینهسازی خواهند کرد و انعطافپذیری بیشتری را برای کسبوکارها ایجاد میکنند.
تأمین مالی کارآمد زنجیره تأمین نهتنها چالشهای فعلی را کاهش میدهد، بلکه فرصتهای جدیدی برای رشد و توسعه کسبوکارها ایجاد میکند. با بهرهگیری از فناوری و همکاری بین اجزای زنجیره، میتوان به سیستمی پایدار و مقاوم دست یافت.
تأمین مالی زنجیره تأمین به روشهای مدرن علاوه بر کاهش چالشهای مالی سنتی، با ادغام فناوریهای دیجیتال، کارایی، شفافیت و انعطافپذیری کل اکوسیستم کسبوکار را ارتقا میبخشد. این تحول به ویژه در شرایط اقتصادی پیچیده امروزی، یک مزیت رقابتی کلیدی محسوب میشود.
غلامحسین کریمیان دبیر کمیسیون بهبود محیط کسب و کار اتاق بازرگانی اصفهان در گفتوگو با «اصفهان زیبا» اذعان میکند: حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد تأمین مالی اقتصاد کشور ما از طریق شبکه بانکی انجام میشود. یعنی بخشهای صنعت، خدمات و کشاورزی بیشتر منابع مالی خود را از بانکها دریافت میکنند، به همین دلیل، اقتصاد ایران یک اقتصاد بانکمحور است در مقابل، سهم بازار سرمایه، اوراق بدهی، تأمین مالی جمعی و افزایش سرمایه تنها حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد است که رقم بسیار پایینی به شمار میرود.
اهمیت تأمین مالی زنجیره تأمین
کریمیان با اشاره به راهکارهای نوین جهت دسترسی به منابع مالی میافزاید: تامین مالی زنجیره تامین راهکاری نوین برای دسترسی سریعتر و ارزانتر فعالان اقتصادی به منابع مالی است. این روش با همکاری بانک، تامین کننده و خریدار و بر پایه فناوریهای نوین، فرآیند تامین مالی را تسهیل میکند.او میگوید: برخلاف روشهای سنتی که بر وثایقی مانند ملک، چک یا سفته متکی بودند، در این روش تمرکز روی جریان واقعی کالا و اسناد تجاری همچون فاکتور فروش، سفارش خرید و رسید انبار است.
تفاوت روش سنتی و زنجیرهای
دبیر کمیسیون بهبود محیط کسب و کار اتاق بازرگانی اصفهان میافزاید: در روش سنتی، بانکها تنها به دارایی و اعتبار بنگاه توجه داشتند؛ اما در تأمین مالی زنجیرهای، اعتبار یک بنگاه بزرگ بهعنوان پشتوانه برای پرداخت به تأمینکنندگان کوچکتر عمل میکند. برای نمونه، وقتی یک شرکت بزرگ از یک بنگاه کوچک مواد اولیه خریداری میکند، فاکتور فروش صادر شده میتواند مبنای دریافت تسهیلات فوری از بانک قرار گیرد.
وی میافزاید: بانک مبلغ فاکتور را پیشاپیش به فروشنده پرداخت کرده و در سررسید از خریدار بزرگ تسویه میکند. این شیوه هم ریسک بانک را کاهش میدهد و همچنین نقدینگی کل زنجیره را بهبود میبخشد.
کریمیان میافزاید: یکی از ابزارهایی که در ایران معرفی شده، اوراق گام است که بانک مرکزی مقدمات اجرای آن را فراهم کرده است. با این حال، تأمین مالی زنجیره هنوز در کشور به مرحله بلوغ نرسیده و بهطور کامل پیادهسازی نشده است.
دبیر کمیسیون بهبود محیط کسب و کار اتاق بازرگانی اصفهان اضافه میکند: بیشتر صنایع در ایران به دلیل شرایط اقتصادی و ناپایداری بازار، تمرکز خود را بر سرمایه در گردش گذاشتهاند تا سرمایهگذاری بلندمدت و دلایل اصلی این موضوع عبارتند از: نااطمینانی اقتصادی و پیشبینیناپذیری قیمتها، تورم ساختاری و نوسانات ارزی و نیاز مداوم به تأمین هزینههای جاری مانند مواد اولیه، دستمزد، انرژی و حملونقل.
وی اضافه میکند: برای مثال در سال ۱۴۰۲، هزینه مواد اولیه در صنعت فولاد ۵۸ درصد رشد داشته، در حالی که درآمد تنها ۳۶ درصد افزایش یافته است، همین شکاف موجب افزایش نیاز به تأمین مالی کوتاهمدت شده است.
چالشهای تأمین نقدینگی صنایع
کریمیان با اشاره به موانع تأمین نقدینگی صنایع میافزاید: صنایع برای تأمین سرمایه در گردش خود با موانع متعددی از جمله سختگیری بانکها در اعطای تسهیلات به دلیل ریسک اعتباری بالا و کمبود وثایق مواجه هستند. مشکل مطالبات معوق از دیگر مصادیق این موانع است؛ به این دلیل که بسیاری از شرکتهای دولتی و شبهدولتی بدهیهای بانکی خود را با تأخیر طولانی پرداخت میکنند.
وی میگوید: کمبود ابزارهای متنوع مالی نیز، از چالشهای کنونی است، بازار سرمایه هنوز ابزارهایی مانند اوراق بدهی کوتاهمدت را بهطور مؤثر در اختیار بنگاهها قرار نداده است همچنین نبود شفافیت و زیرساخت دیجیتال؛ سیستم بانکی کشور همچنان به روشهای سنتی متکی است و دادههای لازم برای اجرای کامل تأمین مالی زنجیرهای فراهم نشده است.
کریمیان با اشاره به مزایای روش تأمین مالی زنجیره تأمین میگوید: در روش تأمین مالی زنجیره، تأمینکننده میتواند بدون نیاز به وثیقه و تنها با استفاده از فاکتورهای فروشی که توسط خریدار تأیید شدهاند، از بانک یا نهاد مالی منابع مالی دریافت کند.
دبیر کمیسیون بهبود محیط کسب و کار اتاق بازرگانی اصفهان اذعان میکند: این فرایند باعث میشود تأمینکننده با یک نرخ تنزیلی مشخص، تقریباً بلافاصله مبلغ فاکتور را نقد کند. برای نمونه، اگر یک شرکت داروسازی دو میلیارد تومان مواد اولیه از یک شرکت کوچک خریداری کند، آن شرکت کوچک میتواند فاکتور فروش خود را نزد بانک تنزیل کرده و حدود یک میلیارد و ۹۵۰ میلیون تومان نقدی دریافت کند. سپس در سررسید، بانک مبلغ اصلی را از خریدار بزرگتر (شرکت داروسازی) دریافت میکند.
مزایای تأمین مالی زنجیرهای
کریمیان با اشاره به مزایای این روش برای تأمین کننده، تولید کننده و بانکها اضافه میکند: دسترسی سریع و ارزان به نقدینگی، کاهش وابستگی به وامهای سنتی، افزایش توان برنامهریزی مالی از مزایای این روش برای تأمین کنندگان است همچنین، اطمینان از تأمین بهموقع مواد اولیه و تجهیزات، بهبود برنامهریزی تولید و افزایش ظرفیت تولید از دیگر مزایای این روش برای تولید کنندگان است.
وی میافزاید: کاهش ریسک، دسترسی به دادههای زنجیره تأمین، کسب درآمد از محل کارمزد بدون نیاز به وثایق سنتی نیز جزو مزایای این روش برای بانکها محسوب میشود.
کاهش هزینه تولید و تأمین مالی
کریمیان با اشاره به تأثیر غیر مستقیم این روش در کاهش هزینه تولید و تأمین مالی میافزاید: تأمین مالی زنجیرهای بهطور غیرمستقیم باعث کاهش بهای تمامشده کالا میشود زیرا کاهش هزینه تأمین مالی و تسهیل در خرید بهموقع مواد اولیه، هزینه کل عملیات تولید را پایین میآورد.
لازم به ذکر است بر اساس آمارهای بینالمللی، این روش بین ۲ تا ۶ درصد هزینههای تأمین مالی را کاهش میدهد و گردش نقدینگی را تا ۳۰ درصد بهبود میبخشد.
دلایل عقبماندگی صنایع از تأمین مالی زنجیرهای
وی با اشاره به استفاده حداقلی صنایع از این روش میگوید: با وجود مزایا، بسیاری از صنایع هنوز از روشهای سنتی استفاده میکنند. دلایل اصلی این موضوع شامل ناآشنایی بنگاهها با مزایای تأمین مالی زنجیره، مقاومت بانکها در پذیرش فاکتور بهجای وثیقه، نبود زیرساخت دیجیتال برای مدیریت دادهها و اسناد تجاری، مقررات سختگیرانه و فقدان چارچوب قانونی مشخص برای اسناد الکترونیکی میشود.
نقش فناوری در تأمین مالی زنجیره
وی میافزاید: فناوری، عنصر کلیدی اجرای موفق این مدل است. ابزارهایی مانند: سامانههای مدیریت زنجیره تأمین، پلتفرمهای اعتبارسنجی لحظهای، سامانههای مدیریت فاکتورهای الکترونیکی، اتصال سیستمی بین خریدار، تأمینکننده و بانک.
کریمیان میگوید: تمامی عناصر فناورانه لازمه پیادهسازی درست این سیستم هستند. در این میان نقش دولت در قانونگذاری تسهیلگر، ایجاد پلتفرمهای ملی دیجیتال، ارائه تخفیف کارمزدهای بانکی و آموزش بنگاهها بسیار حیاتی است.
وضعیت تأمین مالی زنجیرهای در ایران
دبیر کمیسیون بهبود کسب و کار اتاق بازرگانی اصفهان میگوید: در سال ۱۴۰۳، بانک مرکزی ۳۵۰ هزار میلیارد تومان تأمین مالی از طریق زنجیره را در برنامه خود قرار داد. ابزارهای اصلی شامل: اوراق گام (گواهی اعتبار مولد)، کارتهای رفاهی مرتبط با اوراق گام، برات الکترونیکی و سامانه فاکتورینگ وزارت اقتصاد میشوند.
وی در پایان اضافه میکند: علاوه بر این، پلتفرمهایی توسط برخی بانکها مانند بانک تجارت ایجاد شده است. بااینحال، هنوز اجرای کامل تأمین مالی زنجیره در کشور محقق نشده و تمرکز عمدتاً بر اوراق گام است. این در حالی است که نرخ تنزیل بالای این اوراق برای فعالان اقتصادی ریسک زا محسوب میشود.