حدود 150 شرکتکننده از چهار گوشه ایران اسلامی بار سفر بسته بودند تا به عشق کشورشان و به امید بازگشت آرامش و همدلی بین هموطنان، در این کارگاه شرکت کنند و با هنرشان ندای وحدت و همبستگی سر دهند.این سه روز، راهروهای حوزه هنری اصفهان شاهد رفاقتهای شیرین میان هنرجویان و مربیهایشان و استادان کشوری و پیشکسوت بود. همه مشغول طرح ایده و کشیدن خطوط ابتدایی بودند تا رسیدن به ایده و طرح نهایی به کمک استادان و رسم طرحی برای ایران. شاید کمتر کارگاهی جمع این تعداد از اساتید برجسته را به خود دیده باشد؛ اساتیدی همچون مسعود نجابتی، حمید کشاورزی میاندشتی، مسعود شجاعـــــــی طباطبایی، محمدرضــــا دوستمحمدی، علی حیاتی، حامد مغروری، صابر شیخرضایی و… که همگی برای انگیزهبخشی و همراهی با هنرجویان نسل جدید پای کار آمده بودند.به میان این عزیزان رفتیم و پای حرفهایشان نشستیم، با شرکتکنندهها گفتوگو کردیم و شنوای عرایض استادان شدیم.
از شکاف میان مردم ناراحتیم
مسعود نجابتی میان جوانترها گل سر سبد بود و پیشکسوت عرصه گرافیک. او در جریان برگزاری این کارگاه، در خصوص تأثیر گرافیک گفت: گرافیک به عنوان یک ارتباط تصویری از دیرباز تا کنون در مقاطع مختلفی در فضای اجتماعی، سیاسی و تجاری از زبان تصویر و نوشتار استفاده کرده تا با مردم ارتباط بگیرد. در این شرایط هم، یعنی در فضای اعتراض و هم در فضای همدلی و دیگر موضوعات، گرافیک دارد نقشآفرینی میکند. گرافیک در تمام دنیا یک ابزار واکنشسریع است.نجابتی هنرمند انقلابی را فقط محدود به کشور ایران ندانست و بیان کرد: اول باید مشخص کنیم که تعریفمان از هنرمند انقلابی چیست. ما هنرمند انقلابی در سطح جهان بسیار داریم. اگر هنرمند انقلابی را وسیع تعریف کنیم، بسیاری از طراحان بزرگ گرافیک دنیا گرافیستهای انقلابی هستند؛ چون آنها هم به مسائلی معترضاند و این اعتراض در آثارشان دیده میشود؛ همچون اعتراض به بردهداری به بعضی از برندهایی که در فضای استعماری نقش داشتهاند. حتی جنبشهایی در فضای گرافیک دنیا داشتهایم که اصطلاح ویژهای دارند؛ مانند «برندالیسم» که ترکیب برند و کاپیتالیسم است و اعتراض به برندهایی است که در پوشش کار تجاری، به فضای استعماری دامن میزنند.او در پاسخ به اینکه آیا برگزاری چنین کارگاههایی به فضای دوقطبی جامعه دامن نمیزند، اظهار کرد: از ابتدای آفرینش انسان و درگیری هابیل و قابیل تا امروز، همیشه دوقطبی داشتهایم و انکارش سادهلوحانه است؛ اما ما سعی میکنیم بین اقشار مختلف جامعه شکاف ایجاد نکنیم. «برای ایران» اصطلاحی بود که دستاندرکاران این کارگاه اصرار داشتند از آن استفاده کنند. دلیلش این بود که گرافیستهای ما از ابتدای کارشان و از سالها پیش، به دنبال موضوعاتی بودهاند که همدلی و وفاق ملی را به همراه داشته باشد. ما از شکاف میان مردم ناراحتیم، نه شکاف میان حق و باطل. سالها پیش در جشنواره هنر مقاومت، در فضای هنر انقلابی به اختلاسگران و مفسدان اقتصادی و آقازادهها و فیشهای نجومی و مسائلی از این دست پرداختیم؛ اما آن موقع رسانهای نداشتیم که این آثار را منتشر کنیم.
شرایط جامعه به برگزاری این کارگاه کمک بزرگی کرد
مجتبـــــی مجلســــــی، گرافیســــــت شناختهشده اصفهانی که آثار زیادی را در زمینه طراحی جلد، طراحی نشان، طراحی لوگو و… در کارنامه دارد، دبیر اجرایی کارگاه «برای ایران» بود و شاید بیشترین بار برگزاری این کارگاه را بر دوش داشت. او در خصوص آغاز این کارگاه گفت: فراخوان کارگاه تولید اثر «برای ایران» در سه مدیوم پوستر و تصویرسازی و کارتون از چند هفته قبل داده شد. حدود 300 هنرمند به دنبال فراخوان آثار و رزومه فرستادند. با توجه محدودیتهای مکانی و شرایط فیزیکی حوزه هنری اصفهان، حدود 150 نفر را انتخاب و برای حضور دعوت کردیم. این هنرمندان از همهجای کشور حضور یافتند؛ از خوزستان، سیستان و بلوچستان، یزد و شیراز گرفته تا کرمان، هرمزگان، مازندران، تبریز و… . عزیزان از سراسر ایران دور هم جمع شدند تا حول محور ایران تولید اثر کنند.دبیر مجمع طراحان گرافیک انقلاب اسلامی (آیه) ضمن اشاره به آرامکردن جامعه در این فضای رادیکالی و بردن جامعه بهسمت آرامش و گفتوگو بهعنوان هدف کارگاه، در خصوص اطلاعرسانی ضعیف برای این برنامه بیان کرد: این مدت ما زیاد این انتقاد را دریافت کردیم. متأسفانــــــه تعداد چشمگیری از هنرمندان از وجود چنین کارگاهی باخبر نشدند؛ چون ما به فضای مجازی مثل آب و هوای اطرافمان عادت کرده بودیم که با محدودیتش، شیوه اطلاعرسانیها هم فرق میکند و عادت به شیوهای جدید زمانبر است. تعداد افراد ثبتنامکننده میتوانست بیشتر باشد؛ ولی به همین دلیل اینطور نشد.او درباره برگزاری چنین کارگاههایی گفت: برگزاری کارگاهها، خصوصا کارگاههای کشوری، پرهزینه و زمانبر و انرژیبر است. در حالت معمول، کارگاههای کشوری با بیست تا سی شرکتکننده و یکیدو استاد برگزار میشود. در این شرایط و در فرصت کم، برپایی یک کارگاه با این جمعیت و چنین کیفیتی با حضور نوزده استاد کشوری، کاری بزرگ و بینظیر است که در شرایط عادی نمیتوانستیم آن را اجرایی کنیم.مجلسی شرایط امروز جامعه را برای برپایی این کارگاه غنیمت دانست و افزود: اتفاقا شرایط جامعه به برگزاری این کارگاه کمک بزرگی کرد. در حالت عادی، دعوت بعضی از این اساتید برای حضور در کارگاه انرژی زیادی میبَرد و بهسختی دعوتمان را میپذیرند؛ اما برای کارگاه «برای ایران»، این نوزده استاد بدون هیچگونه تعللی دعوت را پذیرفتند و این به نظر من اتفاق خیلی عجیبی بود. از سوی دیگر، موقع ثبتنام دیگر کارگاهها، ده تا پانزده درصد ثبتنامیها ریزش داشتند؛ اما در این کارگاه نهایتا دو درصد ریزش داشتیم و اکثرا حضور یافتند.
مهمترین خروجی این کارگاه، خود کارگاه است
علی حیاتی، هنرمند دههشصتی انقلابی که از تهران بار سفر بسته بود، دیگر مربی این کارگاه سهروزه بود و حضورش مایه دلگرمی برای حاضران بود. او انتخاب بیشترِ شرکتکنندگان را برای انتخاب موضوع، دعوت به آرامش و وحدتبخشی بیان کرد و در ادامه گفت: راهبری این کارگاه منوط به توانایی استادان و رابطهای است که بین ایشان و بچهها شکل میگیرد. پیش از آن، سعی شده در انتخاب موضوعات و توضیحشان راهبری صورت گیرد. موضوعات اجتماعی وقتی با سیاست تلفیق میشوند، تولید اثر برایشان سخت میشود و این کار با هدایت مربیها و استادها ممکن است؛ بهخصوص اساتید محتوایی. این کارگاه اولین کارگاهی است که تعداد بالایی از اساتید محتوایی برای کمک به بچهها حضور دارند.حیاتی که بهتازگی دبیر بخش پرچم و کتیبه چهاردهمین سوگواره هنر عاشورایی شده است، درباره خروجی این کارگاه اظهار کرد: مهمترین خروجی و محصول این کارگاه، خود کارگاه است. نشستن این تعداد هنرمند از این تعداد شهر و استان کنار همدیگر در این پروژه سیاسیاجتماعی مهمترین محصول این کارگاه است. این، اثر بیشتری از آثار تولیدشده و خروجی دارد.حیاتی در پایان، استفاده از خروجی کارها را در بیلبوردهای شهری، پوسترهایی در فضای مجازی و نیز استفاده برای کلیشههای دیواری و گرافیکی عنوان کرد.
ایدههایی با نقش همبستگی
زینب قانعی، هنرمنـــــد رشتــــه تصویرسازی، یکی از شرکتکنندگان در این کارگاه بود. قانعی گفت: آمدن من از یزد به اصفهان خیلی ارزش داشت؛ چون موضوع کارگاه دغدغه همه ماست. همچنین، اساتید درجهیکی اینجا حضور دارند و شرکت از هرجای دنیا در این کارگاه ارزش دارد. موضوعی که میخواهم در طراحی و ایدهام بر آن تأکید کنم، همبستگی است. این تنها چیزی است که این روزها خیلی به آن نیاز داریم. نباید یادمان برود در زمان جنگ با همبستگیمان پیروز شدیم. الان هم در این آشوبها باید با همبستگیمان، تواناییهایمان را به رخ دشمنان بکشیم.
زهرا امیری نیز همشهریمان بود که در رشته طراحی پوستر فعالیت میکند. او به ما گفت: اینجا همه با یک هدف و دغدغه مشترک آمدهاند. ایدهام در نهایت همبستگی و اتحاد را نشان میدهد. دغدغه اصلی ما این است که نشان دهیم یک امت واحد هستیم و قرار است این امت واحد در آرامش کنار هم به سر ببرند. اساتید برجستهای اینجا حضور دارند؛ به همین دلیل ایدههای بچهها دارد بهخوبی پخته میشود و به نتیجه میرسد. تکرار چنین کارگاههایی در اصفهان نتایج خوبی را به همراه دارد و میتواند حرکت خوبی را رقم بزند. با هنر میشود آگاهی داد و در نتیجه آگاهی، امنیت ایجاد میشود.سید رضا احمدی هم از خوزستان آمده و مشغول طراحی پوستر برای انتشار در فضای مجازی بود. احمدی گفت: این اغتشاشاتی که پیش آمده، جدای از اعتراضات است. پشت پرده این اغتشاشات افراد آموزشدیدهای هستند که دارند به کشور آسیب میزنند و مردم باید مراقب باشند پشت سر اینها حرکت نکنند. بر همین اساس، در طرحم لیدرهایی را نشان میدهم که ظاهر مردم عادی را دارند؛ اما در باطن داعشیهای آموزشدیده هستند. در این پوستر میخواهم نشان دهم که مردم پشت سر هرکسی حرکت نکنند.
طراحان انقلابی بیشترین مطالبه را داشتهاند
حامد مغروری، عضو هیئت مؤسس مجمع طراحان گرافیک انقلاب اسلامی (آیه)، از دیگر اساتیدی بود که با انرژی فراوانش حال همه را خوب میکرد. مغروری با بیان اینکه آمدن دوستان از شهرهای دیگر، از پسِ رفتنهای شبکه طراحان انقلابی به آن شهرها و برگزاری کارگاهها بوده، بیان کرد: یکی از موضوعات ما در این کارگاه وحدت و اتحاد است. بعضی فکر میکنند ما این کارگاه را برگزار کردهایم تا آن خواهر و برادری را که در جبهه مقابلمان است بزنیم؛ در صورتی که اصلا اینطور نیست. ما اینجا دور هم جمع شدهایم تا بتوانیم راه گفتوگو را باز کنیم.
او با اشاره به اینکه اکثر طرحهای گرافیستهای انقلابی بر مبنای مطالبهگری بوده است، گفت: قبل از هرگونه مطالبه و اعتراضی در سطح جامعه، بیشترین مطالبه و اعتراض از سوی همین بچههای اینجا و طراحان شبکه ما بوده. به ما میگویند شما فقط بلدید برای جمهوری اسلامی و در مدح آن کار کنید؛ اما بیشترِ طرحهای گرافیستهای انقلابی بر مبنای مطالبهگری شکل گرفته است؛ مانند طرح تعویض سنگهای قبر شهدا در کل کشور که قرار بود بودجه زیادی صرفش بشود و با چنین جنبشی، لغو و بودجه هنگفتی برای دیگر کارها ذخیره شد؛ طرح هفتسنگان قزوین و زمینخواری بعضی از نمایندگان مجلس که برایش پوستر طراحی کردیم؛ خشکی زایندهرود که بیش از پنجاه پوستر برایش طراحی شد؛ سیل خوزستان و خاک و هوایش؛ مشکلات زاهـــــدان؛ حاشیهنشـــــینی تبریـــــز؛ کولبری؛ کودک کار؛ کارتنخوابی. برای همه اینها کارگاه برگزار شده؛ ولی نمیدانم چرا همه یادشان میرود که این گروه طراحان این مطالبهها را کردهاند و حتی بعضی از آنها به نتیجه هم رسیده است.مغروری حرفهایش را چنین به پایان برد: این دومین کارگاهی است که با محوریت خود ایران برگزار شده. قبلیاش «ایران جوان» بود که هشت سال پیش برگزار شد. پررنگترین ایدهها هم حول اتحاد و مبحث اول آرامش بعد گفتوگو بوده است.
کارگاهی برای مبارزه با شبیخون دشمن
حمیدرضا کشاورزی میاندشتی، استاد و پژوهشگر خط بنایی نیز در کنار هنرجویان بود.او در خصوص برگزاری این کارگاه گفت: بهواسطه قضایای اخیر، دوستان تصمیم گرفتند یک موضوع ایجابی را کار کنند و در اصل کمک بدهند به بحث جهاد تبیین و آشنایی مردم با شبیخونی که دشمن زده است و به واسطه این هنرها، آن شبیخون را بر ملا کنند. شرکتکنندگان بدون هیچ چشمداشتی و بر اساس احساس وظیفه در اینجا حضور یافتهاند و این بسیار ارزشمند و غنیمت است.این مدرس خط بنایی افزود: خطوط بنایی و کوفی و فونتها ابزاری هستند برای تولید اثر در انواع شیوههای طراحی. با توجه به اینکه روی پرچم ایران با خط بنایی نوشته شده «الله اکبر» و موضوع هم برای ایران است، بچهها حتما از این خط استفاده خواهند کرد.کارگاه ملی طراحی، اکران شهری و پوستر با دستمایه گرافیک و کارتون «برای ایران» که از چهارشنبه ۱۸ آبان با حضور بیش از ۱۵۰ هنرمند گرافیست در حوزه هنری اصفهان آغاز به کار کرده بود، در شامگاه جمعه ۲۰ آبان به کارش پایان داد.
