مجازات نشر غیر‌مجاز اثر هنری به نام خود، دیگران و حتی بی‌نام

بدیهی است که متخلفان و مجرمان نشر غیر قانونی آثار هنری در اصلی‌ترین فرض، آن آثار را به نفع خود منتشر، اعلان و اکران می‌کنند تا دارای فواید مادی و معنوی حاصل از این عمل مجرمانه شوند و به جای پدید‌آورنده اصلی، مرکز توجه و طرف حساب فروش آثار باشند. اما شاید همین رویه رایج نیز به اشتباه این تصور را ایجاد کند که اگر کسی، اثر مربوط به پدیدآورنده دیگری را نه به نام خود، بلکه به نام شخص سومی منتشر کند یا اصلا به صورت بدون نام منتشر کند، مرتکب جرم نشده یا در بدبینانه‌ترین حالت، فقط مرتکب جرم سبک‌تر است و مستحق مجازات کمتری است. اما از نظر قانون اصلا این‌گونه نیست و این تصور اشتباه است.

تاریخ انتشار: 09:58 - دوشنبه 29 آذر 1400
مدت زمان مطالعه: 3 دقیقه

قانون چه می‌گوید؟

ماده بیست‌و‌سوم قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب سال چهل‌وهشت خورشیدی می‌گوید:
ماده 23. هر کس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت این قانون است به نام خود یا به نام پدیدآورنده بدون اجازه او یا عالما عامدا به نام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده نشر یا پخش یا عرضه کند، به حبس تأدیبی از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.
این اثر می‌تواند ترجمه نیز باشد؛ یعنی اثر ترجمه دیگران نیز با این که در اصل برگرفته از یک متن خارجی و متعلق به نویسنده غیر فارسی‌زبان بوده است، اما در نفس ترجمه دارای اصالت است. از همین رو، ماده قانونی بعدی اضافه می‌کند که:
ماده 24 . هر کس بدون اجازه ترجمه دیگری را به نام خود یا دیگری چاپ و پخش و نشر کند، به حبس تأدیبی از سه ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.
البته مشخص است که مجازات در‌نظر‌گرفته‌شده برای سوء استفاده از آثار ایرانی و اصیل، شدیدتر از مجازات همین جرمِ مربوط به ترجمه آثار خارجی است.
عبارت «به نام خود یا هر شخص دیگر به جز پدیدآورنده» به این مفهوم است که از دید قانون تفاوتی نمی‌کند که مجرم و متخلف هنری، یک اثر هنری را به نام خود اکران، منتشر کرده یا به فروش برساند یا همین اعمال مجرمانه را به نام شخص دیگری به جز پدید آورنده انجام داده باشد.
در این‌جا البته قانون‌گذار در خصوص این که همین رفتار مجرمانه به صورت بی‌نام انجام شده باشد سکوت کرده است؛ یعنی اگر کسی، اثر متعلق به پدیدآورنده اصلی را نه به نام خود و نه حتی به نام اشخاص ثالث، بلکه به صورت بی‌نام اکران و منتشر کرده باشد، تکلیف چیست؟
در پاسخ به این ابهام لازم است ابتدا انگیزه و هدف قانون‌گذار در وضع این ماده قانونی را استنباط کنیم. به نظر می‌رسد که قانون‌گذار در این ماده قانونی، قصد وضع ضمانت‌های اجرایی قوی برای جلوگیری از هر نوع نشر، پخش، عرضه، اکران و فروش آثار هنری بدون رضایت پدید‌آورنده را داشته است. یعنی نداشتن رضایت و اذن پدید‌آورنده در نشر و پخش و عرضه و اکران و فروش آثار هنری، شرط و سبب و ضرورت و محور اصلی تصویب این ماده قانونی است. به همین علت از دید قانون‌گذار تفاوتی نمی‌کرده است که مجرم، این عمل را به نام خود انجام داده باشد یا دیگران. بلکه آن‌چه برای قانون‌گذار مهم بوده، این بوده است که عمل به نام پدید آورنده صورت نگرفته باشد و همین واقعه سبب ایجاد رکن قانونی جرم تلقی شده
 است. بر همین اساس در متن ماده قانونی یادشده از عبارت «…شخصی غیر از پدید‌آورنده…» استفاده کرده است. با این دریافت می‌توانیم نتیجه بگیریم که حتی اگر اثری بدون نام منتشر شده و در ظاهر نتوانیم ثابت کنیم که شخص خاصی در حال کسب اعتبار از آن بوده باشد، اما همین که نام پدیدآورنده ذیل آن نیست یعنی امکان کسب اعتبار و تحصیل فواید مادی و معنوی آن برای پدید آورنده نیز مخدوش شده یا حتی ممکن است از بین رفته باشد و همین برای تحقق جرم کافی به نظر می‌رسد.با این که در خصوص نشر و سوءاستفاده بدون نام در قانون تصریح و توضیح کاملی وجود ندارد، اما می‌توان این گونه برداشت کرد که هر نوع عملی که استقلال و مالکیت پدیدآورنده و تسلط او بر حقوق مادی و معنوی آثار هنری‌اش را خدشه‌دار کند، مشمول این قبیل مقررات و مجازات‌های مقرر در قانون خواهد شد. چه عمل به نام شخص مجرم صورت پذیرفته باشد، چه هر شخص دیگری جز پدید‌آورنده و حتی بدون نام.همین که نام پدید‌آورنده حذف شده و رضایت اووجود نداشته باشد، برای تحقق جرم کافی است.

مجید انتظامی داور جشنواره موسیقی «نوای مهر» شد

مجید انتظامی، موسیقی‌دان، آهنگساز و مدرس مطرح موسیقی ایران، عــبدالجبار کاکایی شـاعر و تـرانه‌سرای شناخته‌شده و محمد‌سعید شریفیان موسیقی‌دان با‌سابقه ایران، داوران بخش تک‌آهنگ جشنواره را تشکیل می‌دهند.به گزارش مهر، اداره‌کل امور هنری معاونت فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران، نخستین جشنواره ملی موسیقی «نوای مهر» را با هدف افزایش تولید آثار فاخر در حوزه هنر موسیقی و بازشناسی محورهای جریان‌ساز در حوزه‌های شعر، ترانه، موسیقی، سرود و نماهنگ، اسفند سال جاری برگزار می‌کند. این جشنواره دارای بخش‌های «تک‌آهنگ‌های تولید‌شده توسط گروه‌های موسیقی در سراسر کشور»، «نماهنگ»، «سرود دانش‌آموزی» و «سرود حرفه‌ای (گروه‌های کر)» است.علاقه‌مندان برای شرکت در نخستین جشنواره ملی موسیقی «نوای مهر» طبق اعلام فراخون تا ۵ دی فرصت دارند آثار خود را به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند.