به گزارش اصفهان زیبا؛ کردآباد یکی از محلههای قدیمی شهر اصفهان است که در منطقه 4 شهرداری واقع شده و جزو منطقه جی به شمار میآمد. الاصفهانی در توصیف ناحیه جی و قریه کردآباد که بخشی از قصبه خوراسگان بوده، چنین گفته است: «ناحیه اصفهان را به اسم قدیم شهر که موسوم به جی بوده و قصاید شعرا و مدایح بسیاری در باب جی عام است و بعد تسمیه شهر به اصفهان و تقسیم سایر بلوک را جی خاص نامیدهاند که شهر اصفهان هم در حقیقت به زمین آن واقع شده است و قراء آن از سه طرف محیط به شهر است.
این بلوک در دو طرف زایندهرود واقع شده است. آنچه طرف شمال رود است جی مطلق نامیده و آنچه جنوب زایندهرود است آن را برزرود جی میخوانند. قطعه شمالی، حد شمال مایل به مغرب را بلوک برخوار مینامند و شمال مایل به مشرق بلوک قهاب، حد شرق بلوک براآن و قهاب است. حد مغربش بلوک ماربین است که حد مغرب شهر و جی هر دو همین بلوک باشد و خاک جی از طرف مشرق و کنار رود تا یک فرسخ و نیم است؛ یعنی از دروازه شهر موسوم به ذله تا پل شهرستان نیم فرسخ و از پل مذکور تا قریه زردنجان و سروشبادران که متصل به براآن و یک فرسخ و خاک جی منتهی به این دو قریه است و اگرچه این دو قریه عمل دیوانیاش با بلوک کرارج است که محاذی آنها به طرف جنوب رود واقع شد و لکن در حقیقت اینها از خاک جی هستند.
عرض جی شمالی قریب یک فرسخ و طولش یک فرسخ و نیم است. زمین این بلوک شیرین و آب آن از زایندهرود است و بعضی امکنه آن چشمه و قنات نیز دارد. چاههایش مانند چاه شهر در نزدیکی و گوارایی آب است و حاصل صیفی خود را اکثر از آب چاه مشروب میسازند، مگر در سال وفور آب که رودرسانی کند. اکثر این قطعه شمالی کشت و زراعت است و باغستان آن کمتر است.
قصبه آن خوراسگان و قرای معروف آن شمسآباد و تیران و آهنگران که از بناهای کاوه آهنگر است و منسوب به او و کردآباد و ابهر و بوزان و تامه و هفتان و لفتان و سنجوانمره که عامه آنها سمسور گویند و شهرستان که در سر پل واقع شده زمین جی مستعد همه قسم حاصلی و درختی است. آب زردنجان از مادی جی است و سروشبادران مادی جدا از رودخانه دارد؛ اینها قرای معروفاند و این در دفتر دیوان ثبت و مقتضی این محل نیست. حاصل این بلوک گندم، جو، ماش و عدس، نخود و ذرت است و برنج آن بسیار کم است. تریاک و پنبه آن معروف است و این دو متاع در تمام مزارع این بلوک معمول و جاری است. سبزیهای اصفهان تمام از این بلوک است. خربزه، گرمک و طالبی سنجوان مره معروف به سمسوری بهتر از همهجاست. خربزه حسینی اصفهان که بعدازآن دو قسم میرسد هم از این بلوک جی است (الصفهانی:1368 297).
پریوش دادخواه یکی از سکنه محله کردآباد در ارتباط با وجهتسمیه کردآباد میگوید: «از گذشتههای دور دو روایت متفاوت مبنی بر وجهتسمیه کردآباد نقل زبان اهالی محله بود. به گفته معمرین محله ازآنجاکه جی زرتشتینشین بوده، محله کردآباد به “گبرآباد” مشهور شد؛ اما با کوچ زرتشتیان از اصفهان، این منطقه کمی بعد به کردآباد تغییر نام پیدا کرد. روایت دوم به ظرفیت کشاورزی و پیشه اهالی محله بازمیگردد. با استناد به منابع تاریخی این منطقه زراعت و کِرد و برداشت قابلتوجهی داشته است؛ به همین دلیل به کردآباد شهرت پیدا میکند. در اوایل دوره جمهوری اسلامی همزمان با تغییر دادن نام خیابانها، زمزمههای تغییر نام محله کردآباد به “نازیآباد” به گوش رسید، اما این طرح به دلایلی عملی نشد و محله همچنان نام قدیم خود را حفظ نمود، زیرا کردآباد از پیشینه تاریخی بالایی برخوردار است و شایسته نیست نام تاریخی آن تغییر یابد. در منابع تاریخی قرن چهارم به روستای کردآباد اشاره شده است. (پریوش دادخواه، 1401).
کردآباد از چند محله به نامهای درسیبه، پشتگوش، کوچهباغ و میانده تشکیل میشد. میانده، منطقه اصلی کردآباد بود که در دهه سی و چهل شمسی، محله کوچکی به شمار میرفت و از سه کوچه به نامهای کوچه سرازیری، کوچهباغ و کوچه میانده تشکیل شده بود. برخی از کوچههای محله به نام ساکنان آن شهرت داشتند؛ بهطور مثال یکی از کوچهها به نام ساکنان اولیه آن به کوچه نائبیها مشهور بود. سه بقالی، یک مسجد و یک حمام در این بخش از محله کردآباد قرار داشت. مسجد کردآباد، معروف به مسجد میانده، محور اصلی این منطقه به شمار میآمد و بیشترین تمرکز جمعیت حول این مسجد بود. مسجد مذکور از خشت و گل بنا شده بود و قدمت سیصد تا چهارصد ساله داشت که متأسفانه به دلیل بیتوجهی اهالی محله و مسئولان تخریب شد (فضل اهلل محمدی، 1401).
خانوادههای بسیاری در گوشه و کنار یعنی شمال و جنوب و شرق و غرب مسجد زندگی میکردند. بهطور مثال خانواده محمدی در ضلع شرقی مسجد ساکن بودند. در ضلع جنوبی خانوادههای قربانیان و عنایتی که در جوار محله سواردز بودند، زندگی میکردند. در ضلع غربی مسجد نیز کوچهباغی واقع بود که خانوادههای قربانیان، کردآبادی و کردگاری در این محدوده سکونت داشتند. در ضلع شمالی مسجد که فاصله کمی با مادی نیاصرم، باغ کاشفی و باغ فاضلی داشت، خانواده کریمی ساکن بودند؛ بنابراین محله کردآباد تا پیش از توسعه یافتن تقریبا مدور بود؛ مرکز آن مسجد و تعدادی خانواده حول آن اسکان یافته بودند. این خانوادهها هسته اصلی کردآباد را تشکیل میدادند (حسنعلی محمدی، 1401).
به نقل از استاد رضا کردآبادی، محله کردآباد تا پیش از آنکه به شکل امروزی توسعه پیدا کند، بخشی از آن به سمت محله پشت حمام و مسجد و گوشهای از آن به سمت صحرا و جاده خوراسگان پیش رفته بود و به همین دلیل این بخش از محله را «پشت گوش» مینامیدند. (رضا کردآبادی، 1402).
