به گزارش اصفهان زیبا؛ دیپلماسی اقتصادی، یکی از مهمترین ابعاد حکمرانی، دیگر منحصر به نهادهای مرکزی و دولتهای ملی نیست و شهرها به عنوان بازیگران غیردولتی نقش پررنگی در شکلدهی تعاملات اقتصادی بینالمللی در قالب این نوع دیپلماسی دارند.
در این چارچوب، بررسی امکانسنجی ارتقای دیپلماسی اقتصادی شهر اصفهان با تکیه بر ظرفیتهای بومی، منطقهای و بینالمللی از اهمیت بسزایی برخوردار است و در شرایط کنونی کشور که اقتصاد ملی با فشارِ تحریمها و نااطمینانیهای امنیتی و محدودیتهای سیاست خارجی مواجه است، فعال سازی این ظرفیتها برای پیگیری دیپلماسی اقتصادی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.
به بیان دیگر اصفهان، با تاریخ غنی، زیرساختهای اقتصادی و جایگاه فرهنگیاش، واجد مزیتهایی است که میتواند از طریق آنها، مسیر ویژهای برای دیپلماسی اقتصادی در مقیاس محلی و منطقهای تعریف کند و به نوعی سهم مستقل خود را در تعاملات اقتصاد جهانی ایران به ثبت برساند.
مهدی صادقی شاهدانی، رئیس شورای علمی اندیشکده دیپلماسی اقتصادی د ر مصاحبه با «اصفهان زیبا» با ارائه تحلیلی در خصوص دیپلماسی اقتصادی در حیطه شهری، بر لزوم بازنگری در سیاستهای موجود و اتخاذ رویکردی راهبردی برای تقویت روابط بینشهری در حوزه بین الملل با هدف توسعه اقتصادی تأکید کرد.
در گفتوگو با این استاد دانشگاه امام صادق (ع) به این پرسش پرداختیم که چگونه میتوان دیپلماسی اقتصادی شهری را تقویت کرد، رویکردی که میتواند به توسعه پایدار و تابآوری اقتصادی اصفهان در شرایط کنونی کمک کند.
دیپلماسی اقتصادی در حیطه شهری، مفهومی نوظهور در ادبیات اقتصادی و روابط بینالملل است. برای شروع این مفهوم را در بستر حکمرانی شهری تعریف کنید؟
در نظام اقتصادی، ما شاخهای به نام اقتصاد بینالملل داریم که به روابط تجاری فرامرزی میپردازد؛ اینکه چگونه کشورها با یکدیگر تعامل اقتصادی دارند. حال اگر این نگاه را به سطح شهری بیاوریم، با مفهومی مواجه میشویم به نام «دیپلماسی اقتصادی در حیطه شهر».
این نوع دیپلماسی یعنی استفاده از توانمندیهای تولیدی و خدماتی شهرها برای ورود به تعاملات اقتصادی بینالمللی با هدف جذب سرمایه، مشتری، گردشگر و بازارهای جدید. درواقع، شهرها در کنار دولتها، بازیگران جدید اقتصاد جهانی شدهاند.
با این تعریف، ارزیابی شما از جایگاه بالقوه شهر اصفهان در دیپلماسی اقتصادی چیست؟
اصفهان یکی از قطبهای تمدنی، تاریخی، صنعتی و فرهنگی کشور ماست. ظرفیتهایی که این شهر دارد، از گردشگری گرفته تا صنایعدستی، هنر، خدمات پزشکی، تولید ات صنعتی و …، میتواند در قالب دیپلماسی اقتصادی به فعلیت برسد. اما شرط اول آن، شناخت مزیتهای بالفعل و بالقوه شهر است.
بهصورت مصداقی، مهمترین مزیت اقتصادی اصفهان را چه میدانید؟
نخستین ظرفیت مهم شهر اصفهان، گردشگری است؛ بهویژه گردشگری فرهنگی و گردشگری سلامت. گردشگری فرهنگی ناظر بر بازدید از آثار تاریخی و بهرهگیری از فضای تاریخی شهر است که اصفهان بهدلیل پیشینه معماری، هنری و تمدنیاش در این حوزه، جایگاهی منحصربهفردی دارد.
درواقع، میتوان گفت اصفهان «رمِ» دوم است؛ همانگونه که شهر «رم»، جایگاه ویژهای در اروپا و جهان دارد، اصفهان نیز چنین ظرفیتی را در سطح منطقهای و حتی جهانی دارد.
در کنار گردشگری فرهنگی، گردشگری سلامت نیز مزیت دیگر شهر اصفهان است. بسیاری از گردشگران خارجی علاوه بر بازدید از آثار تاریخی، برای بهرهگیری از خدمات پزشکی وارد شهر میشوند. ترکیبی که مزیت مضاعفی برای اصفهان ایجاد میکند و به طور کلی عرضه خدمات گردشگری در اصفهان را قابل توجه میکند.
بعد از گردشگری، چه حوزهای از نظر شما اهمیت دارد؟
قطعاصنایعدستی و هنرهای سنتی. اصفهان در هنرهایی مثل میناکاری، قلمزنی، خاتمکاری و دیگر صنایعدستی، سابقهای درخشان دارد. این هنرها نهتنها ارزش فرهنگی، بلکه ارزش اقتصادی بالایی هم دارند.
البته اگر بستهبندی درست، برندینگ حرفهای و مسیرهای عرضه جهانی برای آنها تعریف شود، میتوانند به یکی از پایههای صادرات غیرنفتی تبدیل شوند. ظرفیتهایی که اصفهان میتواند در دیپلماسی اقتصادی از آنها بهره بسیاری ببرد.
از طرفی گزِ اصفهان نیز به تنهایی به عنوان یک صنعت و ظرفیت مستقل و قابل توجه برای اصفهان به شمار میآید و میتوان بازاریابی بین المللی قابل توجهی برای آن تعریف کرد.
ارزش این ظرفیتهای اصفهان بر کسی پوشیده نیست، اما آیا بازار جهانی هم به این تولیدات اصفهان با توجه به اهمیت آنها، توجه کافی دارد یا چالش جدیتری در این خصوص وجود دارد؟
چالش اصلی اتفاقادر سمت تقاضاست، نه عرضه. ما در اصفهان تولیدکنندگان توانمندی داریم، اما تقاضای بینالمللی هدفمند نداریم. به عبارتی، حلقه واسط بین تولید اصفهان و بازار جهانی ناقص است.
اینجاست که دیپلماسی اقتصادی باید وارد عمل شود و نقش فعال ایفا کند. باید بازارها را بشناسد، ذائقه مصرفکننده را تحلیل کند، موانع صادرات را شناسایی کرده و برای تولیدکننده مسیر را هموار کند.
مثلادر حوزه صنایعدستی، چه باید کرد؟
اول باید فهمید که کدام بازارها برای کدام محصولات مناسبتر هستند. دوم، بستهبندی صادراتی باید استاندارد و جذاب باشد. سوم، باید دید آیا امکان فروش آنلاین یا داشتن نمایندگی در کشورهای هدف وجود دارد یا نه.
یک هنرمند اصفهانی ممکن است در هنر استاد باشد، اما دانش بازاریابی جهانی ندارد؛ اینجاست که نهادهای مسئول باید با آموزش، تسهیلگری و حتی سرمایهگذاری وارد عمل شوند.
به عبارتی ما در بستر دیپلماسی اقتصادی باید تلاش کنیم پای عرضهکنندگان و تولیدکنندگان را به بازارهای بینالمللی باز کنیم. بهعنوان مثال برخی پلتفرمهای بین المللی همچون آمازون میتوانند در این رابطه کمک حال باشند و محصولات و تولیدات اصفهان را به جای جایِ جهان معرفی کنند.
دیپلماسی اقتصادی باید حضور محصولات اقتصادی اصفهان را در دیگر کشورها با روشهایی مختلف پررنگ، فعال و آسان کند.
به مورد بستهبندی اشاره کردید. این مسئله تا چه حد برای اقتصاد اصفهان جدی است؟
خیلی جدی. ما گاهی محصولات بسیار باکیفیتی تولید میکنیم، اما با بستهبندی ضعیف، عملامعرفی و فروش آنها را در بازار جهانی با شکست مواجه میکنیم. بستهبندی نهتنها بر فروش، بلکه بر تصویر برند شهری هم اثر دارد.
به عنوان مثال اگر یک گز اصفهانی با بستهبندی مدرن و استاندارد به بازار جهانی برود، هم فروش بهتری خواهد داشت و هم برند «اصفهان» را ارتقا میدهد.
در بازاریابی خدمات، بهویژه خدمات گردشگری، چه باید کرد؟
در صادرات کالا، شما محصول را به بازار میفرستید. در خدمات، باید مشتری را به شهر بیاورید. به عنوان مثال در گردشگری، این یعنی شما باید مخاطب را قانع کنید که بیاید اصفهان، در اینجا اقامت کند، گشت بزند، حتی درمان بگیرد و از خدمات شما استفاده کند.
این کار نیاز به تبلیغات هوشمند، طراحی بستههای جذاب سفر، زیرساختهای شهری مناسب و اعتمادسازی دارد.
به عقیده شما روابط بینشهری در حوزه بینالملل همچون ارتباطات خواهرخواندگی، چه تأثیری بر تقویت دیپلماسی اقتصادی اصفهان خواهند داشت؟
خواهرخواندگیها میتوانند فرصت باشند، اما نباید آنها را هدف نهایی دانست. اگر این روابط صرفادر سطح تفاهمنامه و سفرهای رسمی باقی بماند، اثرگذاری اقتصادی ندارد.
بلکه باید به کمک آنها راحتتر وارد بازارهای جهانی شویم؛ مثلانمایشگاههای مشترک برگزار کنیم، دفاتر بازاریابی ایجاد کنیم یا کمپینهای تبلیغاتی مشترک راه بیندازیم. به عنوان مثال اگر اصفهان با شهری در آلمان خواهرخوانده است، باید بررسی کنیم که آیا آثار هنری اصفهانی در آن شهر عرضه میشود؟
فروش آنلاین چطور؟ آیا فضایی برای فروش مستقیم وجود دارد؟ در واقع نگاهمان به روابط خواهر خواندگی باید عملیاتی و نتیجهمحور باشد.