به گزارش اصفهان زیبا؛ اصفهانیها همیشه در کار خیر پیشرو هستند؛ این موضوعی است که تعداد بالای خیریهها و سازمانهای مردمنهاد و همچنین خیران بر آن صحه میگذارند و نام این استان را در زمره استانهایی قرار میدهند که در زمینه کار خیر اسم ورسم دارند و پیشقدم هستند.
کریم زارع، مدیرکل کمیته امداد امام خمینی (ره) استان اصفهان نیز این موضوع را تأیید میکند؛ آنجا که میگوید مردم اصفهان در امر خیر، عملکردی بهتر از بیشتر استانها دارند.
این موضوع باوجود مشکلات اقتصادی و تنگناهای معیشتی که هموطنان با آن روبرو هستند، قابلتوجه است. هر ساله شاهد رشد 30 تا 40 درصدی درآمدهای حاصل از مشارکتهای مردمی هستیم.
اگرچه در سالهای اخیر، شاهد نابه سامانیها و تورم و گرانیهای افسارگسیخته در کشور بودهایم؛ اما از نظر مدیرکل کمیته امداد اصفهان این موضوع مانع کمک رسانی اصفهانی ها به افراد نیازمند نشده است. از سوی دیگر، او معتقد است به دلیل تورم و گرانی و بازتولید فقر، هر ساله به تعداد فقرا و نیازمندان اضافه می شود. آنچه پیش روی شماست؛ ماحصل گفت و گوی «اصفهان زیبا» با این مسئول است.
خیلیها اصفهانیها را اهل حسابوکتاب میدانند و مقتصد؛ آیا آنچه درباره آنها میشنویم با آنچه شما در این سالها تجربه کردهاید، مطابقت دارد یا اینکه برخلاف تصورات عامه، آنها اهل کمک به نیازمندان و کارهای خیر هستند؟
اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم، اصفهانیها پیشگام در عرصه نیکوکاری هستند.
کمیته امداد اصفهان در زمینههای مختلف مشارکت مردمی از جمله صدقات و اکرام، جزو استانهای پیشرو محسوب میشود و همواره رتبههای برتر را کسب کرده است. مردم اصفهان در امر خیر، عملکردی بهتر از بیشتر استانها دارند.
این موضوع باوجود مشکلات اقتصادی و تنگناهای معیشتی که هموطنان با آن روبرو هستند، قابلتوجه است. هر ساله شاهد رشد 30 تا 40 درصدی درآمدهای حاصل از مشارکتهای مردمی هستیم؛ البته این رشد به معنای کفایت پوشش نیاز نیازمندان نیست؛ چراکه همگام با افزایش درآمدها، تورم نیز افزایش مییابد و تلاشهای خیرخواهانه را کماثر میکند.
با این حال، مردم علیرغم فراز و نشیبهای اقتصادی، همچنان با اعتماد و نیت خیر به ما یاری میرسانند. اعتماد به کمیته امداد به عنوان یک واسطه امین که کمکهایشان را به دست نیازمندان واقعی میرساند، عامل مهمی در تداوم این همراهی است.
در حوزه مشارکت، جایگاه اصفهان چگونه است؟
در زمینه مشارکت، به طور مشخص در حوزه صدقات، رتبه دوم کشوری را از نظر نسبت مشارکت به جمعیت دارا هستیم.
میزان مشارکت سالانه چقدر است؟
من همیشه از ذکر عدد دقیق خودداری میکنم، چرا که وقتی عدد اعلام میشود، ممکن است با حجم واقعی نیاز تناسب نداشته باشد؛ تقاضا بسیار بیشتر از این ارقام است.
به نظر میرسد، مردم بسیار کمک میکنند، اما آیا این نیازها واقعا برطرف میشود؟
در حال حاضر، مستمری ماهانهای که به خانوادههای تحت پوشش پرداخت میشود، با سرانه حداقلی، به طور متوسط ماهانه حدود 240 میلیارد تومان است. این مبلغ به 135 هزار خانواده شامل 270 هزار نفر اختصاص مییابد. در مقابل، پیشبینی میشود صدقات ما در امسال به 100 میلیارد تومان برسد.
میزان مستمری فعلی چقدر است؟
سرانه مستمری برای هر نفر از یک میلیون و 400 هزار تومان آغاز شده و حداکثر به حدود 4 میلیون و 400 هزار تومان برای خانوادههای 5 نفر به بالا میرسد. این مبلغ بسته به تعداد اعضای خانواده متغیر است.
کمیته امداد خدمات متنوع دیگری از جمله کمکهزینه تحصیلی دانشآموزان، مسکن، ودیعه مسکن و اجارهبها را نیز ارائه میدهد. به طور میانگین، میتوان گفت سهم کمکهای مردمی از کل خدمات ما (اعم از معوض و بلاعوض) خوشبینانه حدود یک چهارم است.
مابقی اعتبارات چگونه تأمین میشود؟
بخش عمده اعتبارات از طریق مصوبات سالانه مجلس شورای اسلامی و در قالب اعتبارات دولتی تأمین میشود؛ همچنین، بخشی از منابع از طریق فعالیتهای اقتصادی کمیته امداد و عنایت مقام معظم رهبری تأمین میشود. این موارد سرفصلهای اصلی تأمین منابع ما هستند. مردم باوجود تمام شرایط، همچنان با اقبال و اعتماد به ما یاری میرسانند و شاهد رشد مستمر بودهایم.
حتی در شرایط فعلی و باوجود گرانیها، همچنان شاهد رشد هستید؟
بله همچنان رشد داریم. حتی در دوران کرونا نیز شاهد رشد بودیم. جالب است که در سالهای همهگیری کرونا، با توجه به افزایش دغدغهمندی مردم، رشد قابلتوجهی در کمکهای مردمی داشتیم. کمکهای ما در دو سطح ارائه میشود و تلاش میکنیم حداقلهایی را برای تأمین ضروریات و معیشت خانوادهها فراهم کنیم؛ البته با این رویکرد که وابستگی ایجاد نشود. بخش عمده خدمات ما بر توانمندسازی مددجویان متمرکز است؛ یعنی اولویت این است که با اتکا به ظرفیتهای فردی و کمکهای موجود، افراد از چرخه نیاز خارج شوند.
اما برخی افراد به دلایل مختلف، قابلیت توانمند شدن و خروج از این چرخه را ندارند!
بله این افراد دستهبندی مشخصی دارند. نزدیک به 12 هزار نفر از افراد زمینگیر یا دارای بیماریهای خاص تحت پوشش هستند. حتی در مورد این خانوادهها نیز تلاش میکنیم از ظرفیتهای موجود، مانند همسر یا فرزندان توانمند، برای اشتغال و توانمندسازی استفاده کنیم؛ به عنوان مثال، برای فرزندان این خانوادهها در زمینه اشتغال سرمایهگذاری میکنیم تا با تکیه بر استعدادهایشان، زمینه حضور در مشاغل مناسب را فراهم کنیم.
این شناسایی چگونه صورت میگیرد؛ خوداظهاری است یا شما آنها را شناسایی میکنید؟
هر دو حالت وجود دارد؛ هم از طریق خوداظهاری و مراجعه حضوری افراد صورت میگیرد و هم شناسایی فعال؛ بهخصوص در سالهای اخیر با بهرهگیری از بانکهای اطلاعاتی که در اختیار داریم. اکنون سامانههای هوشمندی داریم که بهصورت برخط با سایر سامانههای دستگاههای اجرایی در ارتباط است.
این ظرفیت به ما کمک کرده تا نیازمندان واقعی را شناسایی کنیم. اطلاعات سازمان هدفمندی یارانهها و ثبتاحوال و اسناد، به ما در شناسایی دقیقتر و افزایش سرعت کار کمک کرده است. این امر باعث شده تا فعالانه به دنبال افراد نیازمندی برویم که نیاز واقعی دارند. با قاطعیت میتوانم بگویم در حال حاضر، باتوجه به چارچوبهای حمایتی ، در استان پشت نوبتی نداریم.
در یکی دو سال اخیر، با افزایش چتر حمایتی از 105 هزار خانواده به 137 هزار خانواده، تلاش کردهایم تا خدمات به صورت هدفمند، مدتدار و با رویکرد توانمندسازی ارائه شود؛ به گونهای که افراد به صورت مقطعی خدمت دریافت کرده و توانمند شوند و از چرخه حمایتی خارج گردند.
پس با وجود افزایش صدقات، تعداد نیازمندان نیز افزایش یافته است؟
بله و نیازهایشان نیز افزایشیافته است. در سالهای اخیر، مستمریها بین 30 تا 40 درصد افزایش یافتهاند؛ اما تورم به گونهای است که خدمات عملا ثبات یافته است.
تورم، کار شما را سختتر میکند؟
بله هم مراجعات را بیشتر میکند و هم نوع نیازها را تغییر میدهد؛ برای مثال، مددجویی که 4 سال پیش با یک میلیون تومان اجاره مسکن، نیاز خود را برطرف میکرد، اکنون نیازمند 7 میلیون تومان است.
خدمات افزایش یافته، اما نیازها و تورم نیز به همان نسبت یا بیشتر افزایش یافته است. در برخی موارد، علیرغم کمکهای دولتی و رشد درآمدها، عقب میمانیم. افزایش سرانهها نیز نتوانسته همگام با تورم حرکت کند و هنوز عقب هستیم، زیرا تورم از ما پیشی گرفته است. تلاش این است که به طور نسبی این تعادل را ایجاد کنیم.
وضعیت نیازمندان در خود شهر اصفهان در مقایسه با سایر شهرستانها چگونه است؟
درصد حمایت در کلانشهر اصفهان نسبت به جمعیت، در مقایسه با شهرستانهای محروم، کمتر است. در شهرستانهای محروم، گاهی تا 20 درصد و بیشتر از جمعیت از خدمات بهرهمند میشوند، اما این نسبت در خود شهر اصفهان بسیار کمتر است. با این حال، تلاش این است که خدمات را در مناطق محروم پررنگتر کنیم تا به جلوگیری از مهاجرت کمک شود.
قطعا نوع نیازها در شهر و مناطق محروم با یکدیگر متفاوت است؛ درست است؟
بله قطعا در جوامع شهری، نوع نیازها پیچیدهتر و سطح نیازها نیز متفاوت است؛ شاید در مناطق روستایی مسائل سادهتر و حل آنها آسانتر باشد، اما در جوامع شهری مشکلات پیچیدهتر هستند. در خدماتی که ارائه میدهیم، تلاش میکنیم تمامی این جوانب را لحاظ کنیم؛ جنسیت، سن افراد، توانمندی و نوع نیازها، همگی دربسته حمایتی مؤثر هستند. نیازهای یک سالمند با زن جوانی که سرپرستش فوت کرده و فرزند دارد، متفاوت است و کیفیت خدمات نیز متناسب با همین تفاوتها تنظیم میشود.
آیا بازه زمانی خاصی برای خروج مددجویان از حمایت وجود دارد؟
این موضوع به شرایط بستگی دارد؛ برای کسانی که آنها را در زمره اقشار نیازمند دارای پتانسیل توانمندسازی طبقهبندی میکنیم، این بازه زمانی یک تا دو سال است.
این افراد به دلایل مختلفی در حال حاضر مستمند هستند و سعی میکنیم نیازهای فوری و ضروری آنها را بهصورت مقطعی رفع کنیم، اما تأکید بر آموزش و ارائه تسهیلات اشتغال است تا آنها را از چرخه حمایت خارج سازیم. فردی که دارای توانمندی بالقوه باشد، پس از دریافت آموزش و مشاوره، اگر تا سه نوبت در معرض شغل قرار گیرد و استنکاف کند، پروندهاش بسته میشود. ازسویدیگر، اگر تسهیلاتی دریافت و کسبوکاری راهاندازی کند، پروندهاش زمانی بسته میشود که به یک درآمد پایدار و قابلاتکا برسد. مبنای ما در ارزیابی، حقوق اداره کار است تا اطمینان حاصل شود که فرد به درآمد پایدار رسیده است. طرحهایی که اجرا میکنیم، بین 3 تا 5 سال مورد نظارت قرار میگیرند، زیرا ممکن است طرحهایی اجرا شوند اما به پایداری لازم نرسیده باشند.
در نهایت، زمانی که فرد به سطحی از درآمد برسد که دیگر نیازی به کمک نداشته باشد، خدمات قطع میشود. تقریبا سالانه 4 تا 6 هزار خانواده به دلیل توانمندسازی و کسب درآمد، از حمایت خارج میشوند. کمیته امداد هم در کمیت و هم در کیفیت، بیشترین حجم تسهیلات اشتغال را در اختیار دارد. بر اساس تجربیات کسب شده در سالهای اخیر، بیش از 95 درصد صحت عملکرد در ایجاد شغل داشتهایم و بیشترین حجم تسهیلات اشتغال جذب شده توسط کمیته امداد نزدیک به 2 همت (2هزار میلیارد تومان) برای خانوادههای تحت پوشش و نیازمندانی بوده که نیازمند کار و شغل بودهاند.
کارهای جمعی مانند ساخت مدرسه یا پروژههای عمومی در مناطق محروم نیز کمیته امداد انجام میدهد؟
خیر. خدمات ما مبتنی بر خانواده و افراد است. متولی خدمات عامالمنفعه دستگاههای دیگری مانند ستاد اجرایی فرمان امام (ره) یا بنیاد مستضعفان و سایر نهادها هستند. ما به افراد خدمات میدهیم؛ البته موارد جزئی نیز وجود دارد؛ بهعنوانمثال، سرفصلی به نام زکات داریم که شامل زکات مستحبی نیز است. ازآنجاکه ما دبیر شورای زکات استان هستیم، زکاتی که در یک منطقه جمعآوری میشود، با اولویت همان منطقه صرف پروژههای عامالمنفعه مانند ساخت مسجد، مدرسه و قنات میشود و در آنجا نقش دبیری را ایفا میکند. در این قالب معین، ممکن است کمیته امداد با مشارکت دستگاههای دیگر کارهای عمومی را انجام دهد؛ اما عمده خدمات ما معطوف به خانواده و فرد است.
شما در لابه لای سخنان خود تأکید زیادی بر توانمندسازی مددجویان دارید. این امر چگونه اتفاق میافتد و چقدر مؤثر است؟
باهدف جلوگیری از وابستگی، رخوت و سستی در خانوادههای نیازمند و افرادی که ممکن است به دلایل مختلف دچار نیازمندی شوند، درحالیکه توانمندیهایی نیز دارند، سعی میکنیم این توانمندیها را شناسایی کرده و بر آنها سرمایهگذاری کنیم.
این کار عمدتا با رویکرد اقتصادی انجام میشود؛ هرچند ظرفیتهای دیگر نیز مدنظر قرار میگیرد. تمام اعضای خانواده، از جمله فرزندان خود شخص درصورتی که توانایی کارکردن داشته باشند، آموزش میبینند که هزینه آن کاملا رایگان است. سپس به آنها تسهیلات ارائه میشود تا شغل ایجاد کنند.
اگر شرایط ایجاد شغل فراهم نباشد، با همکاری صنایع و کارگاهها برای آنها کاریابی میکنیم و حتی به کارفرمایان مشوق میدهیم؛ به این صورت که اگر کارگاهی بخواهد نیروی کاری از مددجویان جذب کند تا 200 میلیون تومان به کارفرما وام میدهیم یا حق بیمه سه ساله آن کارگر را پرداخت میکنیم .
در مناطق محروم هر دو بسته تشویقی ارائه میشود.نوع دیگری از اشتغال تحت عنوان «راهبری شغل» نیز داریم و زنجیرههای شغلی نیز ایجاد میکنیم؛ زیرا برخی از مددجویان توانایی ایجاد شغل را ندارند، اما میتوانند مانند یک کارگر ساده فعالیت کنند.
ما با کارآفرینان و اساتیدی که در یک حرفه مسلط هستند، تفاهمنامهای امضا کرده و زنجیره شغلی ایجاد میکنیم؛ برای مثال، بافندگان را به استادکار فرش وصل میکنیم و سرمایههای خرد را در اختیار بافنده قرار میدهیم و مواد اولیه را نیز فراهم میکنیم.
در این حالت، بافنده صرفا فرش را میبافد و در سود آن، تحت نظارت کمیته امداد، مشارکت دارد. ممکن است بسیاری از این خانمها خانهدار باشند و این کار هم برای تأمین کمکهزینه و هم برای تقویت سلامت روانی و افزایش اعتمادبهنفس آنها باشد.
علاوه بر اینها، بر روی دانشآموزان بااستعداد نیز سرمایهگذاری میکنیم. با آنها در مسیر ارتقای شغلی همراهی میکنیم تا در رشتههای خوب دانشگاهی پذیرفته شوند. در حال حاضر بیش از 3 هزار دانشجو و نزدیک به 3 هزار نخبه در زمینههای ورزشی، تحلیلی، مذهبی و قرآنی تحت پوشش داریم که برای آنها سرمایهگذاری میکنیم تا در آینده به جایگاههای مناسبی دست یابند.
سرمایهگذاری فرهنگی و آموزشی نیز به احیای خانواده کمک میکند. یکی دیگر از خدمات، تأمین مسکن است. ما در مناطق محروم خانه میسازیم؛ تقریبا بین 800 تا یک هزار واحد مسکونی ساده روستایی احداث میکنیم.
این نیز یک امکان توانمندسازی است، زیرا مشکل اصلی بسیاری از این خانوادهها مسکن است و اگر این مشکل حل شود، خودشان میتوانند مسائل دیگر را مدیریت کنند. کمیته برای افراد نیازمند خانههایی با متراژ 60 تا 70 متر میسازد؛ البته این خانوادهها یا خود زمین دارند یا از بنیاد مسکن زمین دریافت میکنند.
برای ساخت، آنها 400 میلیون تومان وام 20 ساله از بنیاد مسکن دریافت میکنند و 300 میلیون تومان کمک به صورت معوض یا بلاعوض به آنها تعلق میگیرد و مصالح مورد نیازشان نیز تأمین میشود. گروههای جهادی نیز کمک میکنند.
خانههایی که میسازیم، امکان گسترش دارند و با مشارکت خود خانوادهها ساخته میشوند. میخواهیم مشارکت کنند تا احساس تعلق داشته باشند، اما معمولا این افراد با یک آورده کم میتوانند مشارکت کنند؛ البته به شرط تأمین زمین که نیازمند همکاری دولت و بنیاد مسکن است.
کمیته این امکانات را دارد، اما با توجه به اینکه فقر به صورت مداوم تولید میشود، باز هم تقاضا زیاد است. کمیته امداد با کمک مردم و کمکهای حکومتی، این فقر تولید شده ناشی از تحریمها، سیاستهای اقتصادی و تورم را مدیریت میکند و اجازه نمیدهد از کنترل خارج شود.
با این وجود، گرانیها و تورم باعث میشوند، کمکها خیلی به چشم نیایند و نتوانند آن طور که باید و شاید به رفع نیازهای مددجویان کمک کنند!
این موضوع که رشد خدمات متناسب با درآمدهای دولتی باشد، یک اصل کلی است.
در برخی مقاطع از آن عقبماندهایم، اما در برآیند ارزش خرید کمکهای امدادی نسبت به ده سال پیش، با توجه به اینکه یک کار تحلیلی نیز انجام شده است، تلاش شده تا رشد این خدمات متناسب با نرخ تورم حفظ شود.
در برخی سالها جلوتر و در سالهای دیگر عقبتر بودهایم و گاهی نیز میزان همراهی دولت بیشتر بوده است؛ اما در مجموع، میتوان ادعا کرد که قدرت خرید را در سالهای اخیر حفظ کردهایم، علیرغم اینکه رشد کل کمکها تناسبی با نیازها ندارد. همچنین قرار است امسال شاهد رشد ۵۰ درصدی مستمریها باشیم.
بسیاری از سازمانهای مردمنهاد (NGO) یا فعالان اجتماعی را این روزها مشاهده میکنیم که در مناطق محروم فعالیت و بستههای حمایتی یا ارزاق توزیع میکنند و همین هم باعث ایجاد وابستگی میشود. آیا این اقدامات با فعالیتهای شما همپوشانی ندارد؟
بله این امر تا حدودی واقعیت دارد. باتوجه به انگیزههای خیری که در میان خیریهها و خیرین وجود دارد، من نیز قبول دارم که گاهی این همپوشانیها و عدم هدفمندی کمکها خود به یک آسیب تبدیل میشود. امداد تلاش کرده است تا این هدفمندی را ایجاد کند و اکنون سامانههایی در اختیار داریم که خیرین و خیریهها میتوانند فارغ از دخالت ما، خدمات را ثبت کنند و با دریافت اطلاعات از ما، خدمات هدفمندتری ارائه دهند؛ بهاینترتیب از تکرار دریافت خدمت توسط یک فرد به هر دلیلی جلوگیری شده و ازسویدیگر، افراد نیازمندی که نیازمند کمک هستند، محروم نمانند. در این زمینه، در همراه کردن خیریهها موفق نبوده و نتوانستهایم آنها را به طور کامل همراه کنیم.
چرا؟
بههرحال آنها از ما تبعیت ندارند و بعضا ممکن است کمیته امداد را رقیب خود بدانند. تلاش این بوده است که نقش سیاستگذار را ایفا کنیم و تصدیگری نکنیم. اکنون مراکزی که ایجاد کردهایم؛ حتی مراکزی که با مشارکت ما تأسیس شدهاند، نمونههای خوبی هستند و با سیاستگذاری و نظارت ما، کمکها به دست نیازمندان میرسد.
در حال حاضر، سامانههای هوشمندی وجود دارد که مراکز نیکوکاری خدمات خود را در آن ثبت میکنند و مشخص است چه کسی، چقدر و با چه رویکردی خدمت دریافت کرده است. خیریهها را نیز دعوت کردهایم و برایشان توضیحاتی ارائه دادهایم، اما استقبال خاصی نداشتهاند، زیرا مجوز فعالیت خود را از ما دریافت نمیکنند.
بااینحال، این مشکل (عدم شفافیت و همپوشانی) همچنان پابرجاست، زیرا مراکز متعددی خدمات میدهند و شفافیت خدمترسانی وجود ندارد. این موضوع را همچنین به مراجع مختلف ارجاع دادهایم.
اخیرابا کمک کمیته امداد در وزارت کشور، زیرساختی به نام «سخا» ایجاد شده است که یک سامانه هوشمند و برخط است و این امکان را برای کل خیریهها فراهم میکند تا خدمات خود را بهصورت هوشمند ارائه دهند، بدون آنکه هویت خیر مشخص باشد و کسی دخالت کند، اما خدمت به صورت شفاف به نیازمند ارائه شود. متأسفانه هنوز به مرحلهای نرسیدهایم که همه پایکار بیایند، اما امیدواریم به نقطهای برسیم که کمکها به دست افراد واقعا نیازمند برسد.
اکنون بیشتر چه درخواستهایی از شما وجود دارد؟
این درخواستها بسته به شرایط و محیط جغرافیایی زندگی افراد و نوع نیازها متفاوت است. باتوجه به شرایط کنونی، نیازهای معیشتی، اشتغال، خدمات مسکن (رهن و اجاره) و همچنین دغدغه مهم درمان بیماران و هزینههای درمانی، مطالبات اصلی در کلانشهرها مربوط به مسکن و در حوزه بیماران، مربوط به هزینههای درمان است.
