دیپلماسی فرش در کُما

سهــم یک‌درصدی اصفهان از کـــل صادرات فرش دست‌باف کشور درحالی است که این استان پتانسیل بالایی در بخش تولید فرش دارد. به گفته متولیان صنعــت فـــرش اصفهــان، بـــازاریــابـــی و پیــداکردن بازارهـای صادراتی از تـوان تولیدکنندگان خارج است و گره این مشکل به‌دست دولتی‌ها باز می‌شود. حرفشان هم این است که سفارت‌خانه‌ها برای راه‌اندازی دفاتر بازرگانی در کشورهای خارجی به‌منظور معرفی فرش اصفهان، همــراهی لازم را نـــداشتــه و نــدارنـــد. ازسوی‌دیگر، تولید فرش در شرایط رقابتی باید مطابق با سلایق مصرف‌کنندگان در بازارهای صادراتی انجام شود، ولی تولیدکنندگان در این زمینه ضعیف عمل کرده‌اند.

تاریخ انتشار: 09:40 - سه شنبه 1401/03/17
مدت زمان مطالعه: 5 دقیقه
no image
فرش اصفهان، این هنر-صنعت دیرینه با مزیت بالای خود برای ارزآوری و اشتغال‌زایی از توجه و نظرها مغفول مانده و مدت‌هاست غبار بی‌رونقی را بر تاروپودش لمس می‌کند. افزایش قیمت ابریشم یکی از دلایلی است که صادرات فرش را کاهشی کرده است. براساس آمار مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های فرش دست‌باف، سالانه 500 تن ابریشم وارد می‌شود. عبدالله بهرامی پیش‌تر در گفت‌وگوهایش با رسانه‌ها هشدار داده بود که «بــزرگ‌ترین طراحان فرش دست‌باف  به‌دلیل عدم‌حمایت درحال رفتن به ترکیه هستند؛ چراکه این هنر-صنعت از یک‌سو در تحریم آمریکا قرارگرفته و از سوی دیگر، با مصوبات غیرکارشناسی دولتمردان و بانک مرکزی با مصوبه تعهدارزی زمین‌گیر شده است.» تأمین‌نشدن سرمایه و  مواداولیه باعث ایجاد مشکلات زیادی برای قالی‌بافان شده است.  ارائه محصولات باکیفیت پایین‌تر که نتیجه آن می‌شود تولید محصول درجه‌دو و سه، نمونه‌ای از همین مشکلات است که در چندسال‌گذشته باعث تغییر شغل برخی قالی‌بافان هم شده است. این مشکلات دست‌به‌دست هم داده تا میزان تولید افت کند و صادرات فرش هم با مانع روبه‌رو شود.
افزایش تعرفه ابرایشم
این‌طور که رئیس انجمن تولیدکنندگان و صـــادرکنــنــدگان فـــــرش استـــان به «اصفهان‌زیبا» می‌گوید «از صفر تا صد تولید فرش به‌هم‌پیوسته است و هرکدام از این حلقه‌ها با اخلال مواجه شود، سایر بخش‌ها نیز دچار مشکل خواهند شد؛ به‌عنوان‌مثال افزایش قیمت مواد اولیه روی صادرات این کالا نیز تأثیر می‌گذارد.»سعید عصاچی تصریح می‌کند: «تعرفه ابریشم بالاست. زمانی تعرفه ابریشم 15درصد بود که الان به 26درصد رسیده است. زمانی اعلام کردند که تعرفه باید به 20درصد برسد، ولی این اقدام را عملیاتی نکردند. قبلا مبنای محاسبه گمرک برای 26دلار ارز 4200 تومانی بود، ولی الان قیمت ارز افزایش‌یافته و باعث افزایش تعرفه ابریشم شده است.»عصاچی ادامه می‌دهد: «در این شرایط بسیاری از تولیدکنندگان، ابریشم را از ازبک وارد می‌کنند که کیفیت لازم را ندارد و روی کیفیت فرش اصفهان تأثیر می‌گذارد؛ از طرفی، برای حمایت از ابریشم داخلی اعلام شد که از تولیدات داخلی استفاده شود، ولی واقعیت این است که ابریشم تولید داخل ازلحاظ کمیت و کیفیت پاسخ‌گوی نیاز تولیدکنندگان نیست.»رئیــــس انجـمــــــن تـــولیـــدکنــنـــدگان و  صادرکنندگان فرش استان خاطرنشان می‌کند: «باتوجه به اینکه بازار فروش ما برای صادرات مناسب نیست، فرش قیمت واقعی خود را پیدا نکرده و قیمت فرش پایین است؛ ازاین‌رو تولیدکنندگان نمی‌توانند دستمزدهای بالا را پرداخت کنند. امسال دولت 57درصد دستمزدها را افزایش داده و توقع بافنده‌ها این است که این 57درصد شامل آن‌ها نیز شود، ولی کارفرمایان توان پرداخت این میزان دستمزد را ندارند و این امر منجر به افت تولید می‌شود.»
چالش تعهد ارزی برای صادرات فرش
به گفته عصاچی، یکی دیگر از چالش‌های تولیدکنندگان فرش، تعهد ارزی است. زمانی که فرش صادر می‌شود، باید تا یک‌سال ارز حاصل از صادرات بازگردد، ولی فرش کالایی نیست که همان‌موقع که آن را به خارج از کشور صادر می‌کنیم پولش را دریافت کنیم. زمانی که فرش به کشورهای خارجی صادر می‌شود، داخل مغازه‌ها می‌ماند؛ امکان دارد یک‌روزه فروش برود و امکانش هست که پنج‌سال طول بکشد تا فرش به‌فروش برسد.رئیــــس انجـمــــــن تـــولیـــدکنــنـــدگان و صادرکنندگان فرش استان اذعان می‌کند: ـــارخانه‌هایی ماننــد آهن و فولاد و تولیدکنندگان موادغذایی، ابتدا کالای خود را می‌فروشند و پولش را دریافت می‌کنند و بعد صادر می کنند؛ به‌همین‌دلیل در یک بازه زمانی مشخص می‌توانند ارزش را بازگردانند، ولی فرش کالای هنری است و نمی‌توان سریع این کالا را فروخت و به دلار تبدیل کرد.»عصاچی عنوان می‌کند: «تحریم‌ها هم مشکلاتی ایجاد کرده است. در شرایط تحریم به بسیاری از کشورها نمی‌توانیم فرش صادر کنیم و اگر هم صادر کنیم، به‌دلیل محدودیت‌های بانکی نمی‌توانیم پولش را جابه‌جا کنیم.»رئیـــــس انجـمــــــن تـــــولیـــدکنــنــدگــــان و صادرکنندگان فرش استان می‌افزاید: «سال گذشته 60میلیون دلار در کل کشور صادرات فرش داشتیم؛ این درحالی است که در سال 72 صادرات فرش به یک‌میلیارد و 272میلیون دلار می‌رسید.»
سفارت‌خانه‌ها همراهی کنند
او می‌گوید: «دفاتر بازرگانی در خارج از کشور برای صادرات فرش فعالیتی ندارند و نظرمان این است که بخش بازرگانی سفارت‌خانه‌ها در این زمینه فعالیتشان را افزایش دهند که متأسفانه سفارت‌خانه‌ها همراهی نمی‌کنند.»رئـیـــــس انــجمــــــن تــولیـــــدکنــنـــدگــان و صادرکنندگان فرش استان ادامه می‌دهد:«خوشبختانه مدیریت استان برای رفع مشکــلات بـــا مـــا همـــراه اســـت. بیشتـــر گلایه‌های ما به قانون کلی کشور ارتباط دارد؛ مانند تعرفه گمرک، بازگشت ارز حاصل از صادرات و مشکلاتی از این قبیل.»عصاچی از برگزاری جشنواره ملی فرش در اصفهان نیز خبر داده و می‌گوید: «طبق ماده14 آیین‌نامه، جشنواره فرش‌های فاخر را در اصفهان برگزار می‌کنیم و در این راستا مسئولان را متقاعد کرده‌ایم که این جشنواره در اصفهان برگزار شود و فرش‌های کل کشور در این جشنواره به نمایش گذاشته شود که به فرش برتر جایزه‌ای اهدا خواهد شد.»
بگومگو برسر متولی فرش
همین چندوقت پیش بود که بگومگوی دولتی‌ها برای انتقال مرکز ملی فرش خبرساز شد. قرار براین بود که این مرکز از وزارت صمت به وزارت میراث و گردشگری منتقل شود. هرچند در این مدت که مرکز ملی فرش زیرمجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت فعالیت داشته، گلی به روی صنعت فرش زده نشده، اما انتقال آن به وزارتی که تخصصی در تولید و بازاریابی و بازارشناسی ندارد هم به‌نوعی به بیراهه‌بردن این صنعت است. واقعیت این است که گره مشکلات صنعت فرش با جابه‌جایی از این سازمان به آن سازمان و وزارت‌خانه باز نمی‌شود؛ البته فعالان صنعت فرش نیز مخالفت خود را با انتقال مرکز ملی فرش به وزارت میراث فرهنگی اعلام کرده‌اند و گفته‌اند که فرش دست‌باف جنبه صادراتی دارد، در حالی‌که وزارت‌میراث فاقد رویکرد صادراتی و اقتصادی است. باوجود این تفاسیر، مرکز ملی فرش در شرایط فعلی در وزارت صمت ماندگار شده است.
افول جایگاه فرش اصفهان 
کاهش صادرات فرش اصفهان دلایل متعددی دارد که  تحریم‌ها، مشکلات رفــع تعهــد ارزی و افزایــش قیمــت ابرایشم، به‌عنوان اصلی‌ترین ماده اولیه مورداستفاده در این صنعت، از اصلی‌ترین مؤلفه‌های تأثیرگذار بر آن عنوان می‌شود. صادرات فرش ایران طی دوسال اخیر به پایین‌ترین سطح خود رسیده و این موضوع زنگ خطری حیاتی برای یکی از مهم‌ترین بازوهای اقتصاد بدون‌نفت ایران است که به سمت افول می‌رود. به‌مرور و طی سال‌ها، بخش بزرگی از بازارهای صادراتی فرش دست‌باف ایران به حاشیه می‌رود تا مشتری‌های همیشگی فرش ایران در جای خالی هنر ایرانی، امروز فرش‌های هند، چین، پاکستان و افغانستان را به خانه ببرند. به‌زعم کارشناسان و فعالان صنعت فرش، حضور نداشتن ایران در بازارهای بین‌المللی به‌دلیل اعمال تحریم‌ها سبب‌شده که مشتریان، فرش ایرانی را فراموش کنند و این در کاهش صــادرات و افــول جایگــاه ایـــران در بازارهای جهانی فرش بسیار مؤثر بوده است. 
رئیس اداره فرش سازمان صمت اصفهان به «اصفهان‌زیبا» می‌گوید: «مهــم‌ترین مشکــل تولیـــدکنــنـدگان فرش، تحریم‌هاست؛ بخش زیادی از فرش اصفهان به آمریکا صادر می‌شد. از آنجایی‌که سال‌هاست تحت‌فشار تحریم هستیم، صادرات فــرش اصفهـــان افـــت کــرده اســـت؛ ازسوی دیگـــر، متـــأسفانه اقـــدامات چندانی برای سلیقه‌یابی مشتریان در بازارهای جدید انجام ‌نشده‌است. فرش اصفهان نیاز به تبلیغات در بازارهای صادراتی و تولید مطابق با سلیقه مشتری دارد که این در توان تولیدکنندگان فرش نیست و دولت باید در این زمینه اقدام کند.»حسین هاشمی بیان می‌کند: «مشکل نقل و انتقالات بانکی مانع از این شده که بتوان فرش اصفهان را صادر کرد؛ از سوی دیگر در داخل نیز به‌دلیل مشکلات اقتصادی، توان خرید فرش کاهش‌یافته است و در بازار داخل نیز تولیدکنندگان فروش چندانی ندارند.»او عنوان می‌کند: «گرانی ابریشم نیز یکی از مشکلات تولیدکنندگان فرش به‌شمار می‌رود. زمانی که قیمت ابرایشم افزایش یابد، قیمت تمام‌شده فرش نیز بالا می‌رود و صادرات فرش با مشکل مواجه می‌شود. بااین‌حال آسیب‌هایی که تحریم بر صنعت  فــرش اصفهـــان وارد کــرده، مشکـــل جدی‌تری محسوب می‌شود».او عنوان می‌کند: «فرش، زیرمجموعه سازمان صمت است. وزارت صمت و میراث و گردشگری توافق کرده بودند که فرش زیرمجموعه میراث باشد، ولی تولیدکننده‌های بخش خصوصی با این اقدام مخالفت کردند و نپذیرفتند؛ بنابراین همچنان در وزارت صمت مشکلات مربوط به فرش پیگیری می‌شود.»
 
 
 
 
 
 
  • اصفهان زیبا
    پایگاه خبری اصفهان زیبا

    مینا ایزدی