«رشد» در فرهنگ فارسی معین بهمعنای «به راه راست رفتن، هدایتشدن، بالیدن و ترقی» است. مشخصا برای تمام این مفاهیم نیاز به شناخت، آموزش و آگاهی است؛ بنابراین «رشد» در میان مفاهیم علوم انسانی، جایگاه مهمی دارد و پرداختن به آن در قالبهای مختلف فرهنگی و هنری ضروری است.
چرا برای «رشد» به فیلم و رسانه نیاز داریم؟
از سوی دیگر، رسانه بهمعنای کلش، انتقال پیام است. این انتقال پیام در سه مأموریت معنا میشود: آموزش و سرگرمی و اطلاعرسانی. تربیت، رشد، پرورش و یادگیری در گفتمان «آموزش» قرار میگیرد؛ فراغت و تفریح در قالب مسابقات، فیلم، سریال و برنامههای کودک در گفتمان «سرگرمی» است و خبررسانی، آگاهیرسانی، برنامههای تحلیلی و تفسیری سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در گفتمان «اطلاعرسانی» قرار میگیرد؛ بنابراین میشود از رسانه برای آموزش استفاده کرد. در این حوزه، فیلم و سینما با ویژگی تصویریبودن و جذابیتهای تصویری و صوتی، ماهیت سرگرمکنندگی داشته و انتقال پیام با مأموریت آموزش و از طریق سرگرمی در تولید و نمایش فیلم اثربخشی بیشتری دارد.
برای رشد، به فیلم و جشنواره نیاز است!
جشنواره فیلم رشد قدیمیترین جشنواره فیلم ایران است. این جشنواره با حدود نیم قرن سابقه، تا به حال 51 بار برگزار شده است و برای اولین بار در سال 1342 برگزار شد. در آن سال، اداره فعالیتهای سمعی و بصری وزارت آموزش و پرورش یک جشنواره بینالمللی را برای شناسایی برترین آثار آموزشی و تربیتی تأسیس کرد. محوریت موضوعی این جشنواره، آموزش و تربیت و رشد است. در همین راستا یکی از اهداف جشنواره فیلم رشد، توجه به مدرسه، فرایندهای آموزشی و تربیتی بهعنوان نهاد تمدنساز و تربیتکننده نسل آینده برای حل مسائل کشور است. حضور کارگردانان و منتقدان سینمایی در این جشنواره نشان داد که میشود بستر آموزش و تربیت را در کنار کتابهای درسی به فیلم و سینما هم منتقل کرد. تمرکز این جشنواره بر فیلمهای علمی و آموزشی و تربیتی است. این جشنواره زیر نظر وزارت آموزش و پرورش برگزار میشود. در کنار جشنواره، نشستها و کارگاههایی تخصصی درباره سینما، نسل جدید، مستندسازی، نقد فیلم و… نیز برگزار میشود.در این جشنواره، معلمان و دانشآموزان فیلمساز هم شرکت میکنند. اگرچه ممکن است در جشنوارههای مشابه نیز دانشآموزان و معلمان بهعنوان فیلمساز شرکت کنند، ویژگی نظاممندبودن حضور فیلمسازان نوجوان، منحصر به جشنواره فیلم رشد است. از ضعفهای این جشنواره منحصربودن این رویداد به تهران و شهرهای بزرگ است؛ در حالی که هرجا مدرسهای وجود داشته باشد، میتواند عرصهای برای حضور فیلمهای جشنواره رشد باشد.
فیلم و تصویر، مشاهده و رشد
فراگیرشدن این جشنواره در کشور، این تصور را ایجاد میکند که آرامآرام فیلمدیدن بهعنوان جزیی از برنامه درسی به کلاسهای درس راه پیدا کند. در کنار آموزش رسمی و مستقیم، آموزش داستانی و با روایت و تصویر، به دانشآموزان کمک میکند تا مباحث مهم درسی در حوزههای فرهنگ، اقتصاد، تاریخ و اجتماع، درونی و اصطلاحا ملکه ذهنشان شود. اپیدمی ویروس کرونا در سالهای اخیر باعث شد که بخش آموزش کشور، مجازی و آنلاین باشد و کودکان بهواسطه یک رسانه غیرمستقیم، با معلم و کلاس و فضای مدرسه آشنا شوند و ارتباط برقرار کنند؛ اما مسئله جشنواره فیلم رشد فراتر از استفاده صرف رسانه بهعنوان وسیله است. محتوا نیز در این جشنواره مهم است. فارغ از محوریت درس و مدرسه و دانشآموز و معلم بهعنوان سوژه در این فیلمها، میتوان به مسائل و مفاهیمی در فیلمنامه و روایت این دست فیلمها در جشنواره فیلم رشد فکر کرد تا به مفاهیمی مثل خانواده، رفاقت، همدلی، باور، صداقت، ادب، اعتماد، هویت ملی و… بپردازد؛ مفاهیمی که از راه آموزش و تربیت مستقیم بهسختی روی دانشآموزان اثرگذاری دارد؛ چراکه در مسائل رفتاری و اخلاقی، کودکان اغلب مشاهدهگر هستند تا اینکه چیزی را بهصورت مستقیم و در گفتار دستور بپذیرند. جشنواره فیلم رشد بهعنوان یک فرصت میتواند با یک برنامهریزی دقیق و استراتژیک در بخشی از موضوعات و محوریت فیلمهای شرکتکننده، این مفاهیم را بگنجاند.امسال سه هزار و 460 فیلم از ایران و بیش از 100 کشور جهان به دبیرخانه جشنواره ارسال شده بود. جشنواره فیلم رشد از هفتم آذرماه آغاز به کار کرد و تا 13 آذرماه ادامه یافت.
