به گزارش اصفهان زیبا؛ وقتی شهرها دچار بحران میشوند، شاید اولینسازمانی که با آن بحران برخورد مستقیم دارد و در کف میدان است، سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی است؛ سازمانی که باید در همه بحرانهای شهری در آمادگی کامل بهسر ببرد و در کنار حوادث و حریقهای مختلفی که هر روز با آن دستوپنجه نرم میکند و البته حوادث بزرگی که گاهی دامنگیر شهر میشود، باید تجهیزات و نیروهایش را برای بحرانهای بزرگی که ناگهان بر سر شهر آوار میشود، مثل جنگ و ویرانی هم، آماده کند.
شرایط جنگ البته شباهتی به آتشسوزی و حوادث دیگر ندارد. جنگ مقولهای است که شهر را با تخریبهای وسیع و ناامنی روبهرو میکند و نیروها باید آمادگی خاصی برای مواجهه با این وضعیت داشته باشند.
با آنکه طبق گفته امید باقری، سرپرست سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری اصفهان، سال گذشته آتشنشانی با افزایش 11 درصدی حوادث و حریق مواجه بوده که نسبت به سال گذشته افزایش فراوانی داشته است و حوادث هم سهم 48 درصدی داشتهاند و نیروهای آتشنشانی برای مواجهه با حوادث در آمادگی بهتری بهسر میبردند، باز شاید سهم حوادث به میزان حوادثی که در جنگ با آن مواجه میشوند، نباشد.
بنا به گفته معاون خدمات شهری شهرداری اصفهان، تجهیزات سازمان آتشنشانی اصفهان برای تخریبهای وسیع وخاکبرداری به تقویت نیاز دارد.
سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری اصفهان شاید در جنگ دوازدهروزه با تخریبهای شهری ناشی از جنگ، مواجهه چندانی نداشت، اما باید آمادگی لازم برای هر گونه تجاوز احتمالی و کشیدهشدن آن به داخل شهر اصفهان را داشته باشد.
در کنار آمادگی همیشگی سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی، میزان آمادگی این سازمان برای زمان بحران، بهویژه جنگ در شهر تاریخی اصفهان، باتوجهبه مسائل تاریخی و مشکلات خاص خودش و برنامهریزی این سازمان در گفتوگو با امید باقری بررسی شده است. آنچه میخوانید حاصل این گفتوگوست.
همانطور که میدانید، شما نقش مؤثری در زمان بحران دارید و آمادگی سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی برای مواجهه با بحران، بهویژه جنگ، از اهمیت زیادی برخوردار است. میخواستم بفرمایید میزان آمادگی سازمان آتشنشانی برای مدیریت بحران در زمان جنگ، در چه حد است؟
آمادگی سازمان آتشنشانی در برابر بحرانهایی نظیر جنگ، تابعی از چند عامل کلیدی است: آموزش نیروها، سطح تجهیزات، ساختار فرماندهی و هماهنگی با سایر نهادهای ذیربط.
در سالهای اخیر اقدامهای مؤثری برای ارتقای ظرفیت واکنش در شرایط خاص انجام شده است؛ ازجمله تدوین سناریوهای ویژه، برگزاری مانورهای پدافند غیرعامل و طراحی ساختارهای پشتیبانی درونسازمانی.
البته باید اذعان کرد که آمادگی صددرصدی برای موقعیتهایی با ماهیت پیشبینیناپذیر مانند جنگ، نیازمند برنامهریزی راهبردی و اجرای پروژههای متعدد است؛ بااینحال، سازمان در مسیر بهبود مستمر آمادگی قرار دارد و ظرفیتهای موجود، در بسیاری از سناریوها توان پاسخگویی اولیه و مؤثر را فراهم کرده است.
آیا تجهیزات سازمان آتشنشانی کفاف حوادث و تخریبهای ناشی از جنگ و عملیات در این موقعیت را میدهد یا باید تجهیزات ویژهای اضافه شود؟
تجهیزات فعلی آتشنشانی برای پوشش مأموریتهای متعارف شهری طراحی شدهاند و در بسیاری موارد، پاسخگوی نیازهای عملیاتی جاری هستند؛ اما در مواجهه با تهدیدهایی نظیر درگیری نظامی، بمباران یا حملههای شیمیایی، به تجهیزات خاص و تخصصی بیشتری نیاز است. در این حوزه، سازمان با واقعبینی، نیازسنجی تخصصی انجام داده و بخشی از تجهیزات موردنیاز در حال تأمین یا برنامهریزی برای ارتقاست.
پس برای تأمین تجهیزات تخصصی و افزایش تجهیزات در سازمان برنامه دارید؟
بله؛ برنامهای مرحلهبندیشده برای ارتقای تجهیزات تدوین شده است که بر اساس اولویتهای عملیاتی و سطح ریسک مناطق مختلف شهر، اجرا میشود.
آیا نیروها به آموزش ویژهای برای زمان جنگ نیاز دارند و اقدامی دراینخصوص انجام شده است؟
قطعی است که آموزش ویژه برای مواجهه با شرایط جنگی، یکی از نیازهای کلیدی در ارتقای آمادگی سازمانی است. آتشنشانان باید با مفاهیمی مانند پدافند غیرعامل، رفتار در محیطهای آلوده، نجات در فضاهای جنگزده و مدیریت جمعیت در شرایط بحران آشنا باشند.
در همین راستا، بخشی از آموزشهای درونسازمانی، به این حوزهها اختصاصیافته و همکاری با نهادهای آموزش تخصصی بحران نیز در جریان است؛ البته لازم است این آموزشها نظاممندتر و در قالب ساختار رسمیتر گسترش پیدا کند تا سطح آمادگی عملیاتی یکنواخت و پایدار شود و این استراتژی مدنظر بوده و در حال محققشدن است.
آیا در جنگ دوازدهروزه فراخوانی برای بهکارگیری نیروهای بازنشسته داشتید و آیا رویکردی برای استفاده از این نیروها در زمان بحران وجود دارد؟
سازوکار استفاده از توانمندی نیروهای بازنشسته بهعنوان یک ظرفیت بالقوه در برنامههای آمادگی بحران دیده شده است.
این نیروها با برخورداری از تجربه میدانی و آشنایی با ساختار عملیاتی سازمان، میتوانند در شرایط خاص، نقشهایی در حوزههای مشاوره، آموزش سریع نیروهای تازهوارد یا حتی پشتیبانی عملیاتی ایفا کنند؛ فراخوان انجام شد و تعدادی هم ثبتنام شدند. تدوین بانک اطلاعاتی از این نیروها و طراحی چهارچوبهای قانونی و اداری برای استفاده از این ظرفیت، میتواند گام مؤثری در تقویت تابآوری سازمان باشد.
جایگاه زنان آتشنشان در زمان بحران کجاست و آیا اصفهان از این نیروها استفاده میکند؟
نقش بانوان در ساختار آتشنشانی، گرچه هنوز درحالتوسعه است، در حوزههایی مانند آموزش همگانی، امداد اولیه، پشتیبانی روانی و مدیریت فضاهای بحرانی خاص، ظرفیت فراوانی دارند.
در شهر اصفهان، گروههایی از بانوان آموزشدیده در سطوح مختلف سازمان فعال هستند و برنامههایی برای ارتقای حضور آنان در حوزههای تخصصی نیز در حال طراحی است.
در چند دوره اخیر آزمون استخدامی، فراخوان برای جذب بانوان در کسوت آتشنشان عملیاتی داشتیم که تا کنون کسی موفق بهپاسکردن آزمونها و ورود نشده است.
شهر اصفهان به دلیل بافت تاریخی و وجود بازارهای تاریخی و قدیمی و ساختمانهای فرسوده، حتما در زمان جنگ مشکلات مضاعفی خواهد داشت. به نظر شما در زمان بحران باتوجهبه این مشکلات، شهر اصفهان با چه مشکلاتی روبهرو خواهد شد؟
بافت تاریخی اصفهان، در کنار ارزش فرهنگی و اقتصادی، در زمان بحران میتواند با چالشهایی مانند دسترسی محدود، تراکم بالا، آسیبپذیری سازهای و دشواری در تخلیه جمعیت روبهرو شود؛ همچنین وجود بازارهای پرازدحام و محلههای فرسوده میتواند فرایند امدادرسانی را پیچیدهتر کند.
این ویژگیها، لزوم طراحی سناریوهای اختصاصی برای بحران در بافت تاریخی و اجرای طرحهای پیشگیرانه مانند مقاومسازی، آموزش ساکنان و جانمایی پایگاههای امدادی را دوچندان میکند.
برای رفع این مشکلات و امدادرسانی بهتر تدابیری اندیشیده شده است؟
اقدامهای متعددی برای پاسخگویی به این چالشها در حال اجرا یا طراحی است؛ ازجمله:
– تدوین نقشههای امداد و نجات ویژه بافت فرسوده و تاریخی؛
– جانمایی ایستگاههای امدادی در نقاط استراتژیک؛
– طراحی مسیرهای اضطراری و تخلیه؛
– آموزش ساکنان این مناطق از طریق طرحهای مشارکتی محلهمحور.
همچنین استفاده از تجهیزات سبک و چابک و ارتقای مهارت نیروها برای عملیات در فضاهای محدود، در دستور کار عملیاتی سازمان قرار دارد.
به نظر شما در حال حاضر سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری اصفهان چه میزان آمادگی برای مقابله با بحران جنگ در داخل شهر دارد؟
آتشنشانی اصفهان در وضعیت فعلی، از سطح قابلقبول آمادگی برای پاسخ به بخش عمدهای از تهدیدهای احتمالی برخوردار است؛ بهویژه درزمینه سازماندهی عملیاتی، فرماندهی بحران و ظرفیت واکنش سریع.
بااینحال، مواجهه با شرایط خاص مانند جنگ شهری نیازمند ارتقای سطح آمادگی در چند حوزه مهم است:
۱. آموزش هدفمند برای سناریوهای خاص؛
۲. تأمین تجهیزات مقاوم در برابر تهدیدهای جنگی؛
۳. هماهنگی نهادی بینسازمانی؛
۴. تأمین لجستیک پشتیبان در شرایط تداوم بحران.
بر همین اساس، تقویت زیرساختها و برنامهریزی بلندمدت در حال پیگیری است تا بتوان آمادگی را به سطحی پایدارتر و اطمینانبخشتر رساند.
آمادگی برای حضور در شرایط جنگی، یکی از نیازهای کلیدی در ارتقای آمادگی سازمانی است. آتشنشانان باید با مفاهیمی مانند پدافند غیرعامل، رفتار در محیطهای آلوده، نجات در فضاهای جنگزده و مدیریت جمعیت در شرایط بحران آشنا باشند.
در همین راستا، بخشی از آموزشهای درونسازمانی، به این حوزهها اختصاصیافته و همکاری با نهادهای آموزش تخصصی بحران نیز در جریان است؛ البته لازم است این آموزشها نظاممندتر و در قالب ساختار رسمیتر گسترش یابد تا سطح آمادگی عملیاتی یکنواخت و پایدار شود.