مهدی تمیزی، مدیر موزه هنرهای معاصر اصفهان پرداختن به هنرهای مهجور و کمدیدهشده مانند «لایت آرت» و «ساند آرت» را از برنامههای اصلی موزه برمیشمارد و خط روشن را قدم اول برای طرح «لایت آرت» یا هنر نور میداند: «مهجور بودن بخشی از هنرهای تجسمی به نام هنر نور یا لایت آرت انگیزهای شد برای ما تا به این شاخه مهم هنری هم بپردازیم. هنری که در آمریکا و اروپا جایگاه ویژهای دارد، اما در ایران و به طبع در اصفهان مهجور است و کمتر هنرمندی از این هنر بهصورت ویژه استفاده میکند و کمتر نمایشگاهی را با این موضوع میتوانیم مشاهده کنیم. بااینحال برگزاری نمایشگاه «خط روشن» در یکی از گالریهای مطرح تهران یعنی گالری طراحی هنر و حضور هنرمندان شاخص هنرهای تجسمی در این نمایشگاه فرصت خوبی بود تا با برگزاری این نمایشگاه در موزه هنرهای معاصر اصفهان قدمی برای معرفی هنر نور یا لایت آرت در اصفهان برداریم.» همچنین در استیتمنت این نمایشگاه آمده است: «نمایشگاه گروهی خط روشن در تلاش است با بهرهگیری از علوم و فنون در هنر و همچنین دستاوردهای تکنولوژیک جدید، مطالعه را برای رسیدن به بعضی از شکلها و قالبهای جدید اجرایی در هنر هموار سازد. در این میان، نور بهعنوان عنصری مستقل و قابلکنترل در خدمت هنرمند و تفکر او قرار میگیرد و با تغییر رنگ و تعیین میزان شدت نور، هنرمند میتواند نوعی جدید از کاربرد نور و ارائه مفاهیم را در آثارش وارد کند.»
خطهای نورانی دستها
پریدخت مشکزاد، طراح و مجسمهساز مطرح کشور یکی از هنرمندان حاضر در نمایشگاه خط روشن است. او درباره برگزاری این نمایشگاه میگوید: «نمایشگاه خط روشن یک نمایشگاه کیوریتوریال است و شاید استفاده از متریال خاص (پلکسی) برای این نمایشگاه کمی نامأنوس به نظر بیاید؛ بااینحال در فضای هنرهای تجسمی این متریال کاربرد دارد و چیزی که به این کارها اضافه شده استفاده از نور است. استفاده از نوعی نور مخفی که افه و شارپنس خاصی به کارها میبخشد و آثار را از لحاظ بصری جذاب میکند؛ البته از نظر انتخاب تم دست هنرمندان باز بود که در فضای کاری و ذهنی خودشان تمها را مشخص کنند.» او استفاده از نور را تا جایی مهم میداند که حتی میتواند در آثار کانسپت تازه بسازد: «چندین دهه است که در اروپا و کشورهای پیشرفتهتر بحث نور و استفاده از آن وجود دارد و هرچه جلوتر آمده، نور وارد بحث تکنیکال هنر هم شده است. در ایران هم کموبیش استفاده از نور وجود داشته است. اضافه شدن نور در این نمایشگاه به کارها جذابیت آثار را بیشتر کرده چراکه بدون این نور خراشهای روی پلکسی آنقدر خودش را نشان نمیدهد؛ اما با اضافه شدن نور حتی کانسپت کار هم عوض میشود و اصلا ممکن است این کانسپت جدید شکلگرفته در اثر، ایدههای تازهای را برای کار کردن در این فضا به وجود بیاورد. البته باید به این نکته اشاره کنم که مسئله نور نه بهصورت تکنیکال و فرمی بلکه از منظر مفهومی در هنر ایران بهخصوص مینیاتور ایرانی از مباحث کلیدی بهحساب میآید و ریشه در مباحث فلسفی حکمت ایران دارد.» مشکزاد همچنین درباره آثاری که با محوریت دستها برای این نمایشگاه آماده کرده است میگوید: «سالهاست که در کارهای مختلف بهخصوص در حوزه مجسمه به دستها میپردازم چون دستها از منظر من بعد از چشمها گویاترین عضو بدن انسان هستند. دستها را در این آثار با توجه به تقدیر و سرنوشت و خطوط دستها خلق کردم. در برخی از آنها دستهای کودکان و در برخی دستها آدمهای بزرگسال است؛ ایده خطوط سرنوشت دستها را از یکی از داستانهای کارلوس فوئنتوس یعنی «مرگ آرتمیو کروز» الهام گرفتم که در آن داستان میگوید وقتی بچه هستی دستها بدون خط است و در طول عمر دستها بر اثر تقدیر و سرنوشت خط و خطوطی پیدا میکند و وقتی میمیری این خطها از بین میرود انگار که اصلا خطی نبوده است.»
هفت سوزن برای خلق سرو ایرانی
امیر کبیرنژاد، مجسمهساز و از هنرمندان شاخص هنر چیدمان، دیگر آرتیست حاضر در نمایشگاه خط روشن است و روند خلق آثار این نمایشگاه را کاملا تکنیکال میداند: «بهصورت کلی نمایشگاه خیلی تکنیکال پیش رفت؛ به این صورت که یک صفحه شفاف قابشده که اطراف آن نور ال ای دی کار گذاشته شده بود، در اختیار ما قرار داده شد و ما باید روی این صفحه طرحهایمان را میکشیدیم. این کار برای خود من تجربه و چالش تازهای برای کار کردن بود. البته تکنیک خراش را من روی فلز انجام میدادم بااینحال خراش روی پلکسی تجربه تازهای بود.»
او درباره استفاده از نور در این نمایشگاه هم میگوید: «نور در این نمایشگاه مؤثر است. هم بازی نور که بهعنوان یک عنصر در کار حضور دارد و هم افکتهایی که در اثر نور در فضا ساخته میشود و کانسپت تازهای را شکل میدهد. یعنی اگر کارها در یک فضای تاریک به نمایش در بیاید، سایههایی روی دیوار شکل میگیرد که این سایهها میتواند خود معنایی را القا کند.»کبیرنژاد تم انتخابیاش برای نمایشگاه خط روشن را الهامگرفته از هنر ایرانی میداند: «نگاه موضوعی من به این کارها کاملا شرقی و الهام گرفتهشده از پیشینه نقاش و نگارگری ایرانی است. یک طرح قدیمی داشتم از درختان روی کاغذ که نمایشگاهی را با نام درخت معرفت با این آثار در تهران برگزار کردم و برای این شکلگیری اثر نمایشگاه خط روشن سراغ همان طرح درخت رفتم و این بار با تکنیکی دوباره روی صفحه شفاف کار کردم.» او اهمیتدادن به ابزار را یکی از ویژگیهای کارهایش میداند: «ابزار در کار من بسیار اهمیت دارد و برای این نمایشگاه هم یک ابزار بهخصوص ساختم؛ به این صورت که هفت سوزن را کنار هم جوش دادم و قلمی هفت سوزن ساختم که بهصورت موازی خراشها را با نظم خاصی روی صفحه شفاف انجام میداد.»
تکنیکی مناسب محیطهای شهری
شکوفه فلاح از هنرمندان برجسته حوزه چاپ و از اعضای انجمن نقاشان ایران است و در نمایشگاه خط روشن با موضوع همیشگی و موردعلاقهاش یعنی درختان حضور دارد. فلاح که بهصورت جدی علاقهمند به تکنیک استفادهشده برای این آثار شده است، درباره این تجربه تازه میگوید: «کار اصلی من چاپ دستی است و از سال ۱۳۸۴ تابهحال در کارگاه حرفهای چاپ دستی شخصی خود مشغول به فعالیت هستم. بنابراین من با موضوعی که برای این نمایشگاه ارائه شد، آشنا بودم؛ چون پیشازاین با متریال پلکسی کار کرده بودم و تنها نکته جدید اضافه شدن نور به کلیت آثار بود. این ترکیب آنقدر برای من هیجانانگیز شد که تصمیم گرفتم این تکنیک را ادامه دهم و تجربههای مختلفی با این تکنیک داشته باشم.» او ادامه میدهد: «این تکنیک با کار اصلی من یعنی چاپ دستی هماهنگی و قرابت بسیاری دارد و از طرف دیگر چون بهشخصه حکاکی را دوست دارم مسیر لذتبخشی را برای خلق اثر طی کردم؛ مخصوصا زمانی که بهجای رنگ، نور نقش مهمی را ایفا میکرد. حتی در جاهایی این جسارت را پیدا کردم که مثل رنگ، خراشها را کمرنگ و پررنگ کنم و این تجربه در بستر نور ایدههای تازهای را به ذهنم میرساند.»
فلاح ایده کار با نور را امری متداول میداند که هنرمندان بزرگ بسیاری مشغول آن هستند: «در سراسر دنیا هنرمندان بسیاری هستند که با نور کار میکنند. برخی اوقات اینستالیشن مستقیم روی دیوار شکل میگیرد و گاهی با نور در فضا کار میکنند؛ بنابراین کار کردن با نور خیلی امر تازهای نیست. من نمایشگاههای بسیار زیادی را در زمینه کار با نور دیدهام؛ منتها به این شکل که با حکاکی روی پلکسی طرحها شکل بگیرد و نور جزئی از کار باشد، تجربه تازهای برایم بود. در کشورهای غربی در محیطهای شهری نیز از هنر نور بسیار استفاده میشود و شاید اگر ما هم کمی دقت نظر داشته باشیم میتوانیم در محیطهای شهری و در حجمهای بزرگتر با نگاهی هنری در شهر «لایت آرت» را داشته باشیم و درست شبیه کشورهای اروپایی از هنرمندانی ایرانی بخواهیم در شهر این هنر را انجام دهند.»
