پناهی امن برای دختران نوجوان

در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران و به مناسبت شهادت شهید محمدحسین فهمیده، 13 آبان روز دانش‌آموز نامیده شده است. همین را بهانه کردیم تا به سراغ شاخه نوجوانان یکی از مجموعه‌های فرهنگی و باسابقه اصفهان برویم و ببینیم برای رشد و ارتقای نوجوانان شهرمان چه برنامه‌هایی تدارک دیده‌اند. در این شماره با عارفه نادری، مسئول شاخه دختران نوجوان مجموعه فرهنگی شهید مدرس اصفهان، گفت‌وگو کرده‌ایم.
 
تاریخ انتشار: 11:35 - پنجشنبه 12 آبان 1401
مدت زمان مطالعه: 6 دقیقه
عارفه نادری متولد 1377 در اصفهان است و مدرک کارشناسی برنامه‌ریزی شهری را از دانشگاه اصفهان دریافت کرده است. او از سال 1396 وارد مجموعه فرهنگی شهید مدرس شده و پس از مدتی، مسئولیت شاخه نوجوانان دختر به او واگذار شده است. او پیش از این، در برنامه‌های مجموعه‌های دیگر شهر اصفهان نیز شرکت می‌کرد؛ اما به‌دلیل نبود فعالیت‌های منسجم و شاخص برای بانوان و دختران شهر، حضور پیوسته‌ای نداشته. نادری در حال حاضر به جز این مسئولیت، در دو شعبه دبستان گلبان خرد دخترانه و پسرانه، معاونت فناوری مدرسه را بر عهده دارد.
 
چرا و از چه زمانی پایتان به مجموعه فرهنگی شهید مدرس باز شد؟
از سال 1396، زمانی که سال اول دانشگاه بودم، با مجموعه خواهران مدرس آشنا و وارد این مجموعه شدم. کلا به فضاهای تربیتی علاقه‌مند بودم و دوست داشتم در این حیطه تأثیرگذار باشم. معتقدم این فضاها باعث رشد آدمی می‌شود و چیزهایی را تجربه می‌کند که کسی که وارد این مسیر نشده باشد، امکان تجربه این‌ها را ندارد.از ابتدا در حیطه عکاسی در خدمت روابط عمومی مجموعه بودم. سپس سال‌های 97 تا 99 به‌عنوان مسئول فرهنگی شاخه نوجوان‌ها برگزیده شدم. بعد از آن در سال 1400 دبیر اجرایی شدم. از اول شهریور امسال هم مسئولیت شاخه نوجوان‌ها به من سپرده شد.
 
الزامات حضور، نحوه عضوگیری و رده سنی افراد چگونه است؟
بچه‌ها از پایه هشتم وارد مجموعه می‌شوند و تا پایه دوازدهم حضور دارند. ما در ترم تابستان عضوگیری می‌کنیم. تابستان امسال حدود 120 عضو در 9 گروه، ثبت‌نامی داشتیم. از این  9 گروه، دو گروه که متشکل از بچه‌های پایه دوازدهم هستند، به‌علت درس و کنکور، فقط تابستان می‌توانند در دوره‌ها شرکت کنند و بعد از آن، مجموعه ازشان می‌خواهد مابقی سال را به‌جز در برنامه‌های خاص جمعی، در مرکز حضور نیابند تا به درسشان آسیب وارد نشود. این بچه‌ها بعد از کنکور هم وارد شاخه جوانان می‌شوند. همچنین، یک سری از بچه‌ها به‌علت شرایط درسی یا شخصی و دلایل موجه، می‌توانند یک‌ترم مرخصی بگیرند؛ ولی در طول چهار سال حضورشان در مرکز، فقط یک تا دو بار می‌توانند از امکان مرخصی استفاده کنند. با این حساب، الان در ترم پاییز هفت گروه فعال هشت تا دوازده‌نفره با هفت رابط داریم.این مرکز نیز مانند مراکز و مجموعه‌های دیگر قوانینی دارد؛ از جمله پوشش چادر. اما همه بچه‌ها به‌راحتی آن را پذیرفته‌اند؛ هرچند خودمان قائل به این هستیم که دیگر فضای جامعه آن‌طوری نیست که بخواهیم همه را مجبور به پوشیدن چادر کنیم. در برنامه‌مان تصمیم داریم در بعضی از قوانین همچون پوشش چادر بازبینی کنیم. قانون دیگرمان هم این است که بچه‌ها هنگام ورود به مجموعه، باید گوشی‌هایشان را تحویل بدهند، حتی در اردوها، تا تمرکزشان فقط در این فضا باشد و به حاشیه نروند. باز از این قانون هم استقبال کرده‌اند، بدون اینکه ما بخواهیم در راستایش کار فرهنگی کنیم.
 
چرا تمرکزتان را روی نوجوانان گذاشته‌اید؟
انسان‌ها از سنی به‌بعد، قالب و شاکله اصلی شخصیتشان شکل می‌گیرد؛ اما نوجوانان به شدت جست‌وجوگرند و برای یافتن پاسخ سؤالاتشان ذهن فعالی دارند. ما می‌خواهیم فضایی داشته باشند که در عین رفع دغدغه‌ها و تعارضاتشان، با مباحث دینی و فرهنگی آشنا شوند. اتفاق دیگری که در این فضا می‌افتد و از شاخصه‌های مهم مجموعه ماست، گروه‌های دوستی امن شکل می‌گیرد. بچه‌ها شاید در مدارس به هر دلیلی نتوانند وارد گروه‌های دوستی سالم بشوند؛ اما اینجا از لحاظ شخصیتی و اعتقادی و خانواده‌ها دوستانی شبیه به خودشان پیدا می‌کنند.
 
چارت تشکیلاتی مجموعه چگونه است؟
مجموعه یک واحد خواهران و یک واحد برادران دارد. واحد خواهران که در سال 1380 در هیئت‌امنای اصلی تصویب شده، اما از سال 1381 کارش را به‌طور رسمی شروع کرده، شامل چند قسمت است. زیرمجموعه واحد خواهران یک شورای مرکزی وجود دارد که شامل شاخه نوجوانان، جوانان، هیئت، نیروی انسانی، مالی و مدیر داخلی است. هرکدام از این‌ها باز شامل زیرمجموعه‌هایی می‌شوند. شاخه نوجوانان هم برای خودش زیرمجموعه‌ای دارد که ذیل آن شورایی تشکیل می‌شود شامل فعالیت‌های فرهنگی، علمی مهارتی، تفریحی، مالی، روابط عمومی و مشاوران. صفر تا صد تصمیمات فعالیت‌های شاخه نوجوانان در این شورا گرفته و عملی می‌شود. حلقه آخر این مجموعه رابطان هستند که قلب تپنده شاخه نوجوانان را تشکیل می‌دهند. رابطان یا همان مربی‌ها ارتباط میان نوجوانان و مرکز را بر عهده دارند. بچه‌ها بر اساس سن تحصیلی به این گروه‌های هشت تا دوازده‌نفره تقسیم‌بندی می‌شوند. برای این افراد جلسات هفتگی تحت عنوان جلسات فرهنگی یا جلسات تفکرانه تشکیل می‌شود. این‌ها دور هم جمع می‌شوند و بر اساس موضوعاتی که شورا برای هر ترم به رابطان معرفی می‌کند، یا بر اساس دغدغه‌ها و مسائل شخصی بچه‌ها و موضوعات روز، مباحث را پیش می‌برند. رابطان هم طرح درسی دارند که طبق آن، آموزش‌های لازم را به بچه‌ها ارائه می‌کنند.
 
از ابتدای شروع کار واحد بانوان تا الان، آماری از اعضا دارید؟
در شورای مرکزی واحد خواهران، مسئولیتی تحت عنوان نیروی انسانی داریم. این شاخه آماری دارند از همه افرادی که این سال‌ها آمده‌اند و یا مانده‌اند یا رفته‌اند. طبق آخرین آمار حدود 600 نفر کل اعضا هستند. از این تعداد، فقط از نیمی از آن‌ها باخبریم که در چه وضعیتی هستند و کجا مشغول‌اند و ارتباطشان با مجموعه باواسطه یا بی‌واسطه حفظ شده است. از این افراد، بخشی در شاخه جوانان و بخشی در شاخه نوجوانان یا در شورای مرکزی مشغول به فعالیت شده‌اند یا در هیئت‌ها حضور می‌یابند.در شورای مرکزی عنوانی هم با نام «خانواده و متأهلین» داریم که این بخش هم گاهی برنامه‌هایی برگزار می‌کند و آن اعضای سابق در این برنامه‌ها شرکت می‌کنند.
 
به اعضا در چه صورت مسئولیت می‌دهید؟
بچه‌ها از سال هشتم که وارد می‌شوند، تا سال دوازدهم باید در مجموعه فعال باشند. آن‌ها بعد از کنکور می‌توانند وارد شاخه جوانان بشوند که فضا و تشکیلات متفاوتی هم دارد. یا اینکه می‌توانند با گذراندن دوره‌های تربیت مربی، به شاخه نوجوانان در قامت مربی بازگردند یا جزو کادر و شورا بشوند.
 
در ایام مدارس، آیا افراد از لحاظ آموزشی هم تقویت می‌شوند؟
اولویت ما درس و تحصیل بچه‌هاست و در ایام مدارس، برنامه‌ها را در حد هفته‌ای یک روز برگزار می‌کنیم. در کنارش هم مشاوران تحصیلی یا در مرکز حضور می‌یابند یا مشاوران امین را به دانش‌آموزان معرفی می‌کنیم. در ماه‌های دی و خرداد که ایام امتحانات هم هست، به همه بچه‌ها مرخصی داده می‌شود. از پیش از آغاز امتحانات هم کارگاه‌هایی مانند برنامه‌ریزی درسی، مدیریت زمان، روش‌های درس‌خوانی و… برگزار می‌کنیم.
 
مشکلات بچه‌ها در این سن عمدتا چیست؟
اعضای ما چون در خانواده‌های مذهبی بزرگ شده‌اند، مشکلات شدید و جدی ندارند؛ ولی درگیر مشکلات فضای مجازی و رسانه هستند و چالش‌هایی مربوط به این زمینه دارند.
 
مربی‌های مرکز در دوره‌های تربیت مربی چه آموزش‌هایی می‌بینند؟
ما هر بار که می‌خواهیم دوره برگزار کنیم، فراخوان می‌دهیم که بانوان علاقه‌مند از سنین 18 تا 25 سال با طی دوره‌هایی می‌توانند جزو کادر مربی‌های ما بشوند؛ دوره‌هایی همچون مشاوره نوجوان، کار گروهی، چگونه جذاب باشیم، سواد رسانه، سیر مطالعاتی شهید مطهری به‌صورت خلاصه، لزوم کار فرهنگی و… که با استادان مطرح شهر برگزار می‌شود. متقاضیان مربی‌گری روز آخر این کلاس‌ها، تست‌های شخصیتی را می‌گذرانند. این تست‌ها را مشاورانی که از کادر مجموعه هستند، می‌سنجند و یک مصاحبه حضوری هم از متقاضیان می‌گیرند. طی روند این تست و مصاحبه، برترین‌ها به‌عنوان رابط و تعدادی هم به‌عنوان کادر انتخاب می‌شوند. مابقی هم به شاخه‌های دیگر معرفی می‌شوند و کسی رها نمی‌شود. مجموعه شهید مدرس قسمتی هم تحت عنوان نشا دارد: استعدادیابی و فعالیت‌های فرهنگی برای مناطق محروم اصفهان. افراد به این قسمت هم معرفی می‌شوند.
 
از برنامه‌هایی که برای نوجوانان برگزار می‌کنید بگویید.
به‌جز جلسات ثابت تفکرانه که هفته‌ای یک بار در همه ترم‌ها برگزار می‌شود، تابستان‌ها بچه‌ها روزهای فرد هفته در مجموعه حضور می‌یابند. سه‌شنبه‌ها همان جلسات ثابت تفکرانه است که با مربی‌ها برگزار می‌شود. یکشنبه واحد علمی‌مهارتی به‌صورت کارگاهی کلاس‌هایی را برپا می‌کند. در کل هدف مجموعه این است که بچه‌ها با شاخه‌ها و رشته‌های مختلف آشنا بشوند؛ از قبیل سواد رسانه‌ای، مهارت‌هایی مثل سفال و خیاطی و…، سواد مالی، هوش هیجانی، بافت مو، نویسندگی و… و اگر به رشته‌ای علاقه‌مند شدند، آن را پیگیری کنند. هر رشته‌ای هم که با استقبال بیشتری روبه‌رو شود، مرکز آن کارگاه را ادامه‌دار برگزار می‌کند.
 
فضای ورزشی هم دارید؟
طبقه پایین آن منزل قدیمی که در واقع واحد خواهران است، یک زیرزمین بزرگ است که در حال تجهیز با وسایل ورزشی است؛ اما فقط مختص نوجوانان نیست و برای همه خواهران قابل استفاده خواهد بود.
 
با همه این کارها، در نهایت چه آینده‌ای را می‌خواهید برای بچه‌ها رقم بزنید؟
وظیفه ما در این شرایط تربیت جوان نخبه انقلابی است. ما این کارها را می‌کنیم تا بچه‌ها در این فضا هم به درسشان برسند، هم فضای فکری درستی داشته باشند و بینش سیاسی و دینی‌شان تقویت شود. در کنارش مهارت هم می‌آموزند. در نهایت جوانی تربیت می‌شود که مجموعه‌ای از توانایی‌ها و ویژگی‌ها را کسب کرده و وقتی وارد فضای دانشگاه و جامعه می‌شود، خودش به‌تنهایی می‌تواند نیروی مؤثری باشد. این چشم‌انداز ایدئال ماست.
 
در فضای فرهنگی اصفهان چه چیزهایی از دختران نوجوان دریغ شده است؟
مهم‌ترین و واضح‌ترین معضل، کمبود فضاهای تفریحی و ورزشی است. فضاهایی که برای دختران مناسب باشد، در سطح شهر بسیار کم است. جایی نیست که دخترها بتوانند دوچرخه‌سواری یا اسکیت‌سواری کنند. باغ بانوان‌هایی که در اصفهان هست، وسایل تفریحی ندارد و از لحاظ مکانی هم در حاشیه شهر هستند و دسترسی به آنجا سخت است. ما دیگر به باغ بانوان اردو نمی‌بریم و سعی می‌کنیم باغ‌های شخصی پیدا کنیم. همچنین سعی می‌کنیم خودمان برایشان امکانات تفریحی فراهم کنیم؛ چون در شهر چنین امکاناتی وجود ندارد. فضای مذهبی جامعه اصرار دارد بر حفظ حیای دخترها با انجام‌ندادن بعضی از کارها همچون دوچرخه‌سواری؛ اما برای جایگزینش کاری نکرده‌ایم. همه این‌ها در حالی است که بسیاری از آموزش‌ها را می‌توان در فضای تفریح و ورزش به بچه‌ها آموخت و انتقال داد.
 
اگر در فضای فرهنگی یک مسئول دولتی بودید، چه می‌کردید؟
چند سال پیش و زمانی که خودم نوجوان بودم، شهرداری اصفهان طرحی را با عنوان «رو به دریا» اجرا کرد و من در این طرح شرکت می‌کردم. طرح فوق‌العاده‌ای بود و الان جای این طرح بسیار خالی است. کاری که ما الان در مجموعه‌هایی از این دست به‌صورت خصوصی داریم انجام می‌دهیم و کمبودهایی هم در راستای تأمین امکانات و مکان داریم، شهرداری مشغول همان کار بود و مکان‌های زیادی هم در دست داشت و فرهنگسراهای شهر را به خدمت این طرح گرفته بود؛ در صورتی که الان همه فرهنگسراهای شهر سوت و کور و بدون کاربرد شده‌اند. در مجموعه فرهنگی شهید مدرس هم چند نفر از کادر و مربی‌های مجموعه در طرح «رو به دریا» هم‌دوره‌های من بودند. همه ما زیر نظر شهرداری اصفهان تحت تعلیم مربی‌های آن طرح بودیم. از این طرح خاطره بسیار خوبی در ذهنمان به یاد مانده. ویژگی مثبت «رو به دریا» این بود که این طرح به‌صورت عادلانه در سطح شهر وجود داشت و همه نوجوانان از هر قشری به آن دسترسی داشتند و می‌توانستند در دوره‌هایش شرکت کنند. من اگر روزی در فکر و خیالم سمتی بگیرم، چنین کاری را باز شروع می‌کنم.الان بانوان بسیاری در اصفهان هستند که در عرصه آموزش‌های فرهنگی توانایی‌های بسیاری دارند و می‌توانند در این دست از طرح‌ها به کار گرفته شوند.