اصفهان را کتاب بزرگ قطوری تصور کنید که میشود از دل محتوای هر صفحهاش هزارها کتاب کوچک و بزرگ بیرون کشید، کتابی که سطر به سطر آن در اعصار مختلف تاریخی توسط هنرمندان، اندیشمندان، صنعتگران، پیشه وران، دانشمندان، علما، عارفان و گاه پادشاهان برجسته نگاشته شده که عصاره عمر و حیات چندسالهشان را در قالب سطری کوتاه یا بلند بر هویت این دیار افزوده و رخت از جهان بربستهاند، تا امروز حاصل تلاش آنها دست به دست بچرخد و شناسنامهای باشد برای معرفی این سرزمین کهن… . حالا چند روز مانده به پایان سال 99، از کسانی که شاید بیشتر از دیگران سر و کارشان با آثار تاریخی این شهر باشد، خواسته ایم روایتهای نایاب و شگفت انگیزشان درباره اصفهان را برایمان تعریف کنند؛ باشد که این روایتها را بخوانیم، به ذهن بسپاریم و آنها را با قصه و لالایی به گوش کودکان امروز این سرزمین بخوانیم.
پایههای پل خواجو متعلق به دوره هخامنشی است
یکی از جالبترین روایتها، روایت حشمتالله انتخابی، روزنامهنگار پیشکسوت و فعال فرهنگی درباره قدمت پل خواجوست. وقتی نام این پل میآید خیلیها فقط به یاد صفویه میافتند؛ اما به روایت انتخابی، پژوهشگران پایههای سنگی پل خواجو را متعلق به دوره ساسانیان میدانستند؛ درحالیکه حالا او بر اساس پژوهشهای تازهاش معتقد است پایههای پل خواجو متعلق به دوره هخامنشیان در حدود 2500 سال قبل است. انتخابی در این باره میگوید: «دلیلی که بر این مدعا دارم این است که «بندپل» پل خواجو کاملا شبیه بند میزان، بند کر، بند داریوش و به طور کلی بندهایی است که در دوره هخامنشی ساخته شده اند.»
او ادامه میدهد: «دلیل دیگر هم اینکه از سمت شمالی این پل یک مادی به نام «روسا» یا «کراج» جدا میشده که 18 روستای کهن از آن آب میگرفتهاند و همه آنها بلااستثنا نامهایی متعلق به قبل از اسلام دارند؛ مانند روستای اشکاوند، راشنون، دنارت (یعنی دین مقدس که مربوط به قبل از اسلام است)، ردان، وسکان، گشاران، فیزادان و… از شمال هم یک مادی به نام «آسیاب» جدا میشده که جای آن هنوز باقی است.» این روزنامهنگار پیشکسوت با تاکید بر اینکه پل خواجو از ویژگی شاخص معماری انسانی ایرانی برخوردار است، بخشی از متنی را که در وصف شکوه و عظمت این پل نوشته با خوانندگان «اصفهان زیبا» در میان میگذارد: «پل خواجو، عروس آراسته هنر و معماری ایرانی است؛ مرواریدی که زندهرود از سرچشمه ازلی برای مردم این دیار به ارمغان آورده است. کیست که به یک دیدار شیفته و مفتون این نگار نشده و سرگشته و حیران پایبند و ماندگار نگشته؟! این پل نه محمل گذر، که محل درنگ است. زنجیره غرفههای بهشتیاش زنجیر بر پای رهگذر گذاشته، از رفتن بازمیدارد و چشم را به میهمانی سفره گسترده زیبایی فرامیخواند که :مرو، بنشین به تماشای شست و شوی شیرین در آب چشمهسار! بنگر به این معشوق مفتون خودگشته پیوسته آیینه در کنار! یا نه، این عاشقِ از 21 چشم اشکبار…گریانِ همیشه بیتاب که گویا شبیه خویش دیده در آب…آری این پل محمل گذر نیست؛ محل درنگ است. علاوه بر کارکرد ارتباطی کـه اصـلیتـریـن مـنـظـور احداث پل است، کارکرد تاسیساتی یعنی بندرپل یا شادربانی در خدمت برنامه آبرسانی و کارکردهای تفریحی اجتماعیاش هم تشخص خاصی به این بنا داده است. به قول پروفسور پوپ،همه اینها معرف ویژگی انسانی معماری ایرانی است.»
موزه هنرهای تزئینی سند معماری و میراث است
به منطقه مرکزی شهر برویم؛ جایی در قلب دولتخانه صفوی در جوار میدان نقشجهان، خیابان چهارباغ، کاخ چهلستون، تالار اشرف و دیگر بخشهای دولتخانه بزرگ صفوی. در این میان به عمارتی باشکوه میرسیم که از 1375 تا امروز گنجینهای از آثار هنرهای تزئینی ایران را در خود نگهداری میکند و راحله یوسفیان، مدیر این موزه، دوست دارد توجه شما را به ارزشهای معماری و هنری آن جلب کند.به گفته او، این عمارت از دو جهت برای اصفهان و اصفهانیها حائز اهمیت است: اول اینکه، معماری چشمگیری از دوره صفوی را با برخورداری از «برج خورشید» و رکیبخانه در خود جای داده و دیگر اینکه، سندی بسیار ارزشمند برای معرفی آثار هنری دوره صفوی و قاجار است. او توضیح میدهد که کاربری برج خورشید بهعنوان بنایی مرتفع که میشده تقریبا کل شهر را بر بالای آن رصد کرد، در گذشته دید بانی شهر بوده است. این عمارت زیبای هشت ضلعی همچنین آثار درخشانی از نقاشیها و کاشیکاریهای دوره قاجاری را بر دیوارهای خود دارد که اصل آنها متعلق به دوره صفوی بوده و بعدها در دوره قاجار بر روی آنها نقاشی شده است. دو طبقه چوبی برج هم بخشهای دیگری بوده که در دورههای بعدی از بین رفته اند.
یوسفیان همچنین از شما میخواهد تا از اتاق شاهنشین این عمارت دیدن کنید، اتاقی که با آیینهکاریهای نفیس قاجاری و المان خورشیدخانم، که از المانهای هنر دوره قاجار است، تزئین شده است.مدیر موزه هنرهای تزئینی اصفهان همچنین از حضور آثار شاخصی همچون تابلوی چوگان «میرزاآقا امامی» (هنرمند بزرگ و مبدع معرق سوخت) و قلمدانهای لاکی و نقاشیهای رنگ و روغن «محمدباقر سمیرمی نقاشباشی» در گنجینه این موزه خبر میدهد و تاکید دارد که این گنجینه نباید در زیر سایه عمارت تاریخی موزه از نظرها دور بماند.
مسجد جامع عتیق موزه معماری ایرانی اسلامیاست
سخن گفتن درباره مسجد جامع اصفهان در چنین مجال مختصری غیرممکن است! عظمت و شکوه این مسجد از حیث تاریخی، معماری، هنری، فرهنگی و… چنان است که وقتی کارشناس پایگاه جهانی مسجد جامع اصفهان میخواهد چند نکته درباره آن بیان کند، تاکید میکند
که این نکات تنها اشاره مختصری به ویژگیهای منحصربهفرد مسجد جامع است.عبدالرضا کارگر میگوید: «معتقدم یکی از بارزترین ویژگیهای مسجد جامع اصفهان این است که دورههای مختلف تاریخی را در خود جای داده است. این مسجد همچنین اسامی پادشاهان صفوی را از اولین پادشاه صفوی که شاه اسماعیل اول بوده تا آخرین آنها که شاه سلطان حسین صفوی بوده است، در خود دارد که شاید کمتر اثر تاریخی را بتوان با این ویژگیها پیدا کرد.» به گفته او، سبک دو ایوانی (متعلق به دوره آل مظفر) و چهار ایوانی (متعلق به دوره سلجوقیان) مسجد جامع، دیگر ویژگی شاخص آن است.او تاکید میکند: «میشود گفت این مسجد نمونه ای از سبک معماری دوره عباسیان (قرن سوم هجری) تا دوران قاجاریه را در قالب انواع آجرکاریها و کاشیکاریها نشان میدهد که ویژگی بسیار شاخصی محسوب میشود.»
