دولت برای تأمین بودجه به فروش اوراق روی آورده است. در شرایط کنونی انتشار اوراق مالی در مقایسه با استقراض دولت از بانک مرکزی که به رشد پایه پولی میانجامد، روش مناسبی است؛
ولی راهکار بیعیبی برای جبران کسری بودجه نیست.
انتــشار اوراق سادهترین و کمهزینهترین راهحل است. به زعـم کارشناسان اقتصادی دولت برای جبران کسری بودجه در شرایط کنونی دو کار میتواند انجام دهد؛
یا از بانک مرکزی درخواست چاپ پول کند یا اوراق منتشر کند. سیاست اول به علت ضریب فزاینده نقدینگی بالا، منجر به افزایش حجم نقدینگی میشود؛
ولی انتشار اوراق این آسیب را ندارد. بنابراین برای تأمین بودجه دولت انتخاب بین بد و بدتر است.
تأمین کسری بودجه از طریق فروش اوراق بدهی
احسان خاندوزی، وزیر امور اقتصادی و دارایی از تأمین کسری بودجه از طریق فروش اوراق بدهی خبر داده است.
خاندوزی گفته است: دولت سیزدهم در شهریور بدون یک ریال استقراض جدید از بانک مرکزی توانست بودجه خود را تأمین کند و زودتر از پایان شهریور حقوق کارکنان دولت واریز شد.
وزیر اقتصاد اضافه کرده است: در ماههای ابتدایی سال، ۱۶ هزار میلیارد تومان تأمین مالی از طریق فروش اوراق داشتیم که این رقم در یک ماه اخیر، به ۲۷ هزار میلیارد تومان افزایش یافته است.
اوراق بدهی دولتی نوعی اوراق بهادار هستند که دولت برای تأمین منابع مالی مورد نیاز خود منتشر میکند.
این اوراق دارای یک قیمت اسمی، زمان سررسید، دورههای تقسیم سود و مشخصات دیگری هستند.
در زمان عرضه اولیه، قیمت فروش اوراق توسط سازوکار عرضه و تقاضا تعیین میشود و در زمان سررسید نیز دولت موظف است اوراق را به قیمت اسمی آنها از بازار خریداری کند.
یکی از ایرادات این روش تأمین بودجه این است که فروش اوراق به معنای استقراض از داخل است و دولت در سالهای آینده در بازپرداخت اصل و سود این اوراق به مشکل برخواهد خورد.
به تعبیر اقتصاددانان، انتشار اوراق مالی برای جبران کسری بودجه درواقع بهنوعی آیندهفروشی،
گروگانگیری آینده اقتصاد ایران و پرتابکردن مشکلات جاری دولت، به آینده است.
فروش اوراق در کوتاهمدت کاربرد دارد
درباره تأمین بودجه دولت از طریق فروش اوراق، عضو هیئت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه اصفهان به اصفهانزیبا میگوید:
موضوع مطلوب بودن یا نبودن گزینه تأمین بودجه از طریق فروش اوراق نیست؛ بلکه بحث بر سر مقایسه این روش با سایر روشها برای تأمین کسری بودجه است.
درواقع تأمین مالی برای کسری بودجه از طریق فروش اوراق درمقایسه با سیاست استقراض از بانک مرکزی گزینه مناسبی است؛
ولی درمقایسه با سیاست عدم کسری بودجه عملیاتی دولت مناسب نیست.
محمدواعظ برزانی اذعان میکند: اگر مبنا مقایسه این سیاست با سیاست تأمین مالی کسری بودجه از طریق استفاده از تنخواه بانک مرکزی درچارچوب مقررات بودجه عمومی باشد،
چنین سیاستی یعنی فروش اوراق مناسب است. با این حال ذکر این نکته نیز لازم است
که این تأمین مالی از طریق فروش اوراق اگر سیاست موجهی هم باشد، برای کوتاهمدت کاربرد دارد.
واعظ برزانی تصریح میکند: راهکاری که برای تأمین کسری بودجه دولت در مدیریت اقتصاد کلان و در بلندمدت مطلوب است،
این است که بودجه عملیاتی دولت کسری نداشته باشد و این وقتی امکانپذیر است که از یک سو در مخارج بودجه صرفهجویی صورت گرفته باشد
و از سوی دیگر درآمدهای مالیاتی پوششدهنده مخارج دولت باشد و نه فروش اوراق که امیدواریم طی چند مرحله به چنین وضعیتی برسیم.
انتخاب بین بد و بدتر!
از سوی دیگر یک کارشناس اقتصادی استان در این باره به اصفهان زیبا میگوید:
چندین راه برای تأمین بودجه وجود دارد. یکی از این روشها استقراض از بانکهای بین المللی است که در شرایط کنونی نمیتوان از بانکهای بینالمللی پولی دریافت کرد؛ پس این روش کارایی ندارد.
راهکار دوم تأمین بودجه از طریق مالیاتستانی است که به اندازه کافی مالیاتها افزایش یافته و دیگر ظرفیتی برای افزایش مالیاتها وجود ندارد؛
پس این روش نیز نمیتواند به تنهایی راهکاری برای تأمین بودجه باشد.
محمدرضا شهنامپور اذعان میکند: یکی دیگر از راهکارهای تأمین بودجه استقراض از بخش خصوصی است؛
دولت در شرایطی که سایر روشها برای تأمین بودجه کارایی ندارد از طریق فروش اوراق به دنبال تأمین بودجه است،
نمیتوان گفت تأمین بودجه از طریق این روش مطلوب است. ولی موضوع انتخاب بین بد و بدتر است؛ بنابراین در شرایط فعلی گزینه بد بر گزینه بدتر ارجحیت دارد.
شهنامپور عنوان میکند: اگر تأمین بودجه از طریق چاپ پول انجام شود، منجر به افزایش تورم و افزایش قیمتها میشود و این گزینه بدتر است؛
پس دولت به جای تأمین بودجه از این روش به دنبال تأمین بودجه از محل فروش اوراق است.
البته استفاده از این راهکار مختص این دولت نیست، بلکه سالهاست برای تأمین بودجه دولتها به فروش اوراق روی آوردهاند.
این کارشناس اقتصادی تأکید میکند: تأمین بودجه از محل فروش اوراق موکولکردن بدهی به آینده است؛
ولی در مقایسه با تأمین بودجه از طریق چاپ پول که روش تورمزایی است، گزینه مطلوبتری برای تأمین بودجه به حساب میآید.
