به گزارش اصفهان زیبا؛ بازار مجلسی اصفهان بهعنوان یکی از نقاط تاریخی و فرهنگی شهر، همواره نقش مهمی در شکلگیری خاطرات جمعی و حس تعلق ساکنان و بازدیدکنندگان داشته است. بااینحال، در سالهای اخیر به دلیل مشکلات کالبدی، شاهد کاهش حس تعلق به این مکان هستیم. این گزارش به بررسی عوامل مؤثر در این پدیده و راهکارهای احتمالی میپردازد.
بازار، یکی از مهمترین بخشهای تشکیلدهنده ساختار شهر ایرانی – اسلامی در شهرهای فرهنگی و تاریخی است. بازار در شهرهای فرهنگی تاریخی، علاوه بر تأثیرگذاری بر استخوانبندی شهر و تشکیل محلات در مجاورت آنها، از مهمترین و ارزشمندترین آثار معماری هستند که دارای هویت عمومی هستند و در طول تاریخ از مهمترین عرصههای بروز تعاملات رایج در جامعه مدنی محسوب میشوند.
بازار ایرانی که تجلی مذهب اسلام در کالبد، عملکرد و فعالیتهای خود است، باتوجهبه تحولات اخیر، عملکرد قبلی خود در شهرها را ازدستداده و موجب شده که نقش آن بهعنوان یک عنصر اسلامی در شهر ایرانی کمرنگ شود.
بازار مجلسی اصفهان که بخشی از بازار بزرگ اصفهان است، در نزدیکی مسجد جامع و میدان امام علی (ع) واقع شده است. این بازار به دلیل قرارگرفتن در مجاورت آرامگاه علامه مجلسی از نظر تاریخی و فرهنگی اهمیت ویژهای دارد. ورودی اصلی آن از سمت سردر قیصریه در شمال میدان نقشجهان است و تا مسجد جامع اصفهان ادامه مییابد.
بازار مجلسی، قدمتی دیرینه دارد و بخشی از یک مجموعه بزرگتر است که در طول تاریخ توسعهیافته است. این بازار در دوران صفویه رونق بیشتری گرفت و بهعنوان یک مرکز تجاری و فرهنگی مهم در شهر اصفهان شناخته شد.
احداث زیر گذر نسبتی با مشکلات دارد؟
اما امروز وضعیت بازار مجلسی به چه صورت است؟ شایدکسی که اهل اصفهان نیست و از گذشته این بازار اطلاعاتی نداشته باشد و یا سن و سالش اجازه ندهد که تصویر گذشته بازار را در ذهن داشته باشد، تصور میکند این بازار یک مکان پر رفتوآمد و فعال است. اما دو کسبه قدیمی بازار مجلسی میگویند: «روزی بازار مجلسی قطب گردشگری بود. یادم نمیرود که از شهرهای مختلف برای خرید کالا به اینجا میآمدند. این بازار را اینگونه نبینید. روزی حرکتکردن در آن به دلیل شلوغ بودن همراه با مکثهای فراوان بود.»
بیرونقی این بازار که از سوی دو کسبه قدیمی مطرح شد از آنها در خواست کردم قدیمیهای بازار و محله را معرفی کنند تا با آنها به گفتوگو بپردازیم و از علل بیرونقی بازار آگاه شویم.
کسبه و اهالی قدیمی به موضوعات متعددی اشاره میکنند؛ اما یک مشکل بین سخنان اکثریت آنها مشترک است. زیر گذر احداث شده سبب ازبینبردن دسترسی محلی و ازبینرفتن بافت تاریخی شدهاست.
برخی از کسبه قدیم هم بیان کردند: «مردمی که برای خرید به بازار میآیند برای پارک ماشین خود دچار مشکل هستند و ترافیک زیادی در این محدوده ایجاد میشود.» مردم هم میگویند: «با احداث زیرگذر دسترسی دو خیابان به یکدیگر قطع شده است.»
کمتوجهیها مشکلساز شد
از مسئله احداث زیرگذر با آلودگیها و سایر مشکلاتی که ایجاد کرده که بگذریم سخنان بعدی کسبه، اهالی و مردم نشان میدهد که کمتوجهی به این بازارچه یکی از عوامل دیگر بیرونقی بازارچه مجلسی است.
مردم میگویند: «خانههای ورثهای که سالیان زیادی است هیچکس در آن زندگی نمیکند به محلی برای حضور معتادین تبدیل شده و سبب کاهش امنیت محله شده است. چند مرد جوان هم به این نکته اشاره میکنند که آلودگی صوتی و بصری، و عدم رسیدگی به زیرساختهای فرسوده، محیط بازار را ناخوشایند کرده است. خانم خیاطی که سالها از بازار مجلسی خرید میکندهم میگوید: ازدحام خودروها و موتورسیکلتها در اطراف بازار، فضای پیادهروی و آرامش بازدیدکنندگان را مختل کرده است.»
مردم پس از بیان انتقادات خود نسبت به مشکلات بازار پیشنهادهای مختلفی مانند ایجاد کمیته مشترک بین شهرداری، میراثفرهنگی و اصناف برای برنامهریزی هماهنگ، تخصیص بودجه ویژه برای بازسازی بخشهای فرسوده با حفظ اصالت تاریخی، برگزاری منظم رویدادهای سنتی و جشنوارههای صنایعدستی برای جذب گردشگر و تقویت هویت جمعی، تشویق ساکنان و کسبه به مشارکت در نگهداری و نظافت بازار از طریق کمپینهای عمومی و…. را نیز بیان کردند.
ازدسترفتن هویت شهری پیامد عدم حفظ بازار مجلسی است
بازارهای سنتی و تاریخی بهعنوان بخشی از هویت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شهرها نقش بسیار مهمی در ساختار شهری ایفا میکنند.
حفظ این بازارها نهتنها به معنای نگهداری از میراث تاریخی و فرهنگی است، بلکه تأثیرات گستردهای بر پایداری اجتماعی، اقتصادی و حتی زیستمحیطی شهرها دارد.بازارهای سنتی بخشی از تاریخ و فرهنگ یک شهر هستند و نشاندهنده سبک زندگی، معماری و تعاملات اجتماعی گذشتهاند. ازبینرفتن این بازارها به معنای ازدستدادن بخشی از هویت تاریخی شهر است.
این بازارها فضایی برای تعاملات اجتماعی و ارتباطات انسانی فراهم میکنند. این فضاها بهعنوان نقاط تجمع مردم، نقش مهمی در تقویت روابط اجتماعی و ایجاد حس تعلق به شهر دارند.
بازارهای تاریخی بهعنوان جاذبههای گردشگری، میتوانند منبع درآمدی پایدار برای شهر باشند. گردشگران به دنبال تجربه فرهنگ و تاریخ محلی هستند و بازارهای سنتی این فرصت را فراهم میکنند. این بازارها معمولاً محل فعالیت کسبوکارهای کوچک و محلی هستند که به پایداری اقتصادی شهر کمک میکنند.
ازبینرفتن این بازارها میتواند به کاهش فرصتهای شغلی و تضعیف اقتصاد محلی منجر شود.بازارهای تاریخی اغلب دارای معماری منحصربهفردی هستند که نشاندهنده هنر و مهارتهای سنتی است.
تخریب این بازارها به معنای ازدستدادن این میراث معماری است.با تخریب و عدم توجه بازارهای تاریخی، شهرها بخشی از هویت و تاریخ خود را از دست میدهند و به شهرهایی بیروح و بدون شخصیت تبدیل میشوند.
جایگزینی بازارهای سنتی با مراکز خرید مدرن میتواند به کاهش تعاملات اجتماعی و ایجاد فضاهای بیروح منجر شود، چرا که بازارهای سنتی معمولاً فضایی برای ارتباطات انسانی فراهم میکنند.
از طرفی تخریب و عدم رسیدگی به بازارهای سنتی میتواند به کاهش فعالیت کسبوکارهای کوچک و محلی منجر شود و اقتصاد محلی را تحتتأثیر قرار دهد. ازبینرفتن بازارهای تاریخی میتواند به کاهش جذابیت شهر برای گردشگران منجر شود، چرا که این بازارها بخشی از تجربه فرهنگی و تاریخی شهر هستند.
حفظ بازارهای سنتی و تاریخی نهتنها به معنای نگهداری از میراثفرهنگی و تاریخی است، بلکه تأثیرات مثبتی بر تعاملات اجتماعی، اقتصاد محلی و جذابیت گردشگری شهر دارد. از سوی دیگر، تخریب این بازارها و عدم رسیدگی به آن میتواند پیامدهای منفی گستردهای برای شهر و شهروندان به همراه داشته باشد؛ بنابراین، در برنامهریزی شهری باید به حفظ و احیای این فضاها توجه ویژهای شود.