سیچان؛ چهارراه ادیان اصفهان

به گزارش اصفهان زیبا؛ سیچان از محله‌های بی‌نظیری است که در کنار مردم مذهبی و دین‌دار خود پذیرای ادیان دیگر به‌ویژه زرتشتیان شده است.وجود آتشکده «درب مهر گوهر و مهربان» در این محله نمونه بارز این گفته است.

آدُران یا آدریان یا آذران، همان آتشگاه یا آتشکده است. در ایران باستان این واژه از دو بخش «آدُر» و «آن» پی می‌گرفت؛ بخش نخست به معنای آذر یعنی آتش است. آدریان اصفهان را همه به نام آتشکده «درب مهر گوهر و مهربان» می‌شناسند، محلی که در دل اصفهان آرامش روحی و روانی را برای پیروان دین زرتشت به ارمغان می‌آورد. در اصفهان نیز همانند دیگر بخش‌های ایران همگی زرتشتی و پرستنده خدای یکتا بودند و این رویه تا دوران ساسانی و وارد شدن اسلام به ایران ادامه داشت.

مسجد جامع اصفهان و آتشکده مهم ایرانی

پس از ورود اسلام به ایران و آغاز دوران اسلامی آرام‌آرام آتشکده‌ها تبدیل به مسجد شدند و به جای حس داغی آتش بر صورت، نوای اذان گوش‌ها را نوازش داد. چه بسا که مسجد جامع اصفهان نیز روزی آتشکده‌ای مهم در مرکز ایران بوده است.

در اصفهان نیز رفته‌رفته آتشکده‌ها جمع شدند و کوه آتشگاه تنها بازمانده آن روزگار تبدیل به میراثی تاریخی شد، تا اینکه این آتشکده به تنها عبادتگاه زرتشتیان اصفهان تبدیل شود.

«گوهر» و «مهربان» بنیان‌گذاران آتشکده اصفهان

علت نام‌گذاری این بنا به این نام، به دلیل بنیان‌گذاران آن است. بر اساس کتیبه نصب شده در سردر خانه گوهر، بهرام گشتاسب‌پور مهربانی و همسرش، مهربان رستم مهربانی زرتشتی بنیان‌گذاران این منزل هستند.

آتشکده‌ای که در سال ۵۲ تأسیس شد

این محل در سال ۱۳۵۲ توسط این زوج خریداری و به انجمن زرتشتیان اصفهان واگذار شد. در سال ۱۳۸۳ این خانه بازسازی و در سه‌طبقه تبدیل به عبادتگاه و خانه زرتشتیان اصفهان شد.

لباس سفید نماد پاکی در فرهنگ ایران باستان

برای ورود به این خانه باید بدون کفش و با لباسی آراسته وارد شد، سپیدی نشانه پاکیزگی در فرهنگ ایران باستان است؛ به همین دلیل است که در هنگام ورود به عبادتگاه زنان روسری و مردان عرقچین‌های سفید بر سر می‌گذارند.

پس از ورود زرتشتیان به سمت «پادیاب سرا» که همان وضوخانه است و به معنای جایگاه آب است، می‌روند تا وضو بگیرند و به کتابخانه وارد شوند.

در هنگام ورود به آتشکده زرتشتیان اصفهان می‌توان عکس «گوهر» و «مهربان» زن و شوهر بنیان‌گذار خانه را دید. در کنار این عکس نیز تصویری از زرتشت در کنار گشتاسب شاه وجود دارد، همان پادشاهی که به آیین میتراییسم اعتقاد داشت. سپس به بخش «آتشدان» می‌رسیم که در آن آتش عبادتگاه نگهداری می‌شود. آتش، نماد نور و پاکی است و در ایران یکی از چهار آخشیج (خاک، آب، آتش و باد) بوده که بی‌حرمتی به آن‌ها منع می‌شود.

آتشکده «درب مهر گوهر و مهربان» زرتشتیان اصفهان با ستون‌هایی از نمادهای ایران باستان در سیچان اصفهان می‌درخشد. اصفهان همواره شهری بوده است که نشان داده در هر محله و گوشه آن از جوباره تا سیچان و جلفا می‌تواند مهد تمدن و زیستگاهی برای هر شهروندی با هر دین و عقیده‌ای باشد.

جامعه زرتشتی اصفهان هم اگرچه کم تعداد هستند، اما بخشی از این شهر و هویت شهروندی آن محسوب می‌شوند. بهزاد نیک‌دین، موبد این عبادتگاه می‌گوید: ما ایرانیان دو هویت، دو فرهنگ و دو بینش درهم‌تنیده داریم؛ هویت ایرانی و هویت اسلامی‌ایرانی است که تاکنون همدیگر را حمایت کرده‌اند. این‌جانب آرزومندم که هویت واقعی خود را پیدا کنیم. ما از سه هزار سال پیش از تمدن بالایی برخوردار بودیم؛ اما بسیاری از جوانان فکر می‌کنند تمدن و هویت در خارج مرزهای ایران است، در حالی که ریشه و هویت همین‌جا و در داخل ایران است.

آتش؛ نماد نور در دین زرتشت

او تعداد جامعه زرتشتیان اصفهان را ۱۵۰ تا ۲۰۰ تن می‌داند که در شهر اصفهان به‌صورت پراکنده زندگی می‌کنند و ادامه می‌دهد: برخی برای تخریب ما ایرانیان را آتش‌پرست می‌دانند؛ درحالی‌که ایرانیان هیچ زمان آتش‌پرست نبودند، اگر ما به سمت نور نماز می‌خوانیم تنها به‌عنوان نماد است؛ مانند کعبه که برای مسلمانان به‌عنوان نماد تعریف شده است

نیک‌دین در پاسخ به اینکه چرا می‌گویند زرتشتیان دو خدا را پرستش می‌کنند، می‌گوید: خدا در تمام ادیان یکی است؛ اما واژه آن متفاوت است؛ یکی الله، دیگری God اما اصل آن همان خداوند یکتاست؛ اما چرا گفته می‌شود در دین زرتشت دو خدا وجود دارد؟ در اینجا خداوند در رأس یک مثلث و بدی و خوبی در رأس‌های دیگر آن قرار دارد. برخی این دو صفت اخلاقی را با نام خدا چسبانده‌اند و آن را خدای خوبی و خدای بدی معرفی می‌کنند، در حالی‌که ما همان اهورامزدا که خداوند است را پرستش می‌کنیم.

صفویه و استقرار کامل دین اسلام در اصفهان

او در مورد مکان فعلی زرتشتیان اصفهان می‌گوید: قبل از ورود اسلام دو دین یهود و زرتشت در اصفهان زندگی می‌کردند. با ورود اسلام و در زمان شاه اسماعیل صفوی که مذهب شیعه در اصفهان به‌صورت رسمی اعلام شد، عده‌ای به دین اسلام وارد شدند وعده‌ای نیز به یزد و دیگر شهرهای اصفهان رفتند، تا زمان پهلوی اول که دوباره به دیار خود بازگشتند و در آنجا سکنی گزیدند.
ادامه می‌دهد: تمام مناطق اصفهان از پل شهرستان و جی گرفته تا گبرآباد که امروزه به حسین‌آباد معروف است و آتشگاه همگی زرتشتی بودند و اکنون در گوشه‌گوشه شهر اصفهان به‌صورت پراکنده زندگی می‌کنند.