بــرای شــروع، از سیــاســت کلــی رجب طیب اردوغان پیرامون سوریه با محوریت تحرکات نظامی جدید او علیه این کشور طی روزهای اخیر بگویید.
سیاست او در حمله به مرزهای شمالی سوریه با بهانه مبارزه با شبه نظامیان کرد، از شروع بحران در سوریه، در سال 2011 و 2012 آغاز شد و باهدف براندازی رژیم سوریه بود. در همان ســالهـا ما شـاهــد همکاری گسترده دستگاه اطلاعات امنیت ترکیه و ساختارهای اداری ترکیه با ارتش آزاد، (یک جریان جداشده از ارتش سوریه و وابسته به معاندان عمدتا سکولار) هستیم. در همان زمان نیز اردوغان با معارضان ملیگرا اخوانی و جریانهای تکفیری با هدف سرنگونی رژیم بشار اسد همکاری میکرد. این نکته را باید مدنظر قرار داد که به لحاظ تاریخی، ترکیه از گذشته مدعی تسلط بر مناطق شمالی سوریه نیز هست. از قرن بیستم میلادی اختلافاتی بر سر استان هاتای یا اسکندرون بین ترکیه و سوریه وجود داشت و تا به امروز هم ادامه دارد. این اختلافات بهنوعی مربوط به دوره عثمانی است. از طرفی، جدای از سیاستهای خصمانه اردوغان نسبت به بشار اسد، پس از وقوع درگیریها در سوریه ،ما شاهد نزدیکی ایران و روسیه از سال 2015 به اینطرف و بهطور مشخص از سال 2018 تاکنون بودهایم؛ ائتلاف سهجانبهای که در برابر جریانات تکفیری و برانداز و جریانهایی همچون داعش ایستاد و با شکلگیری روند مذاکرات، تنش در سوریه را کاهش داد. از همان زمان بود که نگرش اردوغان و ترکیه در خصوص سوریه تغییر یافت.
به گفته شما ازجمله اهداف این ائتلاف سهجانبه، تقویت بشار اسد برای مقابله با اردوغان بود. آیا از همان زمان سیاست نظامی ترکیه علیه سوریه آغاز شد؟
بله؛ ترکیه از آن زمان متوجه شد که هیچ امکان عملی در براندازی حکومت بشار اسد وجود ندارد؛ لذا تلاش کرد بــه بهــانه مقــابلــه بانفـوذ پ.ک.ک وجریانهای کرد در شمال سوریه، به این کشور حمله و بخشهایی از آن را اشغال کند. او با ایجاد کمربندهای امنیتی با عنوان مقابله با تروریست، به تحرکات خود در مرزهای شمالی سوریه ادامه داد. اردوغان مدعی این بود که عملیاتهای تروریستی در خاک این کشور توسط کردها و هماهنگیها و همکاریهایی بین گروههای کرد، با جمعیت 10درصدی آنها در سوریه انجام میشود. در همین راستا اردوغان بحث دخالت در امور داخلی سوریه و اشغال بخشهایی از شمال و شرق سوریه را در دستور کار همیشگی خود قرار داد و با قراردادن نیـــروهای نظــامی در این بخــشهـــا، پایگاههای متعددی را در مرزهای مشترک با سوریه ایجاد کرد. از سوی دیگر، اردوغان از این طریق به جذب برخی از قومیتهای عربها و ترکمن سوری باهدف فشار به دولت روسیه در امتیاز گیری در مذاکرات با بشار اسد پرداخت.
ازجمله بهانههای اردوغان در حمله به مرزهای شمالی سوریه و مقابله با تروریست در این کشور، حمایت آمریکا و ناتو از کردها بود. ارزیابی شما دراینباره چیست؟
گلایه رسمی ترکیه از ناتو و آمریکا این است که آنها از کردها حمایت میکنند و نگرانیها و دغدغههای ترکیه در خصوص «پ.ک.ک» و «ی. پ.گ» و جریانهای تجزیهطلب کردی را مدنظر قرار نمیدهند. ترکها همیشه مدعی این بودند که آمریکا و ناتو حامی کردها هستند، اما واقعیت مسئله این نیست و بهنظر میرسد که نوعی هماهنگیهای پشت پرده میان آمریکا، ناتو و اردوغان هم بر سر این دخالتها نیز وجود دارد. هدف از این هماهنگیها تحتفشار قرار دادن بشار اسد برای گرفتن امتیاز و پساز آن تحتفشار قراردادن ایران و روسیه به بهانه مقابله با تروریست و مقابله با «ی. پ. گ» و «پ. ک.ک» است؛ چرا که حضور نیروهای ایران و روسیه در مناطقی از سوریه مانع از اجرای سیاست ترکیه در این کشور خواهد شد. بهنوعی ترکیه از طریق آمریکا و ناتو میخواهد معادلاتی که طی چند سال اخیر در شمال سوریه اتفاق افتاده است را تغییر دهد.
واکنش دمشق در مواجهه با اقدامات ترکیه طی این سالها چه بوده است؟ آیا واکنش جدیدی از سوی بشار اسد در مقابله با عملکرد اخیر اردوغان رخ خواهد داد؟
حکومت سوریه همواره دخالتهای ترکیه در شمال این کشور را محکوم کرده است. در حالحاضر نیز مواضع دولت سوریه و رسانههای این کشور، مواضع سخت و مخالفتی نسبت به عملکرد اردوغان است. طی اخبار منتشرشده، ترکها با توجه به مواضع منطقهای و بینالمللی نسبت به حمله نظامی به سوریه، حمله خود را به تأخیر انداختهاند. پیامها یی ازسوی روسیه، ایران و متحدان بشاراسد به اردوغان ارسال شده که مطمئنا از سمت حکومت سوریه هم بوده است.
آیا ترکیه با توجه به این مخالفتها بازهم سیاست خود را در حمله به سوریه اجرا میکند؟
ترکیه ممکن است این اراده را در حمله نظامی به سوریه از خود نشان دهند، اما تجربه و تاریخ سوریه نشان داده است که این مسئله موردپذیرش جامعه سوریه و پذیرش افکار عمومی منطقه نخواهد بود و قطعا با این اقدام ترکیه شاهد مقاومتهای گستردهای در برابر این عملکرد اردوغان در مرزهای سوریه و توسط مردم سوریه اعم از ترک، کرد و عرب خواهیم بود؛ بهعلاوه اینکه متحدان رژیم سوریه، متحدان حکومت بشار اسد هم هستندو قطعا جلو اقدامات ترکیه را خواهند گرفت. ترکیه تا پیش از تهدیدهای جدیدش، چندین بار در قالب عملیاتهای مختلف طی سهمرحله به مناطقی در شمال سوریه حمله کرد و موفق نبوده است. به عبارتی، اگر ترکیه در سیاست تهاجم علیه سوریه موفق بود، قطعا در آن سهعملیات هم نتیجه میگرفت؛ لذا ترکیه قطعا ازطریق نظامی نمیتواند به اهداف خود برسد؛ از سوی دیگر، اردوغان با نگرانی جـدی جــامعــه بیــنالملــل درخصـوص تبعات اجرای این سیاستش، همچون تشدید جنگ و بحث آوارگان نیز مواجه است که قطعا موضع جهان را نسبت به ترکیه عوض میکند.ترکها باید با در نظرگرفتن ضررهایی که در پی حملات نظامی و جنگ وجود دارد، سیاست خود را نسبت به سوریه تغییر دهند و وارد بحران تازهای نشوند؛بهویژه اینکه در سال 2023 انتخابات ریاست جمهوری ترکیه نیز در پیش است و شرایط کنونی رجب طیب اردوغان بهلحاظ مسائل داخلی، بیکاری، بحرانهای اقتصادی و معیشتی با توجه به تشدید مشکلات برگرفته از بحران اوکراین اصلا خوب نیست؛ لذا ترکیه تحمل ورود به یک بحران جدید را ندارد و قطعا ادامه این اقدامات نظامی به اردوغان در انتخابات 2023 لطمه خواهد زد.
آیا با احتمال حمله نظامی ترکیه به سوریه، این کشور نیز در آستانه تحولات جدید دیگری خواهد بود؟
بله؛ احتمالش وجود دارد. اگر اردوغان دست به دخالت نظامی علیه سوریه بزند، شرایط نظامی سوریه نیز پیچیدهتر خواهد شد و قطعا واکنشهایی را از سوی ایران، روسیه و ارتش سوریه در قبال این اقدام برای تغییر معادلات در شمال سوریه دریافت میکند. باید دید اقدام بعدی ترکیه در روزهای آتی چه خواهد بود.
