کیوریتوری را چطور تعریف میکنید؟
کیوریتوری که در فارسی به نمایشگاهگردانی ترجمه شده، در ایران پدیده نسبتا جدیدی است و از دهه نود بیشتر نامش به میان آمده است. البته این پدیده در غرب قدمتش به نیمه اول قرن بیستم بازمیگردد.در سادهترین عبارات میتوان گفت کیوریتور یا نمایشگاهگردان شخصی است که مجموعهای از آثار هنری را برمیگزیند تا آنها را در نمایشگاه ارائه کند. کیوریتورها یا نمایشگاهگردانها در حقیقت واسطه میان تولیدکننده و مصرفکننده محصولات هنری هستند. از یک طرف به هنرمند کمک میکنند تا اثر را بهتر به مخاطب ارائه کند و از طرف دیگر، به مخاطب کمک میکنند تا به درک بهتری از مفهوم اثر برسد. در حقیقت این حرفه در جهان اهمیت زیادی پیدا کرده؛ زیرا در پی آن است تا مانع قطع رابطه مردم با اثر هنری شود و این لازمه استمرار جریان تولید آثار هنری و چرخش اقتصاد هنر است.
یک نمایشگاهگردان به چه مهارتهایی نیاز دارد؟
یک نمایشگاهگردان باید شناخت عمیقی از سلیقه مخاطب داشته باشد. او میتواند آثار را از جنبههای مختلف و از زوایایی که هنرمند نمیتواند ارزیابی کند و به کمک تسلطی که بر سبکها و مکاتب هنری بهخصوص درباره هنر معاصر دارد، بررسی کند و آثاری را که ظرفیت فروش دارند، شناسایی و جهت ارائه در نمایشگاه انتخاب کند.نمایشگاهگردان بر اساس دانش و ذوق شخصیاش میتواند در مرحله آفرینش اثر هنری نیز پیشنهادهایی درباره محتوا و فرم اثر هنری در اختیار هنرمند قرار دهد تا او بتواند اثر موفقتری بیافریند. همه اینها در سطح فردی مطرح است.کیوریتوری در حقیقت یک تخصص بینارشتهای است و میتواند در سطوحی بالاتر نقش تعیینکنندهای در ایجاد حرکتهای نو در فضای هنری جامعه داشته باشد. جــامــعهشــناسی هــنر، شــنـاخت هنر مـعاصر، آشـنایی با اقتـصاد هنر و مطلعبودن از رویدادها و نمایشگاههای هنری داخلی و بینالمللی از موضوعاتی است که در کیوریتوری مطرح میشوند. البته متأسفانه در ایران این تخصص بیشتر به برگزاری و مدیریت یک نمایشگاه هنری محدود شده است؛ اما در جهان کیوریتورها در فضای هنری جریانساز هستند و به فرم و محتوای آثار هنری سمتوسو میدهند.نمایشگاهگردان همچنین در سطحی دیگر میتواند موفقیت هنرمندان کمترشـناختهشده و استـعدادهای جوان را بر اساس دانش خود پیشبینی و آنها را به عالم هنر عرضه کند.یک کیوریتور باید توانایی ارزیابی، نقد و تحلیل آثار هنری را داشته باشد و بتواند آثار هنرمندان را از جنبههای مختلف به چالش بکشد.
یک نمایشگاهگردان چه وظایفی را بر عهده دارد؟
کیوریتور گاه میتواند بر اساس مـوضـوعی که در ذهـن دارد، مجموعهای از آثار هنرمندان مختلف را انتخاب کند و به نمایش بگذارد و گاه میتواند بر آثار یک هنرمند مشخص تمرکز کند. به هر حال وظیفه انتخاب آثار، انتخاب عنوان نمایشگاه و نوشتن استیتمنت (توضیحات)، مذاکره با مدیران گالریها، تعامل با رســانـههـا برای پـوشـش اخـبار نـمـایشـگاه، فـراهـمآوردن فـضـای نقد و بررسی آثار و نظارت بر روند قـیــمتگــذاری، هــمه بر عــهده نمایشگاهگردان است. همچنین او میتواند از دل یک رویداد و یک نمایشگاه، اتفاقات جدیدتری بیرون آورد. به خاطر دارم در سال 1398 کارگاهی در مجموعه سیتیسنتر با موضوع طراحی لوگوی خودرو برگزار کردم و آثار منتخب آن کارگاه را به نمایش گذاشتم. همین اتفاق سبب شد بچهها شناخته شده و جذب بازار کار شوند. البته کار از این هم فراتر رفت و از دل این ماجرا کتابی با موضوع طراحی لوگوی خودرو بیرون آمد که در مراحل آخر انتشار است و در نوع خود بینظیر است.
درباره روند کاریتان برای برگزاری نمایشگاهها توضیح دهید.
من معمولا نخست برای نمایشگاه یک فراخوان میدهم و دورهای برگزار میکنم تا با هنرمندان وارد تعامل شویم تا بفهمیم هرکدام چه میخواهیم. در مرحله بعد، آثار ارائهشده را داوری میکنیم و پس از انتخاب آثار، مراحل اجرایی برگزاری نمایشگاه آغاز میشود.به نظرم تعامل با هنرمندان پیش از خلق اثر هنری یکی از عوامل تأثیرگذار بر موفقیت یک نمایشگاه است. مثلا اگر به نمایشگاه آثار صنایع و هنرهای دستی و خلاقانه با موضوع پرتره «فریدا کالو»، هنرمند نقاش مکزیکی نگاه کنید که شهریور در نگارخانه صفوی برپا شد، میبینید که آثار تنوع بسیار خوبی دارند. یکی چهره هنرمند را با سنجاقهای تهگرد کارکرده، یکی به سراغ دوخت رفته، یکی از تکنیک چاپ استفاده کرده، دیگری از رنگ روغن استفاده کرده و یکی به سراغ چیدان رفته است. تنوع این آثار به واسطه همان پیشنهادهایی است که در تعاملها داشتیم و نتیجه مورد استقبال هم قرار گرفت؛ بهطوری که سفارت مکزیک از ما خواست تا نمایشگاهی در تهران و مکزیک هم برپا کنیم.
شما علاوه بر نمایشگاهگردانی، در دانشگاه هم به تدریس مشغول هستید. بین این دو حوزه ارتباطی برقرار کردهاید؟
کـوریت در لغت بهمعنی مراقبتکردن است. یعنی یک کیوریتور در پی مراقبت از جایگاه هنرمند و آثارش در جامعه و برقراری یک رابطه چندجانبه صحیح با مخاطبانش است. کیوریتورها دیدگاههای مختلفی دارند. برخی بیشتر به جنبههای اقتصادی و مالی توجه دارند و برخی روی جنبههای فرهنگی تمرکز دارند. من از آنجایی که به عنوان استاد دانشگاه بیشتر با دانشجویانم در ارتباط بودم، همواره در این مسیر تلاش کردهام هر دو جنبه را مورد توجه قرار دهم و با تأکید بر خلاقیت و تمرکز بر نوآوری، آنها را به بازار هنر وارد کنم. تــدریــس درس کــارآفـریـنی در دانشگاههای مختلف به من فرصتی داده است تا آنها را در این مسیر هدایت کنم و همواره نتایج خوبی هم گرفتهام.یکی از وظایف مهمی که برای خودم قائل هستم، انتقال انرژی است. همواره تلاش کردهام انرژی را به هنرمندان و دانشجویانم انتقال دهم تا روحیه آنها تشویق شود و به آنها انگیزه بدهم. دیگر وظیفهای که برای خودم قائل هستم، بحث حمایت است. من دوست دارم از هنرمند و دانشجویم حمایت کنم تا ایدههای بچهها کاربردی شود و از این طریق شناسایی و وارد بازار کار شوند.
آیا در ایران امکان تحصیل دانشگاهی در رشته نمایشگاهگردانی وجود دارد؟
نمایشگاهگردانی بهطور کلی در جهان هم یک تخصص نسبتا جدید به شمار میآید. هم اکنون در برخی از دانشگاههای جهان این رشته تدریس میشود و البته بیشتر در دوره دکترا امکان پیگیری آن وجود دارد. متأسفانه در ایران تا به حال چنین رشتهای تصویب نشده است؛ اما نیاز به آن وجود دارد. در واقع، شکوفایی اقتصاد هنر نیازمند چنین تخصصی است؛ اما از طرفی باید زمینههای آن نیز فراهم شود و نیروی انسانی مورد نیاز برای تدریس تأمین شده باشد. در گذشته، رشتههای جدیدی تأسیس شدند، اما به واسطه فراهمنبودن مقدمات، کارنامه موفقی نداشتند. در شرایط فعلی ما در همین رشتههای فعلی نیز با کمبودهای زیادی روبهرو هستیم. متأسفانه حقوق اساتید پایین است و نیروی انسانی متخصص و کارآمد ترجیح میدهد در فضاهای دیگری حضور داشته باشد. البته مراکز فرهنگی و هنری مختلفی دورههای تخصصی نمایشگاهگردانی برگزار میکنند که برخی از آنها به واسطه حضور اساتید برجسته کیفیت خوبی هم دارند.
