ارزآوری گل محمدی و زعفران برای اصفهان
اصفهان، کاشان، آران و بیدگل، مبارکه، تیران و کرون، فریدونشهر، بوئینو میاندشت، سمیرم، نطنز، نجفآباد و فلاورجان به علت برخورداری از اقلیم مناسب و کارخانههای سنتی و صنعتی فراوری گیاهان دارویی از شهرستانهای شاخص و پیشرو در این بخش بهشمار میروند. صادرات گیاهان دارویی یکی از منابع ارزآور برای استان اصفهان بهشمار میرود. زعفران و گل محمدی دو محصولی است که در بین گیاهان دارویی که در اصفهان کشت میشود، از مزیت اقتصادی بالاتری برخوردار بوده و میزان تولید این دو محصول بهمراتب بیشتر است. پیشتر مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان به «اصفهانزیبا آنلاین» درباره سطح زیر کشت انواع گیاهان دارویی اینطور توضیح داد: «سطح زیر کشت انواع گیاهان دارویی استان هشتهزار و 500 هکتار است که از این میزان 60 هزار تن انواع گیاهان دارویی تولید میشود.» احمدرضا رئیسزاده تصریح میکند: «در استان اصفهان سههزار و 650 هکتار گل محمدی، هزار و 600 هکتار زعفران و سایر گیاهان دارویی سههزار و 200 هکتار کشت میشود، میزان تولید گل محمدی در اصفهان 11هزار تن، زعفران 9 تن و سایر گیاهان دارویی 48هزار تن است. اصفهان در تولید گل محمدی رتبه سوم کشور، در تولید زعفران رتبه چهارم کشور و در تولید سایر گیاهان دارویی رتبه پنجم را به خود اختصاص داده است و گیاهان دارویی دارای مزیت اقتصادی برای استان اصفهان شامل گل محمدی، زعفران، موسیر، زیره، سیر، بابونه شیرازی، باریجه و آنغوزه میشود.»
ضعف برندسازی برای گیاهان دارویی اصفهان
برخی گیاهان دارویی که حاصل دسترنج کشاورزان ایرانی است، بهصورت خام صادر و با تناژ بالا فروخته میشود و کشورهای مقصد با بستهبندی اصولی و جذاب بهطور مجدد این محصولات را روانه بازار ایران میکنند. این گمانهزنیها پیشتر در خصوص صادرات زعفران ایرانی بر سر زبانها افتاد. توجهنکردن به مؤلفههایی همچون برندینگ و بستهبندی باعث خروج گیاهان دارویی از کشور و به فروش رسیدن آن بدون نامی از ایران در بازار جهانی میشود. مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی اصفهان به اصفهانزیبا میگوید: «درزمینه برندسازی گیاهان دارویی در کل کشور هنوز در ابتدای راه هستیم؛ ولی در اصفهان اکنون برندهای خوبی مانند باریجاسانس، گلدارو، شرکت گیاه، زعفران برج و زعفران عباس زاده فعالیت دارند.» احمدرضا رئیسیزاده تصریح میکند: «با توجه به اینکه در همه مناطق استان، اعم از مناطق سرد، معتدل و گرم امکان کشت انواع گیاهان دارویی وجود دارد، استراتژی استان درزمینه گیاهان دارویی، توسعه و سرمایهگذاری کاشت و صنایع تبدیلی و واحدهای فراوری است.»مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی اصفهان خاطرنشان میکند: «سازمان جهاد کشاورزی اصفهان در خصوص راهاندازی واحدهای فراوری و تقویت این واحدها، آمادگی لازم برای صدور مجوزها را دارد و سرمایهگذاران بخش خصوصی میتوانند بهراحتی در این بخش سرمایهگذاری کنند.»
تأثیر کمآبی روی کشت
رئیسیزاده درباره تأثیر خشکسالیها روی کشت گیاهان دارویی میگوید: «باتوجه به اینکه گیاهان دارویی نیاز آبی کمی دارند، در طول سالهای خشکسالی کمترین تأثیر را از کمآبیها گرفتهاند و در مقاطعی نیز در الگوی کشت استان جایگزین گیاهانی شدهاند که نیاز آبی بیشتری داشتهاند.»مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی اصفهان اذعان میکند: «نیاز به توسعه مکانیزاسیون در دستگاههای کاشت، داشت، برداشت محصول و نیاز به سرمایهگذاری درزمینه صنایع بستهبندی و فراوری و نیاز به توسعه برندسازی گیاهان دارویی احساس میشود.»
مؤلفههای اثرگذار بر افزایش صادرات
او بیان میکند: «توسعه صادرات نیز از برنامههای استان به شمار میرود، طی سال گذشته حدود 42 هزار تن گیاهان دارویی به ارزش 13 میلیون دلار صادر شده است، گیاهان دارویی صادراتی به کشورهای کویت، هند، چین و روسیه انجامشده و شامل زعفران، آنغوزه، موسیر، گل گلرنگ، زیره سبز، گلاب و عرقیجات بوده است.» رئیسی زاده عنوان میکند: «بستهبندی شکیل، بازاریابی مناسب، تسهیلات تشویقی و اعمال سیاستهای ثابت و قابلبرنامهریزی مؤلفههایی هستند که صادرات گیاهان دارویی را افزایش میدهند. بدیهی است بستهبندی مناسب و متناسب با نیاز کشور مقصد از الزامهایی است که باید موردتوجه قرار گیرد؛ همچنین ضرورت دارد رایزنهای اقتصادی سفارتهای ایران در کشورهای مختلف در این زمینه بیشتر فعالیت کنند. بازرگانان و اتاق بازرگانی میتوانند نقش مؤثری در توسعه صادرات گیاهان دارویی داشته باشند.»
از راهاندازی سامانه حمایت نشد
اگر محصولاتی منطبق با خواست و نیاز مشتریان تولید شود، سهم تولیدکنندگان گیاهان دارویی اصفهان بهمراتب در بازارهای جهانی افزایش پیدا خواهد کرد. اظهارنظرهای برخی متولیان اما از کیفیت پایین و نداشتن استانداردهای لازم گیاهان دارویی خبرمی دهد که بعضا منجر به برگشت گیاهان دارویی از مقاصد صادراتی شده است. معاون مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان به اصفهانزیبا میگوید: «کشاورزی که کشت گیاهان دارویی را انجام میدهد، کمترین عایدی را دارد و دلالان و واسطهها بیشترین سود نصیبشان میشود. همین عامل باعث شد بسیاری از کشاورزان انگیزهای برای کشت گیاهان دارویی نداشته باشند. بر این اساس پیشنهادی دادیم تا سامانهای برای تجارت گیاهان دارویی راهاندازی شود. اتاق بازرگانی اصفهان نیز از این کار استقبال کرد؛ ولی حمایتی در این زمینه صورت نگرفت.»
برهانی ادامه میدهد: «راهاندازی سازمان تجارت گیاهان دارویی اقدام مناسبی است؛ چون تولیدکننده وابستگی به واسطهها پیدا نمیکند. واسطهها زمان برداشت گیاهان دارویی تلاش میکنند تا قیمتها را کاهش دهند و این منجر به ضرر و زیان تولیدکنندگان میشود. وقتی در بازار شفاف خریدوفروش گیاهان دارویی انجام شود، این مشکلات حل میشود.»
استاندارد پایین مشکلساز شد
او اذعان میکند: «کیفیت گیاهان دارویی برای مقاصد صادراتی اهمیت دارد؛ ولی گیاهان دارویی ما از استاندارد لازم برخوردار نیستند. ماده مؤثرهای در گیاهان دارویی هست که باید در حد مشخصی باشد تا در کارخانههای دارویی یا سایر کارخانههای فراوری قابلقبول باشد. بسیاری از تولیدکنندگان ما آشنایی لازم را ندارند و استانداردها را رعایت نمیکنند؛ بنابراین اگر هم محصولات صادر شود، برگشت میخورند.» معاون مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان خاطرنشان میکند: «کمآبی روی کشت و صادرات گیاهان دارویی نیز تأثیرگذار بوده است. در استان اصفهان دچار کمآبی هستیم و بیشتر کشاورزی ما وابسته به آبهای زیرزمینی است و سطح آبهای زیرزمینی نیز در حال کاهش است؛ به همین دلیل درزمینه کشت گیاهان دارویی با مشکل مواجه هستیم.» برهانی تصریح میکند: «کاشان قطب گل محمدی است. در سمیرم نیز گل محمدی کشت میشود. ازآنجاییکه در کاشان کارخانههای فراوری نزدیک محل کشت محصول گل محمدی وجود دارند، مشکل خاصی وجود ندارد؛ ولی در سایر مناطق فاصله محل تولید گل محمدی تا محل فراوری مشکل ایجاد میکند.» او میافزاید: «تکواحدهای زراعی تولیدکننده گل محمدی دچار مشکل میشوند. گل محمدی باید فراوری شود و توسعهاش باید منظم و مشخص باشد و کل زنجیره تولید و تأمین باید در کنار یکدیگر موردتوجه قرار گیرد.»
سرمایهگذاران از گیاهان دارویی استقبال میکنند؟
معاون مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی اصفهان اذعان میکند: «گیاهان دارویی مانند هر محصول دیگر اگر سودآور باشد سرمایهگذاران نیز استقبال کرده و به این بخش ورود میکنند. سرمایهگذاران گزینههای مختلفی پیش رو دارند و بین گزینهها، سودآورترین را انتخاب میکنند. گیاهان دارویی در مقیاس کوچک، سودآور هستند؛ ولی در بازار قیمتهای عمدهفروشی و خردهفروشی متفاوت هستند؛ بنابراین باید صنایع تبدیلی توسعه پیدا کند تا گیاهان دارویی در کارخانههای صنایع تبدیلی فراوری شود؛ البته الان به دلیل شرایط اقتصادی سرمایهگذاران اطمینان لازم را برای این بخش ندارند؛ چون بعضا بازار در دست افراد خاصی است که در گذشته در این عرصه فعالیت داشتند و فرد جدیدی اگر بخواهد به این بخش ورود پیدا کند، با مشکل مواجه میشود. این مشکلات البته بهواسطه تکمیل زنجیره تولید و تأمین گیاهان دارویی با راهاندازی سامانه خریدوفروش و استانداردسازی قابلحل است.» برهانی اذعان میکند: «در اصفهان چندین کارخانه دارویی فعالیت دارند که از فراوردههای گیاهان دارویی استفاده میکنند. این کارخانهها محصولات خاص، همراه با استاندارد را فراوری میکنند؛ بنابراین باید این واحدها را توسعه داد که این مهم نیز از مسیر توسعه صادرات عملیاتی میشود.» معاون مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان میگوید: «واحد فراوری شیرینبیان در استان داشتیم که ماده اولیه موردنیازش را از خارج وارد میکرد. اگر این مواداولیه در داخل تولید شود، امکان توسعه این واحدها وجود دارد. درزمینه بستهبندی دمنوش نیز بهخوبی کار کردیم؛ ولی جای کار زیاد است.»
