سازمانی متشکل از پنج کشور برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی که ۴۱درصد از جمعیت جهان، 30 درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و 26 درصد از تجارت جهانی را به خود اختصاص دادهاند و ایران در صورت همگروه شدن با آنها و بریکسیشدنش، از نظر جمعیت پنجمین عضو پیش از آفریقای جنوبی، از لحاظ قدرت اقتصادی ششمین عضو و پس از روسیه نیز دومین دارنده ذخایر نفت و گاز در این گروه خواهد بود. کشورهای توسعهیافتهای که با داشتن رشد اقتصادی بسیار بالا طی دههها، فرایند شکوفایی را با شتاب بیشتری پیگیری کردهاند و حالا دولت سیزدهم با هدف تقویت و توسعه تعاملات اقتصادی در حوزه منطقهای و بینالملل همکاری با آنها را در دستور کار خود قرار داده است. از سوی دیگر ایران در شرایطی قرار است وارد بریکس شود که مذاکرات برجام همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و دستگاه دیپلماسی کشورمان به موازات مذاکرات برجامی از دیگر رویکردهای فرابرجامی نیز غافل نمانده است. سیاستی بر پایه تقویت روابط دیپلماتیک با اولویت ارتباط با کشورهای منطقه و همسایگان که بهرهبرداری از ظرفیت سازمانهای بینالمللی همچون شانگهای و بریکس نیز کاملکننده آن است. این در حالی است که سران کشورهای عضو بریکس در آخرین نشست خود با حضور رئیسجمهور کشورمان با صدور بیانیه پکن بر راهحل سیاسی و دیپلماتیک برای مسئله هستهای ایران و از سرگیری برجام نیز تأکید کردند. این بیانیه در حالی منتشر شد که برخی تحولات در عرصه بین الملل نیز همچون جنگ اوکراین و تحریمهای آمریکا علیه روسیه اختلافات عمیقی را میان دو بلوک شرق و غرب ایجاد کرد و این دو جبهه را در یارگیری و کسب قدرت اقتصادی به رقابت وا داشت؛ شرایطی که ایران شاید بتواند در استفاده از آن اهداف اقتصادی خود را در همکاری با حامیانش آن هم در فضای تحریمها دنبال کند. «اصفهان زیبا» در همین راستا و در بررسی طرح درخواست عضویت ایران در سازمان بریکس و پیامدهای های آن با سید کمیل طیبی، استاد و تحلیلگر اقتصاد بینالملل گفتوگو کرد. به گفته این استاد روابط بین الملل دانشگاه اصفهان ظرفیتهای بالای بریکس در حوزه اقتصاد که همگی برگرفته از تواناتی کشورهای عضو این سازمان است، میتواند ایران را در کنارآمدن با تحریمها همراهی کند. طیبی معتقد است عضویت ایران در بریکس در صورتی اتفاق میافتد که اعضای آن ریسک ارتباط با ایران را در سایه تحریمها بپذیرند. در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید.
کدامیک از ظرفیتهای بریکس بهعنوان یک پایگاه اقتصادی در سطح بینالملل باعث پیشیگرفتن این اتحادیه از دیگر رقبایش شده که ایران را در پیوستن به این سازمان نیز ترغیب کرده است؟
بــریکس یک اتــحادیه هــمکاری اقتصادی در زمینههای تــجاری، مالی و بانکی با ارائه خدمات در این حوزههاست که عمده سیاست آن دنـــبالکــردن اهــداف اقــتــصادی کشورهای عضو این سازمان است. سازمانی که جایگاه سیاسی، اقتصادی و جمعیتی اعضای آن در سطح جهان از ویژگیهای بارز آن است. تا پیش از عضویت آفریقای جنوبی به این سازمان، کشورهای برزیل، روسیه، چین و هند، اقدام به تشکیل این اتحادیه تحت عنوان بریک کردند و سپس با پیوستن آفریقای جنوبی و تبدیل بریک به بریکس، ظرفیت و توانایی هر یک از این کشورها در حوزه سیاست، اقتصاد و… نمایانگر این اتحادیه اقتصادی در سطح جهان شد. اینطور که مشخص است، اعضای بریکس، کشورهای تأثیرگذاری در اقتصاد جهانی هستند و سهم بالایی در این حوزه دارند و حتی ممکن است بهزودی رتبه اول اقتصاد جهانی را هم برای خود کسب کنند. عمده این کشورها با داشتن بازارهای نوظهور اقتصادی در جهان شناخته میشوند. کشورهایی که با اجرای سیاست آزاد سازی اقتصادی طی دو دهه اخیر سطح اقتصادی خود را به سمت جهانیشدن رساندهاند. برای مثال چین با ویژگی جمعیت بسیار بالا و بهعنوان اقتصاد قدرتمند جهانی، بازار تولیدی و مصرفی گستردهای دارد. روسیه نیز عنوان تأثیرگذارترین کشور در سطح بازارهای جهانی را دارد. هند هم در زمینههای نرمافزاری و نیروی انسانی قدرت اقتصادی خود را بالا برده است و برزیل نیز مزیتهای نسبی در حوزهای صنایع، خدمات و فعالیتهای مالی در مقایسه با برخی از کشورها را کسب کرده است. کشور توسعهیافته آفریقای جنوبی هم از مزیتهای بیشماری در حوزههای صــنایع کــارخانــهای، کشاورزی و تکنولوژی برخوردار است. اعضای این اتحادیه اقتصادی حدود 30 درصد تولید ناخالص دنیا را به خود اختصاص دادهاند و حدود نیمی از جمعیت جهان را شامل میشوند. مجموعه ویژگیهایی که بریکس با برخورداری از آنها در حوزههای مختلف سیاسی و اقتصادی در نظام بینالملل تأثیرگذار عمل میکند و جایگاه ویژهای را نسبت به دیگر اتحادیههای جهانی همچون شانگهای یا اوراسیا برای خود کسب کرده است؛ بنابراین ایران با درنظرگرفتن این ویژگیها متقاضی عضویت در بریکس شده است. این سازمان با داشتن فاکتورها و شاخصهای قوی و سابقه عملکرد خوب در مواجهه با تحولات جهانی، چشمانداز بسیار روشنی را برای خود رقم زده است؛ فضایی که اعضای آن میتوانند با بهرهبرداری از آنها سیاستهای خود را در حوزههای اقتصادی، سیاسی و امنیتی پیش ببرند.
الزامات عضوگیری سازمانهای بینالمللی همچون بریکس برای ایران چیست؟
هماکنون ایران درخواست عضویت را به این اتحادیه داده است و قبول آن به نظر این سازمان و شرایطی بستگی دارد که بریکس پیش پای کشورمان قرار میدهد. بهطور قطع موقعیت اقتصادی و سیاسی و روابط ایران با اعضای بریکس مورد بررسی قرار خواهد گرفت. اینکه روابط اقتصادی، تجاری، صادرات و واردات بهخصوص در حوزههای نفت، گاز و انرژی اعضای این سازمان با ایران حتی در شرایط تحریمها چگونه و در چه سطحی صورت گرفته است و آیا نتایج خوبی در بر داشته یا خیر. از سوی دیگر همکاریهای بلند مدت در قالب قراردادهای 25 ساله با چین و حتی قرارداد کشورمان با روسیه که در شرف شکلگیری است، فاکتورهایی است که باعث شد ایران این درخواست عضویت در اتحادیه بریکس را داشته باشد؛ عواملی که برای ایران بهعنوان ویژگیهای مثبت درخصوص به عضویت درآمدن در بریکس به شمار آیند.
از دستاوردها و پیامدهای عضویت ایران در اینگونه سازمانهای بینالمللی و همکاری با قدرتهای برتر اقتصادی در سطح جهانی بگویید.
امروزه عضویت در هر اتحادیه اقتصادی در حوزه منطقهای یا بیــنالــملل میتــواند هــمکاریهــا در سطح جهانی را به همراه داشته باشد. همکاریهایی با دستاوردهای اقـتــصادی و سیــاســی که در پی سرمایهگذاریهای مشترک بین شرکا و اعضا به وجود میآیند. به این معنا که سرمایهگذاریها، تجارتها و تعاملات اقتصادی در اولویت روابط میان کشورهای عضو سازمانهایی چون بریکس قرار میگیرد و منجر به توسعه اقتصادی و تجاری برگرفته از این تعاملات میان کشورها خواهد شد.
همانطور که میدانید، اولویت اصلی ایران در طرح درخواست برای عضویت در بریکس یا شانگهای مقابله با تحریم است. سؤال این است که آیا اصلا این سازمانها میتوانند شرایط مورد دلخواه ایران را در جبران کمبود تعاملات اقتصادی در سطح جهانی برای کشورمان با قبول ریسک ارتباط با ایران فراهم کنند؟
در چارچوب اتحادیه بریکس پیمانها و قراردادهای مالی و پولی بسیاری امضا میشوند. از طرفی بریکس با داشتن ادعای یک نظام پولی و مالی قوی مطرح کرده که با داشتن ظرفیتها و پتانسیلهای بالا در حوزه اقتصاد در آینده نزدیک میتواند پول جدیدی را به دنیا معرفی کند یا یک جریان سرمایهای را در سطح بینالملل به گردش اندازد. عملکردی بدون وابستگی به کشورهای خارج از سازمان که حتی میتواند ضد تحریمها نیز عمل صورت گیرد. شاخصهای که ایران با در نظر گرفتن آن، پیشنهاد عضویت در بریکس را مطرح کرده است. البته این شرایط در صورتی امکانپذیر است که کشورهای عضو این سازمان ریسک هزینههای ناشی از تحریمها در ارتباط با ایران را بپذیرند. در هر صورت چشماندازی که به این اتحادیه در آینده وجود دارد، به دلیل وجود اعضای قدرتمند آن بسیار روشن است. کشورهایی که نقش عمدهای در نظام اقتصادی و سیاسی و همچنین روابط بین بانکی و انتقال تکنولوژی ایفا میکنند.
