به گزارش اصفهان زیبا؛ اگر اهل یا ساکن اصفهان باشید، درباره اینکه شهر اصفهان در گذشته «باغ شهری» به غایت زیبا و مملو از فضای سبزی گسترده بوده است، زیاد شنیدهاید.
عدهای تأکید دارند که میتوان این شهر را دوباره به ساختار پیشین آن برگرداند. اینکه این ادعا چقدر قابلیت اجرایی دارد و شهری که امروز در تمامی ساحتهای زیستمحیطی همچون آب، هوا و خاک با معضلاتی جدی دستوپنجه نرم میکند، چقدر میتواند همچون گذشته به یک باغ شهر تبدیل شود، جای بحث و بررسی دارد.
در این نوشتار کوتاه، مروری داریم بر نظرات «ابنرز هاوارد» در کتاب «فردا راهی صلحآمیز بهسوی اصلاح اجتماعی» که بر اساس ایده اجرای شهرهایی شبیه باغ در سال 1898 منتشر شد.
باغ شهر نمونه کاملی از یک شهر مستقل و خودبسنده
تولد ایده «باغ شهر» در اواخر قرن 19 میلادی به وقوع پیوست. به عقیده هاوارد، باغ شهر را باید نمونه کاملی از یک شهر مستقل و خودبسنده دانست، نه یک شهر حومه یا محلهای اعیاننشین.
باغ شهر دارای شکلی مدور با شعاع یکهزار و 130 متر است که 1/6 آن به فضای مسکونی اختصاص دارد و در حدود سیهزار نفر را در خود جای میدهد.
چنین شهری دارای شش بلوار با 36 متر عرض است که از مرکز شهر تا محیط کشیده شده و شهر را به شش بخش تقسیم میکند.
طرح کلی هاوارد برای شهرهای باغمانند خود
هاوارد، در طرح شهرهای باغمانند خود، شهر را بهصورت چند دایره متحدالمرکز تصویر کرد که در مرکز شهر یک باغ زیبا به مساحت 2 هکتار قرار دارد و در اطراف آن ساختمانهای عمومی مثل شهرداری، تالارهایی برای کنسرت، سخنرانی، تئاتر، کتابخانه و… ساخته شده است.
بعد از آن پارک مرکزی است که حدود 58 هکتار از زمین را اشغال کرده و در همه سوی آن یک رواق بزرگ بلورین قرار دارد که پناهگاهی است تا مردم از بدی هوا به آن پناه ببرند و انواع محصولات صنعتی و… در آن به فروش میرسد.
بعد از باغ بلورین به خانههای مسکونی میرسیم که حدود 5500 قطعه و دارای معماری متنوع و گیراست.
طرح هاوارد برای خیابان اصلی باغشهر
از دیگر مؤلفههای قابل توجه در طرحی که هاوارد برای باغ شهر ارائه کرده است، خیابان اصلی شهر است که 125 متر عرض دارد و بهصورت کمربندی سبز با طول بیش از 5 کیلومتر و مساحت 50 هکتار در میان چمن و درختانی بلندقامت احاطه شده است.
در این خیابان باشکوه، شش نقطه استقرار هر یک به مساحت یکونیم هکتار برای مدارس، زمینهای بازی و… در نظر گرفته شده و خانهها در طول این خیابان بزرگ با حلقههای متحدالمرکز و به شکل هلالی توزیع شدهاند. بر روی کمربند خارجی شهر کارخانهها، مغازهها، بازارها و… قرار دارد.
از دیگر نکات قابل توجه این است که در این طرح، راهآهن بهعنوان یکی از شاهراههای انتقال و جابهجایی، سرتاسر شهر را دور میزند و به دایره بیرونی شهر منتهی میشود، تا هم بارگیری محصولات از کارگاهها و مغازهها به طرف خارج شهر راحتتر انجام گیرد و هم رفتوآمد در خیابانها کمتر شده و درنتیجه از آلودگی هوا کاسته شود.
بخشهای زراعی، تأسیسات شهری، آسایشگاه سالمندان و برخی از مدارس نیز در حومه شهر قرار میگیرند.
اما از دیگر اصول مهمی که در باغ شهر طراحیشده توسط هاوارد وجود دارد، این است که او مالکیت زمینهای بایر و کشاورزی اطراف شهر را متعلق به شهر میداند.
او معتقد است که عواید حاصل از افزایش قیمت زمین باید از آن شهر باشد تا گسترش شهر دستخوش سودجویی زمینخواران نشود؛ زیرا اگر این زمینها ملک شخصی افراد باشند، بهمحض آنکه شهر ساخته شود زمینهای کشاورزی آماده ساخت میشوند.
در این طرح، نکته مهم این است که کمربند سبز و روستایی دورتادور شهر حفظ شود و هرگاه جمعیت شهر افزایش یافت، به جای اینکه فضای سبز شهر قربانی ساخت خانههای مسکونی شود، در آن سوی فضاهای سبز، شهر تازهای با همان فضاها و کمربندهای سبز به وجود میآید.
به این ترتیب، با گذشت زمان مجموعهای از شهرها شکل میگیرد که دورتادور یک شهر مرکزی گرد آمدهاند و هر شهر بهوسیله قطار با شهر همسایه خود دارای یک خط ارتباط مستقیم با کمترین زمان ممکن است.
