به گزارش اصفهان زیبا؛ در راستای اینکه بتوانیم نقش سازنده گروههای مردمی در پیادهروی اربعین را بیان کنیم، لازم است در ابتدا تقسیمبندی از انواع آنها داشته باشیم.
یک گروه، هیئات مذهبی هستند که بهصورت هفتگی یا مناسبتی جلسههای عزاداری و تبیینی برگزار میکنند.
گروه دیگر مراکز فرهنگی هستند که فراتر از یک هیئت عمل میکنند و برگزاری فعالیتهایی همچون کلاسهای آموزشی، مهارتی، اردو و مواردی ازاینقبیل هم شامل برنامههایشان میشود.
یک دسته دیگر گروههای جهادی هستند که در مواقع بحرانی همچون سیل و زلزله در مناطق حاضر میشوند یا فعالیتهای تبلیغی دارند. چنین فعالیتهایی را معمولا طلاب و روحانیون بهعهده دارند و با ماهیت گفتمانی که کارشان دارد، در مناطق موردنیاز حاضر میشوند.
این یک دستهبندی از فعالیتهای فرهنگی بود که قطعا موارد دیگری را هم میتوان به آن اضافه کرد؛ اما مهم این است که همه این گروهها باوجود ماهیت متفاوتشان، امکان نقشآفرینی در پیادهروی اربعین را دارند؛ یعنی ظرفیت اربعین آنقدر متکثر و متنوع است که همه این گروهها را در برمیگیرد؛ برهمیناساس، میتوان پنج محور را بهعنوان موقعیتهایی که گروههای مردمی میتوانند در آن مؤثر باشند، ذکر کنیم.
استفاده از ظرفیت تربیتی و معنوی اربعین به واسطه حضور در پیادهروی
پیادهروی اربعین فرصتی است که اگر گروهها امکان حضور در آن را پیدا کنند، میتوانند از ظرفیتهای ویژهاش استفاده کنند. اولین مورد، بهرهگیری از فرصت تربیتی اربعین است. ما معمولا در کلاسهای درسمان از مفاهیم مختلف صحبت میکنیم؛ ولی نیاز است نوجوان در عرصه عمل هم با آنها مواجه شود؛ مثلا اگر از گذشت و ایثارگری صحبت میکنیم، اربعین نمود عملی این مفاهیم بوده و فقط نیاز است به آنها در پیادهرویمان دقت کنیم؛ یعنی یک سال توجه نوجوان را به مفهوم گذشت معطوف کنیم، سال دیگر خدمت به مردم را موردنظر داشته باشیم و… .
در همین راستا حوزه دیگری که با حضور نوجوانان در پیادهروی اربعین محقق میشود، تمرین فعالیتهای رفتاری است. شما اگر در دیگر ایام سال نوجوانان را به سفر عتبات ببرید، امکان برنامهریزی و کنترلپذیری بیشتری وجود دارد؛ ولی در پیادهروی اربعین اتفاقهای غیرمنتظرهای میافتد و همین میتواند تمرینی باشد برای فعالیت تشکیلاتی مناسب و تمرینی باشد برای همکاری و همیاری میان اعضا. مسئله بسیار مهم دیگر که با این حضور میتوان به آن رسید، درک زیارت و توسل به امامحسین(ع) است که باعث رشد معنوی نوجوانان میشود. با این حساب میتوانیم اینطور بگوییم که اگر یک مجموعه فرهنگی با برنامهریزی هدفمند و هوشمندانه، همراه با اعضایش در پیادهروی اربعین حاضر شود، دستاوردهای اخلاقی، رفتاری و معنوی مهمی بهدست خواهد آورد.
خدمت به زائران به واسطه حضور در پیادهروی اربعین
مسئله مهم دیگری که باید به آن اشاره کنیم، تبدیل نوجوان زائر به نوجوان خادم است. یک مجموعه فرهنگی باید جزو برنامههایش این باشد که نوجوان بعد از چند سال که بهعنوان زائر در پیادهروی حضور پیدا میکند، نقش مقدس خادمی را بهعهده بگیرد. زمانی که از خادمی صحبت میکنیم، اصل خدمتکردن به دیگر زائران است. حالا این خدمت میتواند برپایی موکب برای توزیع غذا باشد یا ارائه خدمات فرهنگی. مثلا یک گروهی موکب حجاب برپا کرده بودند و به زائران پاکستانی که در طول مسیر لباسهایشان فرسوده شده بود یا متفاوت بافرهنگ اربعین بود، خدمات ارائه میکردند. گروهی دیگر که فعالیتهایشان در طول سال متمرکز بر کتابخوانی است، امسال از این فرصت استفاده کرده و در مرز که معمولا زائران وقت آزاد دارند، کتابهای کمحجم و متناسب با اربعین ارائه میدادند.
موکبها در ایران برپا شود
سومین نقشی که گروههای مردمی میتوانند به عهده گیرند، برپایی موکب در داخل کشور است. متأسفانه یک نگاهی غلبه دارد: برپایی موکب فقط در مسیر نجف تا کربلا ثواب دارد؛ درحالیکه کشور ما بهخاطر موقعیت جغرافیاییاش، مسیر تردد بسیاری از زائران کشورهای دیگر است و آنها در ایران هم به خدمات نیاز دارند؛ همچنین مردم کشور خودمان برای رسیدن به مرز، از شهرهای مختلف میگذرند و به آنها نیز میتوان خدمات ارائه کرد. برای رفع این فقدان از یکسو، گروههای فرهنگی باید به برپایی موکب اقدام کرده و از سوی دیگر، درباره اهمیت این اقدام، فرهنگسازی کنند.
امتداد جریان پیادهروی اربعین به شهرها
مورد دیگر، اتصال جریان پیادهروی اربعین به محلههاست. اگر واقعبینانه به مسئله نگاه کنیم، در بهترین حالت پنجمیلیون نفر میتوانند در پیادهروی اربعین مشارکت کنند و این یعنی 70 الی 80درصد مردم در کشور میمانند؛ با این حساب وظیفه گروههای فرهنگی این است که حالوهوای اربعین را در محلهها و مراکزشان زنده کنند. یکی از اقدامهایی که در این راستا صورتگرفته، برگزاری پیادهروی جاماندگان است؛ ولی نباید به آن محدود شویم؛ مثلا یک مسجد میتواند دورهمی خاطرهگویی داشته باشد، برنامهای برای جاماندگان و گفتوشنود از خاطرههای اربعین یا یک برنامه دیگر میتواند نمایشگاه عکاسی باشد. مهم این است که نگذاریم چراغی که در مسیر پیادهروی روشن شده، در محلهها خاموش شود.
تداوم منش اربعین در جریان زندگی
مورد آخری که میتوان به عنوان نقش گروههای فرهنگی برشمرد، امتداد سبک زندگی اربعینی در زندگی جاری مردم است. مردم ما با حضور در پیادهروی اربعین تجربههای معنوی، اخلاقی و رفتاری بهدست میآورند که باید در زندگی روزمرهشان هم ادامه پیدا کند. این تداوم نیازمند تأمل جدی فعالان فرهنگی ازجمله روحانیون بهعنوان قشر گفتمانی و روشنگر جامعه است.