سامانه رهتاب مخفف راهکار هوشمند تنظیم الکترونیکی بازار است. رهتاب، دارای مزایایی همچون سهولت خرید، کاهش صف و توزیع عادلانه کالا، ارائه کالا و خدمات بر اساس جامعه هدف مانند گروههای اجتماعی، حمایتی، شغلی و چگونگی پراکندگی جغرافیایی، جلوگیری از احتکار و قاچاق کالا، تضمین اصالت کالا و مشخصکردن رضایتمندی مردم از فروشندگان و قیمت کالا و ارائه کالا و خدمات است. فارغ از امتیازهای سامانه رهتاب در تنظیم بازار اما استفاده از این سامانه با مخالفتهایی هم روبهرو شد. از همان ابتدای راهاندازی این سامانه، مصرفکنندگان بعضا ابراز نارضایتی میکردند. گلایهمندیشان این بود که برخی فروشندگان از کد ملی آنها چندینبار برای ثبت کالا استفاده کردهاندیا اینکه تمایلی نداشتهاند کد ملیشان را اعلام کنند. بهتدریج اما با احصای این مشکلات، اقداماتی همچون ارسال پیامک به خریداران عملیاتی شد تا رضایت مشتریان جلب شود.
رضایت اصفهانیها از رهتاب
سخنگوی ستاد تنظیم بازار اصفهان به اصفهانزیبا میگوید: «در حلقه اول و دوم فرایند توزیع مرغ، مشکلی در اصفهان نداریم؛ یعنی در حلقه اول مرغ زنده وارد کشتارگاه میشود و در حلقه دوم نیز توزیع مرغ کشتارگاهها به بازار واضح و مشخص است؛ ولی مشکل اصلی ما برای توزیع مرغ در حلقه سوم وجود داشت؛ درواقع مرغ فروشی که مرغ را تحویل میگیرد، مشخص نیست به خانوار و مصرفکننده تحویل میدهد یا خیر؛ بنابراین برای رفع این مشکلات ثبت کد ملی در سامانه رهتاب عملیاتی شد.» حسین ایراندوست تصریح میکند: «در بازار اصفهان رضایت برای توزیع مرغ از طریق رهتاب بالای 80درصد است، سایر کالاها همچون شکر، روغن و گوشت منجمد نیز با قیمت مشخص از سوی دولت در سامانه عرضه میشود.»
عرضه گوشت منجمد در زمان کمبود
ایراندوست بیان میکند: «استقبال ازگوشت قرمز گرم در رهتاب به اندازه کالاهایی مانند روغن و شکر و مرغ نیست. ما بیشتر بهدنبال ترویج این هستیم که مردم از گوشت منجمد استفاده کنند تا مواقعی که گوشت گران میشود، از ذخایر گوشت منجمد استفاده شود؛ قیمت هر کیلوگوشت گوسفند 145هزار تومان و قیمت گوشتی که ما از دامدار میخریم و منجمد میکنیم 85هزار تومان است که این اقدام به نفع مصرفکننده تمام میشود.»سخنگوی ستاد تنظیم بازار اصفهان اذعان میکند: «برای توزیع تخممرغ هم از سامانه رهتاب استفاده کردیم. همزمان با گرانی تخممرغ این محصول با قیمت مصوب در سامانه رهتاب توزیع میشود؛ ولی در مواقعی که کد ملی خریداران در سامانه ثبت نمیشود، نمیتوانیم از عملکرد حلقه سوم، یعنی فروشندگان مطمئن شویم که کالا را به دست مصرفکننده میرسانند یا خیر.»
چالشهای ثبت کد ملی در رهتاب
ایراندوست خاطرنشان میکند: «ثبت کد ملی در سامانه رهتاب فقط برای مرغ و شکر و روغن در بازه زمانی مشخصی انجام شد. درواقع زمانی که بین قیمت رهتاب و قیمتهای بازار تفاوت وجود داشته باشد، کد ملی مصرفکنندگان در سامانه رهتاب ثبت میشود تا کالاها بین جمعیت بیشتری توزیع شود.» سخنگوی ستاد تنظیم بازار اصفهان میگوید: «برخی موافق این هستند که کد ملی در سامانه رهتاب ثبت شود و برخی هم مخالف هستند. در ایام نوروز به خاطر استفاده مسافران نوروزی از ثبت کد ملی در سامانه خودداری کردیم؛ ولی در مواقعی که نیاز باشد، میتوان کد ملی خریداران را برای تنظیم بازار در رهتاب ثبت کرد.»
ایراندوست خاطرنشان میکند: «سال گذشته که تقاضا بیشتر از عرضه بود،استفاده از کد ملی باعث شد همه بتوانند از سهمیه خود برای کالاهای تنظیم بازاری استفاده کنند؛ ولی در مقابل، عدهای هم ناراضی بودند و دلیلشان هم این بود که فروشنده کد ملی خریدار را دریافت کرده و از این کد ملی چندین بار برای خرید کالا استفاده کرده است؛ به خاطر این مشکلات ما ناچار شدیم برای هر مصرفکننده پیامک ارسال کنیم.»
توزیع کالاها با ارزش10هزار میلیارد تومان
رهتاب در حال حاضر در استان اصفهان بهصورت جدی در حال پیگیری و اجراست؛ ولی خبرها حاکی از این است که به دلیل تأثیرگذاری این طرح بر تنظیم بازار، قرار است در سطح کشور نیز عملیاتی شود. مدیرعامل شرکت رهتاب بیستون به اصفهانزیبا میگوید: «سامانه رهتاب در استان چهارمحال و بختیاری حدود شش ماه است که اجرا میشود و سایر استانها نیز در حال بررسی این سامانه برای بهکارگیری آن هستند.»فرامرز هندسی تصریح میکند: «کالاهای تنظیم بازاری به ارزش 10هزار میلیارد تومان در سامانه رهتاب توزیع شده است که عرضه آنها بازدهی نسبتا رضایتبخشی را نشان میدهد؛ تا جایی که الان استفاده از این سامانه برای کل کشور در حال بررسی است.» او عنوان میکند: «در سامانه رهتاب، مرغ، برنج خارجی، شکر، روغن، تخممرغ و کالاهای تنظیم بازاری عرضه میشود. رهتاب هم در دوران کمبود مرغ و هم فراوانی مرغ در تنظیم بازار تأثیرگذار بوده است.»
مدیرعامل شرکت رهتاب بیستون درباره مشکل برخی فروشندگان در خصوص کارکردن با سامانه رهتاب میگوید: «در مواقعی ممکن است فروشنده شبکهاش مشکل داشته باشد و به خاطر قطعی اینترنت نتواند با سامانه کار کند؛ ولی دوهزار مرغفروش در سطح استان با رهتاب کار کردهاند و مشکلی هم پیش نیامده است.»
استقبال اصفهانیها از خرید مرغ
هندسی ادامه میدهد: «سامانه رهتاب به وزارت کشور متصل است؛ بنابراین اتباع خارجی که بهصورت قانونی وارد کشور میشوند و مجوز کار دارند در سامانه رهتاب ثبتنام میکنند و میتوانند کالا دریافت کنند.»
او خاطرنشان میکند: «این موضوع که برخی فروشندگان مرغ را از سامانه رهتاب خریداری کرده و قطعهبندی میکردند و با قیمت بالا میفروختند، تخلف محسوب میشود. سال گذشته که برای خرید مرغ کد ملی ثبت میشد، برای شهروندان پیامک ارسال میشد. در این حالت میتوانستیم متخلفان را تشخیص دهیم.» به گفته هندسی، مرغ بیشترین کالایی بوده است که شهروندان اصفهان از سامانه رهتاب خریداری کردهاند.
تخلف مرغی با رهتاب!
بعضی گمانهزنیها هم حاکی از این است که برخی فروشندگان مرغ، از سامانه رهتاب برای خرید کالا با قیمت مصوب استفاده میکنند؛ سپس همان مرغها را قطعهبندی میکنند و با قیمت بالاتری به مشتریان میفروشند. رئیس اتحادیه فروشندگان گوشت سفید اصفهان دراینباره به اصفهانزیبا میگوید: «فروشندگانی که مرغ رهتاب را میخرند و قطعهبندی میکنند و با قیمت بالا میفروشند، اگر کد ملیشان ثبت شود، دیگر نمیتوانند چنین تخلفهایی را انجام دهند؛ البته مسلم است که همواره در تمامی بازارها تخلف صورت میگیرد؛ اما اتحادیه و بازرسان جهاد کشاورزی با متخلفان برخورد میکنند؛ ضمن اینکه آن دسته از فروشندگان مرغ که مرغ قطعهبندی شده را با نرخ بالا میفروشند، مشخص نیست از سامانه رهتاب میخرند یا از بیرون خریداری میکنند.» محمدعلی فروغی تصریح میکند: «عدهای مخالف سامانه رهتاب بودند؛ ولی با راهاندازی این سامانه توزیع مرغ در اصفهان ساماندهی شد. خوشبختانه هیچ کمبودی در بازار مرغ اصفهان نداشتیم.»او اذعان میکند: «سال گذشته که مصرفکنندگان باید بابت خرید کالاها کد ملی خود را در سامانه ثبت میکردند، نارضایتیهایی بین خریداران ایجاد شد؛ چون تمایلی نداشتند شماره کارت ملی خود را اعلام کنند و بعضا درگیری بین فروشنده و مشتری ایجاد شد. الان نیازی به ارائه کارت ملی نیست و نارضایتی ندارند.»
