شرکت ملی نفت ایران و گازپروم روسیه سهشنبه(۲۸تیرماه) تفاهمنامهای به ارزش حدود ۴۰میلیارد دلار درزمینه توسعه میدانهای گازی کیش و پارس شمالی، فشارافزایی میدان پارس جنوبی، توسعه شش میدان نفتی، سوآپ گاز و فراورده، تکمیل طرحهای الانجی، احداث خطوط لوله صادرات گاز و دیگر همکاریهای علمی و فناورانه امضا کردند. به گفته کارشناسان حوزه انرژی، امضای این تفاهمنامه ۴۰میلیارد دلاری آغاز فصلی نو از مناسبات دوکشور در حوزه انرژی خواهد بود؛ تفاهمنامهای که با دیگر تفاهمنامهها میان دو کشور بسیار متفاوت است و با اینکه واکنشهای بسیاری را از سوی مخالفانش بهدنبال داشت؛ کارشناسان اما امید زیادی به عملیاتیشدن آن دارند. از سوی دیگر، در تحلیلی آمده است که این سرمایهگذاری میان ایران و روسیه معادل تأسیس 20 پالایشگاه در ایران است و در صورت اجراییشدن آن، ایران میتواند اثر تحریمها علیه خود را از بین ببرد و بر آنها غلبه کند. معاون وزیر نفت نیز در آیین امضای این تفاهمنامه، ضمن تأکید بر نقش مهم ایران و روسیه در پایداری تأمین انرژی دنیا، این تفاهمنامه را بزرگترین سرمایهگذاری خارجی در تاریخ صنعت نفت خواند و گفت: «شرکت ملی نفت ایران از هیچ فرصت سرمایهگذاری چشمپوشی نمیکند.» این تفاهمنامه درحالی میان ایران و روسیه به امضا رسید که رهبر انقلاب نیز عصر همان روز در دیدار با رئیسجمهوری روسیه با تأکید بر اینکه حوادث جهانی نشاندهنده نیاز ایران و روسیه به همکاریهای روزافزون و متقابل است، بر عملیاتیشدن تفاهمها و قراردادهای بین تهران و مسکو در بخش نفت و گاز نیز تأکید کرد. ایشان با اشاره به تفاهمها و قراردادهای متعدد بین دوکشور گفتند که تمامی این قراردادها از جمله در بخش نفت و گاز که هماکنون نیز در جریان است، باید تا انتها پیگیری و عملیاتی شوند؛ موضوعی که در دیدار دوجانبه رؤسای جمهوری ایران و روسیه در تهران اشاره شد و استمرار روند توسعه منــاسبـــات راهبــردی تهــران و مسکــو بهخصوص در حــوزه انــرژی موردتأیید قرار گرفت.
تفاهمنامه گازی 40میلیارد دلاری به تأیید نهایی نرسیده است
حسن بهشتی پور، کارشناس ارشد مسائل روسیه در ارزیابی تفاهمنامه 40 میلیارد دلاری شــرکتهــای ملــی نفــت ایـــران و گازپروم روسیه به «اصفهانزیبا» گفت که متأسفانه مفهوم تفاهمنامه در ایران برای افکار عمومی توضیح داده نمیشود؛ تفاهمنامه همچون قولنامهای است که برای خرید خانه میان خریدار و فروشنده بسته میشود تا پس از آن مرحله در محضر به ثبت برسد. درواقع که دوطرف بر سر موضوعی به یکسری توافقات رسیدهاند؛ اما همچنان تا نهاییشدن آن فاصلهدارند و تا زمانی که به محضر نرفتهاند، نمیتوان گفت این تفاهمنامه قطعی است. او افزود: «تفاهمنامه گازی میان ایران و روسیه نیز بههمین منوال است. بر اساس این تفاهمنامه که البته ارزش خودش را دارد، باید یکسری قراردادها میان شرکتهای مختلف گازی و نفتی تأیید شود و به امضا طرفین برسد. پسازآن قراردادهای موردنظر به مجالس شورای کشورها رفته تا به تأیید نمایندگان نیز برسد. از آن مرحله به بعد نوبت به اجراییشدن آنها میرسد؛ بنابراین مادامیکه این قرارداد امضا نشده است، نمیتوانیم بگوییم که آنها موفق هستند یا خیر؛ البته همینکه دو کشور ایران و روسیه بر سر چنین قرارداد بزرگی با یکدیگر به توافق رسیدهاند، خود قابلتوجه است؛ قراردادی که اجراییشدن آن به حداقل یک سال و حداکثر پنجسال زمان نیاز دارد.»این کارشناس مسائل روسیه در پاسخ به این سؤال که به فرض تأییدشدن این تفاهمنامه و اجراییشدن آن آیا از فشار تحریمهای اقتصادی آمریکا علیه ایران کاسته خواهد شد یا خیر، گفت: «بله، قطعا این قرارداد میتواند تأثیر مثبتی بر شرایط اقتصادی ایران بگذارد. به عبارتی، این موضوع یک راه گریز برای ایران است تا از تأثیر تحریمها بکاهد و در حوزه نفت و گاز سرمایهگذار خارجی جذب کند؛ فضایی که به نفع دیگر بخشها در کشورمان ازجمله فناوری نیز خواهد بود.» او با بیان اینکه سرمایهگذاری در ایران درست توضیح داده نمیشود، ادامه داد: «سرمایهگذاری صرفا تزریق پول به کشور نیست. همراه با پولآوردن، بحث فناوری پیشرفته نیز مطرح است؛ موضوعی که بسیار برای ایران اهمیت دارد.»
روسیه نمیتواند تمام نیازهای ایران را فراهم کند
بهشتیپور درخصوص اینکه برخی معتقدند بستن چنین قراردادهایی به معنای این است که دیگر برجام و به توافق رسیدن با کشورهای 1+4 و آمریکا برای ایران اهمیتی چندانی نخواهد داشت، ادامه داد: «این نظریه یک دروغ بزرگ است. ایران بههیچوجه همه تخممرغهایش را در سبد یککشور نخواهد گذاشت. همان اندازه که ایران با روسیه ارتباط دارد، با چین نیز قرارداد 25ساله بسته است. از سوی دیگر، با ترکیه هم در سفر اخیر اردوغان به تهران، قرارداد 20ساله به امضا رسید؛ شرایطی که نشان میدهد ایران بهدنبال همکاری با همه کشورها و نهفقط با یک کشور است. از سوی دیگر روسیه نمیتواند تمام نیازهای ایــران را فــراهــم کنــد. روسیــه خــود واردکننده بیشتر فناوریهای پیشرفته از آرامکــو و بــریتیـش پتــرولیــوم است. گــازپـــروم یکــی از شــرکــتهای بـــزرگ گازی روسیه و نفتروس از قدیمیترین و پیشرفتهترین شرکتها در روسیه بهشمار میآیند؛ اما بااینحال هرکدام از آنها واردکننده فناوریهای پیشرفته بسیاری از کشورهای فرانسه، انگلیس و ایتالیا هستند؛ بنابراین روسیهای که خود واردکننده فناوری است، چطور میتواند همه نیازهای ایران را فراهم کند. چنین قراردادهایی تنها میتــوانـــد بخشی از نیازهای ما را تأمین کند.»این کارشناس بینالملل با بیان اینکه عقیده برخی بر این است که برجام یک توافقنامه صرفا اقتصادی است، اما این نظریه اشتباه است و برجام یک تــوافقنـــامه سیــاســی، امنیتــی و اقتصادی است، افزود: «ایران حتمــا باید بر سر برجام به توافق برسد و با کشورهایی که فناوری پیشرفته دارند ارتباط برقرار کند تا بتواند منافع خود را به حداکثر برساند.»
بستن قراردادهای بینالمللی دست ایران را در برجام باز میکند
او همچنین درخصوص اینکه آیا این قرارداد با روسیه میتواند گره برجام را باز کند، ادامه داد: «باید دید که این گره به چه دلیلی بهوجود آمده است. اگر ایران بتواند رابطه خود را با کشورهایی همچون روسیه یا چین، برزیل و هند و همه کشورهای عضو بریکس افزایش دهد، دستش در میز مذاکرات خالی نیست؛ یعنی علاوه بر اینکه توان هستهای خود را بالا برده است، ازلحاظ اقتصادی نیز دست پری خواهد داشت و در حین مذاکره با کشورهای عضو برجام و آمریکا، با اتکا به این داشتههایش از مواضع خود با جدیت دفاع میکند. ایران میتواند مدعی این باشد که زیر سایه تحریمهای حداکثری هم توانسته خود را سرپا نگاه دارد؛ البته این موضوع به معنای این نیست که توافق اهمیتی ندارد، بلکه درنهایت باید در برجام به توافق رسید تا تحریمها علیه ایران لغو شود؛ چراکه برای توسعه و تقویت ارتباطات منطقهای و بینالمللی نیاز به برداشتن همهجانبه تحریمهاست و تا ابد نمیتوان با این شرایط ادامه داد.» به گفته این کارشناس مسائل روسیه، روابط با کشورهایی همچون روسیه بهعنوان همسایه ایران میتوانید ضریب امنیت ما را افزایش دهد؛ چرا که منافع مشترک موجب کاهش تهدیدها خواهد شد. او افزود: «هرچقدر بتوانیم روابط خود را گسترش دهیم و منافع مشترک بیشتری تعریف کنیم، موفق خواهیم شد ضریب تهدید را علیه کشورمان کاهش دهیم. کاهش تهدید به معنای افزایش امنیت و بهرهبرداری بیشتر است. رابطه متقابل و البته سودمند با کشورهایی همانند روسیه که نقش بسیار مؤثری در افزایش امنیت و بهرهبرداری و کاهش تهدیدها علیه ایران دارند، موردنیاز ایران است.»بهشتیپور در پاسخ به این سؤال که ایران چرا تابهحال و طی این سالهای تحریم این نکات را موردتوجه مقامات ایران قرار نگرفت و زودتر به فکر توسعه تعاملات با روسیه نیفتادند، گفت: «بله، درست است. روسیه را در ایران بدنام کردهاند. ازنظر بسیاری ارتباط با روسیه صحیح نیست و بهنوعی هر کس با روسیه رابطه خوبی داشته باشد، بدنام میشود. اینگونه افراد همچنان قرارداد ترکمانچای و گلستان را یادآوری میکنند. در آن زمان، یک نفر جنایتی کرده است که هیچکس آن را تأیید نمیکند؛ اما ما باید شرایط حال و منافع کشورمان را در نظر بگیریم. از طرفی، ما باید سعی کنیم وابسته به هیچ کشور سلطهگری همچون روسیه، چین، آمریکا، فرانسه و آلمان نباشیم و در مقابل از روابط متقابل و سودمند براساس منافع اقتصادی خود نیز استقبال کنیم.» به گفته کارشناس ارشد مسائل روسیه ، ایران نمیتواند از تعامل با روسیه با توجه به شرایطی که این کشور برای اوکراین بهوجود آورده است، صرفنظر کند. او افزود: «مگر چهره جهانی آمریکا بهخاطر حمله به عراق و افغانستان و جنایتهای این کشور مخدوش نشد؟ آیا بسیاری از کشورها به خاطر این حملات تجاوزگرانه، در آن زمان ارتباط خود را با آمریکا قطع کردند؟ ما نیز روابط خود را با کشورهای همسایه همچون روسیه ادامه میدهیم. حمله روسیه به اوکراین، یک مسئله حقوقی و اخلاقی است که باید به آن رسیدگی شود. ایران روابط همسایگی خود را بهخاطر این موضوع کنار نخواهد گذاشت.»
