به گزارش اصفهان زیبا؛ قیمت نان بهعنوان راهبردیترین کالای مصرفی خانوادهها به یکی از مسائل محسوس هزینههای خانوار تبدیل شده است. در بازار اصفهان، تفاوت قیمت نان از یک واحد صنفی تا واحد دیگر، بهویژه در نانواییهای آزادپز، باعث شده خرید یک کالای مشابه برای شهروندان با قیمتهای متفاوتی همراه باشد.
در سوی دیگر این بازار، نانوایان از افزایش هزینههایی مانند دستمزد، اجاره، بیمه، انرژی و مواد اولیه میگویند؛ هزینههایی که الزاما با نرخهای رسمی نان هممسیر نشدهاند؛ نتیجه، بازاری است که در آن فاصله میان قیمت مصوب، هزینه واقعی تولید و قیمتی که مصرفکننده در برخی واحدها پرداخت میکند، به یک مسئله اقتصادی و نظارتی تبدیل شده است.
این وضعیت در حالی ادامه دارد که طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان از ۱۴۰۱ با هدف کنترل توزیع آرد، کاهش تخلفها و هدفمندترشدن پرداخت یارانه اجرا شد؛ بااینحال، طی سالهای اجرای طرح، بخشی از نانواییها بهسمت فعالیت در قالب آزادپز حرکت کردند و همین موضوع، شکل قیمتگذاری در بازار نان را پیچیدهتر کرد.
حالا در ۱۴۰۵، مسئله اصلی فقط میزان سهمیه آرد یا نحوه پرداخت یارانه نیست؛ بلکه قیمت تمامشده نان، شیوه تعیین قیمت، وزن واقعی نان و نحوه نظارت بر واحدهای آزادپز به موضوعهای اصلی بازار تبدیل شدهاند.در چنین شرایطی، پرسش مهم این است که نانوایی آزادپز تا چه اندازه در تعیین قیمت اختیار دارد و از چه نقطهای قیمتگذاری به گرانفروشی تبدیل میشود؟
آیا افزایش هزینههای تولید میتواند هر قیمتی را برای نان توجیه کند؟ مهمتر از همه، شهروند اصفهانی چگونه باید تشخیص دهد مبلغی که برای نان میپردازد، قیمت واقعی محصول است یا رقمی بالاتر از ضابطه؟برای بررسی این موضوع، خبرنگار تیمچه به سراغ جواد محمدیفشارکی، مدیر بازرسی و نظارت اصناف استان اصفهان و فرمانده قرارگاه یکپارچه نظارت بر بازار اصفهان رفته است تا سازوکار قیمتگذاری و نظارت بر نانواییهای آزادپز را بررسی کند.
محمدیفشارکی با تفکیک نان دولتی و آزادپز، درباره مبنای قیمتگذاری این دو گروه توضیح میدهد: «نان دولتی طبق تعرفه باید فروخته شود؛ ولی نان آزاد در گروه کالایی ۲ است و ما نمیتوانیم قیمتگذاری کنیم. هرکسی براساس آنالیزی که برایش درمیآید، باید قیمت را ارائه دهد.» بهاینترتیب، در نانواییهای آزادپز برخلاف نان دولتی، قیمت به شکل نرخ مصوب تعیین نمیشود؛ اما این موضوع به معنای رهابودن قیمتها نیست. به گفته محمدیفشارکی، برای اینکه امکان نظارت بر بازار وجود داشته باشد، قرارگاه یکپارچه نظارت بر بازار اصفهان وارد موضوع شده و برای انواع نان آزادپز، آنالیز قیمت تهیه کرده است.
مبنای محاسبه قیمت، مجموعههزینههایی است که برای تولید نان انجام میشود؛ از میزان آرد مصرفی و قیمت خمیرمایه گرفته تا اجاره واحد صنفی، هزینه آب، برق، گاز و دستمزد کارگر. محمدیفشارکی با توضیح اینکه این آنالیز برای نانواییهای آزادپز مبنا قرار میگیرد، میگوید:« قرارگاه برای هر نانوایی بهصورت جداگانه قیمت تعیین نمیکند؛بلکه هزینههای تولید هر نوع نان را بررسی و محدوده قیمت را مشخص میکند.»
به گفته او، این محاسبه فقط به نان ساده محدود نمیشود و درباره افزودنیها و اقلامی که به نان اضافه میشوند نیز سقف قیمت در نظر گرفته شده است؛ برای مثال،افزودن کنجد، سبزیجات و موارد مشابه نمیتواند بهانهای برای تعیین قیمتهای خارج از محدوده اعلامشده باشد.
کف و سقف قیمت برای نان آزادپز
با وجود اینکه نان آزادپز در گروه کالایی 2 قرار دارد و قیمت آن به شکل مستقیم از سوی دستگاه نظارتی تعیین نمیشود، بازرسی اصناف برای کنترل بازار، محدودهای از قیمت را برای انواع نان مشخص کرده است. محمدیفشارکی میگوید: «ما یک کف و سقف قیمتی برای هر نان تعیین کردهایم و هر نانوایی باید در همین راستا رفتار کند.»
بنابراین، سقف تعیینشده بهعنوان حداکثر قیمت قابلعرضه در نظر گرفته میشود و نانوایی آزادپز نمیتواند صرفا با استناد به افزایش هزینههای خود، قیمتی بالاتراز آن تعیین کند؛
درعینحال، قرارگاه از نظر قانونی امکان تعیین مستقیم نرخ نان آزادپز را ندارد؛ بههمیندلیل، آنالیزهای تهیهشده در اختیار اتحادیههای مربوط قرار گرفته است. محمدیفشارکی دراینباره توضیح میدهد: «چون نمیتوانستیم قانونا قیمت بدهیم، آنالیز را به اتحادیه دادیم و اعلام کردیم به اعضایش بگوید سقف قیمت نان آزادپز برای لواش، بربری، سنگک و امثال اینها چقدر است.»
جدول آخرین آنالیز قیمت نان آزادپز در اصفهان
آخرین آنالیز کارشناسی انواع نان سنتی ساده و کنجدی آزادپز بر اساس شاخصهای اعلامشده، مربوط به خرداد ۱۴۰۵ است. در این آنالیز، علاوهبر قیمت نان ساده و کنجدی، وزن چانه خمیر، میانگین وزن هر قرص نان، تعداد قرص نان در هر کیلوگرم و میزان متوسط کنجد مصرفی نیز مشخص شده است.جدول آنالیزی که در انتهای گزارش آمده، آخرین مبنای کارشناسی اعلامشده برای بررسی قیمت نانهای آزادپز است و با توجه به تغییر هزینههای تولید، ارقام و محاسبههای آن نیز ثابت نمیماند.
مدیر بازرسی و نظارت اصناف استان اصفهان با اشاره به این موضوع میگوید:«آنالیز قیمت نان بهصورت مستمر نیازمند بهروزرسانی است و با تغییر قیمت مواداولیه، دستمزد، انرژی، اجاره و سایر هزینههای تولید، آنالیزهای جدید تهیه و جایگزین میشوند.»
به گفته محمدیفشارکی بازرسیها بر اساس همین آنالیز انجام میشود.تعیین سقف قیمت زمانی میتواند بر بازار اثرگذار باشد که مبنایی برای برخورد با واحدهای متخلف نیز وجود داشته باشد.
مدیر بازرسی و نظارت اصناف استان اصفهان توضیح میدهد: «بازرسان ما بر اساس آنالیزی که خودمان احصا کردهایم، بازرسی میکنند. اگر بالاتر از آن باشد، جریمه کرده و آن آنالیز را هم ضمیمه فرم میکند و برای ادارهکل تعزیرات حکومتی میفرستد.»
به گفته او، در صورت مشاهده تخلف، بازرسان در مرحله نخست به واحد صنفی فرصت میدهند تا آنالیز قیمت خود را ارائه کند. واحد صنفی پس از تذکر و مراجعه بازرسان، ۴۸ ساعت فرصت دارد آنالیزی را که مبنای قیمتگذاری خود قرار داده، ارائه دهد. درصورتیکه این مستندات در مهلت تعیینشده ارائه نشود،فرایند تشکیل پرونده آغاز شده و مستندات مربوط نیز به پرونده ضمیمه میشود.
محمدیفشارکی خاطرنشان میکند که عمدتا واحدهای صنفی نمیتوانند آنالیزی برای قیمتهای اعلامشده خود ارائه کنند و همین موضوع در روند رسیدگی به تخلف موردتوجه قرار میگیرد.
فرمانده قرارگاه یکپارچه نظارت بر بازار اصفهان با اشاره به اینکه در حال حاضر بخش زیادی از بازرسیها بر اساس شکایتهای مردمی انجام میشود، میگوید: «متأسفانه تخلفها بسیار زیاد شده است و ما هم بهشدت در حال برخورد هستیم.»
به گفته محمدیفشارکی، یکی دیگر از مواردی که در بازرسی از نانواییها موردتوجه قرار میگیرد، نحوه معرفی و عرضه نان با عنوان «نان کامل» است. او با اشاره به اینکه برخی واحدهای صنفی از این عنوان برای جلب مشتری استفاده میکنند، میگوید : «برخی نانواییها مردم را فریب میدهند و اعلام میکنند که از آرد کامل استفاده میکنند؛ درحالیکه آرد آنها کامل نیست. بازرسان ما این موضوع را هم بررسی میکنند و اگر بعد از پیگیری مشخص شود آرد مورداستفاده، کامل نبوده است، واحد صنفی متخلف مشمول جریمه میشود.»
او همچنین درباره تبلیغ برخی خواص درمانی برای نانهای موسوم به نان کامل هشدار میدهد: «بعضی واحدهای صنفی با نصب بنر یا درج اطلاعیه در نانوایی، مصرف این نوع نان را برای درمان یا پیشگیری از بیماریهای کبدی و کلیوی مناسب معرفی میکنند؛ درحالیکه چنین ادعاهایی مبنای قابلقبولی ندارد.»
به گفته مدیر بازرسی و نظارت اصناف استان اصفهان، اعلام چنین مطالبی به مشتریان نیز در فرایند بازرسی موردتوجه قرار میگیرد و با واحدهایی که از طریق تبلیغات غیرواقعی، خواص درمانی برای محصول خود مطرح میکنند، برخورد خواهد شد.
فقط قیمت نان زیر ذرهبین نیست
محمدیفشارکی با اشاره به اینکه در بازار نان، تخلف فقط به قیمت فروش محدود نمیشود،تصریح کرد: یکی دیگر از مواردی که در بازرسی نانواییها بررسی میشود، وزن چانه و درنهایت میزان نانی است که مصرفکننده در ازای مبلغ پرداختی دریافت میکند.بسیاری از پروندههای ما به جای گرانفروشی، کمفروشی است؛ برای نمونه، وزن چانه نان سنگک باید 600 گرم باشد. بازرس هنگام مراجعه به واحد صنفی چانه را وزن میکند و اگر وزن آن، برای مثال، 500 یا 550 گرم باشد، همین اختلاف وزن مصداق کمفروشی است و برای نانوایی تخلف محسوب میشود.»
مردم تخلفهای نانواییها را گزارش کنند
مدیریت بازرسی و نظارت اصناف استان اصفهان از شهروندان خواسته است در صورت مشاهده تخلف، موضوع را از طریق مجاری تعیینشده گزارش کنند.
او همچنین از شهروندان خواسته است واحدهای صنفی معتبر و دارای پروانه کسب را برای خرید انتخاب کنند و درصورت مشاهده تخلف، موضوع را از طریق شمارههای ۳۶۲۶۵۵۶۹، 32352012 و ۳۲۳۵۲۰۱۳، سامانه پیامکی ۰۹۱۴۰۴۰۳۰۳۹ یا بخش ثبت شکایات مردمی در وبسایت بازرسی اصناف یا سامانه ۱۲۴ اعلام کنند.
