سگهای ولگرد این روزها به ویژه حالا که مدارس بازگشایی شدهاند و دانشآموزان به مدرسه میروند، به معضلی برای شهروندان تبدیل شده و نگرانی آنها بابت حمله احتمالی این سگها به فرزندانشان یا ایجاد ترس و وحشت تشدید شده است. در سالهای اخیر، توجه بیش از اندازه برخی از افراد به سگهای ولگرد و همچنین غذارسانی به آنها و رها کردن پسماندهای غذایی در گوشه و کنار باعث شده است که جمعیت این سگها به طور چشمگیری افزایش یابد؛ سگهایی که حالا به قلمرو و سکونتگاههای انسانی هم رفتوآمد کرده و برای آنها مزاحمت ایجاد میکنند و حتی در مواقعی نیز منجر به فوت افراد میشوند. به گزارش «اصفهان زیبا» مجتبی طباطبایی، پژوهشگر اخلاق محیط زیست در این باره معتقد است که همه سگهای بیسرپرست به مردم صدمه نمیزنند و بخش خاصی از آنها هستند که خطرناکاند و هم به محیطزیست و هم به مردم آسیب میزنند. در بیانیهای که سازمان جهانی بهداشت حیوانات داده، درباره مدیریت جمعیت حیوانات اروپا مخصوصا بالکان توضیح داده است که یک سری از سگها هستند که در شهرها زندگی میکنند و مردم معمولا به این سگها غذا میدهند. به این سگها سگ بیسرپرست گفته نمیشود؛ بلکه به آنها سگهای محله یا سگهایی گفته میشود که جامعه صاحب آنهاست. در دنیا این سگها را براساس الگوریتم خاصی واکسینه میکنند تا به این واسطه جلوی زنجیره انتقال هاری را بگیرند. این تقسیم بندیها در ایران تا به الان انجام نشده است.»
حذف سگها جمعیت آنها را کم نمیکند
به گفته او، وقتی تعداد سگها زیاد است و جلوی تولید مثل آنها گرفته نمیشود و سگها به غلط کشته میشوند یا از اطراف شهرها جمعآوری میشوند و سگهای دیگر جایگزین شوند، خیلی سریع قلمرو پر میشوند؛ سگهایی که به محلههای دیگر عادت ندارند و مردم را کمتر دیدهاند، آن موقع است که باعث آسیب به مردم میشوند.» او همچنین در گفت و گو با «ایمنا» نیز بیان کرده است: «هرچه کشتار سگها بیشتر باشد، سرعت جایگزینی جمعیت آنها بیشتر میشود. براساس مبنای علمی، حذف مستقیم و فیزیکی سگها نمیتواند باعث کاهش پایدار جمعیت آنها شود. مطابق هیچیک از دستورالعملهای جهانی برای کنترل گزش حیوانات اقدام نمیکنیم و مطلقا آموزشی نداریم و قانونگذاری برای سگهای صاحبدار وجود ندارد. جای تعجب نیست که این دغدغه به قوت خود باقی بماند و مجدد شاهد حوادث تلخی در این خصوص باشیم. باید بدانیم که مسبب این اتفاقات تلخ، اقدامات ناشیانهای است که مشکل را حل نمیکند.» او با اشاره به اینکه براساس مبنای علمی، حذف مستقیم و فیزیکی سگها نمیتواند باعث کاهش پایدار جمعیت آنها شود، میافزاید: هنگامی که در فقدان اجرای برنامه مدیریت جمعیت سگها با عنوان طرح بهاصطلاح «ساماندهی» اقدام به جمعآوری و حذف فیزیکی آنها شود، فورا قلمرو خالی توسط سگهای جدید اشغال میشود؛ چراکه در نتیجه پدیده اثر خلأمنطقه، نرخ زادوولد آنها به شدت افزایش پیدا میکند. این موضوع باعث میشود تا کمتر از هشت ماه ۶۰ درصد جمعیت و در کمتر از ۱۸ ماه ۸۰ درصد جمعیت حذفشده جایگزین شود و هرچه کشتار بیشتر باشد، سرعت جایگزینی جمعیت بیشتر میشود.
زاد و ولد باید کنترل شود
این پژوهشگر محیطزیست با بیان اینکه میتوان با کنترل زادوولد سگهای صاحبدار و بیسرپرست، با عقیمسازی و بازگردانی آنها به محل، جمعیتشان را کنترل کرد و به مرور کاهش داد، میگوید: پس از حذف از طریق کشتار یا جمعآوری، هربار سگهایی که راحتتر به دام میافتندحذف میشوند و سگهای چالاکتر و قویتر فرار میکنند.طباطبایی اظهار میکند: در کشورهایی که کشتار بسیار وسیع حتی توسط ارتش انجام شده، صرفا جمعیت ۷۰ درصدی از سگها کشتار شدند و در ایران هم طی کشتارها و حذف فیزیکی، خلأ قلمرو این حیوانات خیلی سریع توسط سگهای مهاجر و رها جبران میشود.او ادامه میدهد: وقتی عمل حذف سگها در روستاها و شهرهای کشور با کشتار انجام میشود، نه تنها در سالهای پیشرو جمعیت سگها کاهش پیدا نمیکند بلکه در نتیجه افزایش نرخ زادوولد، جمعیت آنها جوانتر میشود و با نابودی سگهای پیرتر و فرار چابکترها از منطقه، فورا قلمرو خالی توسط سگهای جدید اشغال خواهد شد و این سگها بر سر قلمرو، جنگ خواهند داشت؛ این موضوع باعث افزایش مزاحمت برای شهروندان و انتقال بیماریها بین سگهاست. این پژوهشگر محیطزیست تصریح میکند: یکی از اهداف برنامه مدیریت جمعیت سگها مطابق با دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت حیوانات، پایدار کردن جمعیت فعلی این حیوانات است. به گفته این سازمان «درجاییکه جمعیت قابل توجهی از سگها بدون بیسرپرست هستند، برنامه عقیمسازی، واکسیناسیون و بازگردانی در همان محلی که سگ از آن گرفته شده نقش کلیدی دارد». در روش عقیمسازی و بازگردانی ضمن پیرشدن جمعیت با واردنشدن سگهای جدید، به آرامی سگها در قلمرو خود در بازده زمانی چند ساله پایدار و کنترل میشوند.طباطبایی با بیان اینکه به گفته سازمان بهداشت جهانی، مکررا ثابت شده که واکسیناسیون ۷۰ درصدی سگها میتواند «هاری» را فورا به صفر برساند، خاطرنشان کرد: براساس تأکید این سازمان ،برای کاهش هاری نباید اقدام به کاهش جمعیت سگها کرد؛ چراکه هاری وابسته به تراکم جمعیت نیست، بلکه مطابق این برنامه لازم است سگها واکسینه شوند و به پوشش ۷۰ درصدی واکسیناسیون برسند.
