اولویتهای شما و رویکردتان برای جذب سرمایه در شهر اصفهان چیست؟
با توجه به الزامات قانونی و همچنین رویکردهای تیم جدید مدیریت شهری بهمنظور استفاده از منابع درآمدی پایدار و سالم برای توسعه شهر موضوع سرمایهگذاری و مشارکتها و تأمین مالی با رویکرد استفاده از ظرفیتهای بخش خصوصی در دستور کار قرار گرفته است. براین اساس در زمان تدوین بودجه 1401 برای اولین بار در کنار بودجه عمومی شهرداری اصفهان دفترچه بودجه مشارکتی شهرداری اصفهان نیز تدوین شد. مطابق با این دفترچه در بخش واگذاریهای دارایی سرمایهای با منشأ سرمایهگذاری نزدیک به 850میلیارد تومان منابع برای سرمایهگذاری از طریق سرمایهگذاریهای قبلی شهرداری قابل وصول هستند برای سال 1401 پیشبینی شد. از سوی دیگر برای انجام پروژههای سرمایهگذاری ردیفهایی با عنوان تملک داراییهای سرمایهای از طریق مشارکت با اعتبار اولیه بالغبر هزار و 200میلیارد تومان که سپس به 900میلیارد تومان در جلسات شورا تقلیل یافت، تدوین شد. تدوین دفترچه بودجه سرمایهگذاری مشارکتها برای سال 1401 اهمیت رویکرد شهرداری اصفهان را در بخش سرمایهگذاری نشان میدهد.
تیم مدیریت شهری چه مدلهایی برای جذب سرمایه و سرمایهگذار در دستور کار قرار داده است؟
سازمان مشارکتهای شهرداری اصفهان برای انجام پروژههای سرمایهگذاری در سطح کلانشهرها از انواع روشها و مدلهای مختلف مشارکتی استفاده میکند. روش قالب پروژهها، مشارکت مدنی است. مشارکتهایی که بر اساس آن قبل از اجرای این پروژهها درصد آوردههای طرفین مشارکت مشخص است. این پروژهها ریسک پایینی دارند؛ ولی براساس تحلیلهای انجامشده در قالب این مدل زمینههای بروز خلاقیت، نوآوری و رویکردهای برد -برد در حداقل مشارکت انجام میشود. بنابراین شهرداری اصفهان به این سمتوسو حرکت کرده که پروژهها را با استفاده از ساختار نوینتری انجام دهد. بر همین اساس استفاده از ظرفیتهای پروژههای مشارکتهای عمومی و خصوصی تحت عنوان (پی پی پی) را در دستور کار قرار داده است. مدلهای مشارکت عمومی و خصوصی مبتنی بر ارتقای بهرهوری است. براساس این مدل، سرمایهگذار با ما شریک میشود و در ازای ارتقای بهرهوری که نصیب شهرداری میشود، از این سرمایهگذاری نفع میبرد. این مدلها در دنیای امروز جایگزین مدلهای اجاره شده است؛ بنابراین شهرداری اصفهان بهجای اینکه به دنبال مدل اجاره برای استفاده از زیرساختها و ظرفیتها حرکت کند، از مدلهایی مانند (او ال تی)، (او تی)، (او ا ن) استفاده میکند. نوع دیگری از مدل مشارکت عمومی و خصوصی مدلهای مبتنی بر انتقال است؛ یعنی یک زیرساختی را در شهر در اختیار سرمایهگذار قرار میدهیم و سرمایهگذار با تزریق منابع مالی در کنار تزریق تخصص و توان علمی اینها را تجمیع میکند و پروژهای را انجام میدهد؛ بنابراین با مشارکت طرف عمومی و طرف خصوصی پروژهای شکل میگیرد و سرمایهگذار در طول دوران بهرهبرداری خود که بلندمدت هم هست، سرمایه خود و سود قابلانتظار طرح خود را برداشت میکند و درانتهای دوره این را به شهرداری واگذاری میکند. این مدل هزینهای برای شهرداری ندارد؛ ولی با تعریف یک پروژه روی یک ظرفیت بدون استفاده هم مشارکتکننده از بخش خصوصی منفعت لازم را میبرد و هم در انتهای دوره بهرهبرداری عملا یک زیرساختی به شهر اضافه میشود. ما با این رویکرد بودجه 1401 را در حوزه مشارکتها و برنامههای حوزه مشارکتی تدوین کردیم. نگاه زیرساختی به پروژههای مدیریت شهری وجود دارد؛ ولی نگاه انتفاعی به این پروژهها وجود ندارد. نگاه ما در حوزه مدیریت شهری به این صورت است که مهندسی ارزش پروژهها بهگونهای اتفاق بیفتد با حفظ ساختار ماهوی پروژه بتوانیم زیرساختها و لبههای اقتصادی را مبتنی بر مهندسی ارزش به پروژهها اضافه کنیم؛ بهعنوانمثال اگر زیرساختی بهعنوان فضای سبز برای شهر اصفهان طراحی میکنیم با نگاه اقتصادی بتوانیم این زیرساختها را به شهر اضافه کنیم. در بهینهترین حالت، هزینههای توسعه و نگهداری را میتوان بهواسطه رویکرد اقتصادی که در مراحل طراحی، تهیه اسناد فراخوان، مرحله واگذاری اضافه میکنیم، از داخل پروژه تأمین شود. براین اساس پروژهها در شهرداری به پروژههای خودگردان و غیرخودگردان تقسیم میشود. در پروژههای خودگردان با لبههای اقتصادی که به پروژه اضافه میشود، عملا هزینهها از داخل پروژهها تأمین میشود. ازآنجاییکه رسالت شهرداری برای این پروژهها بهصورت حمایتی است به برخی پروژهها غیرخودگردان اطلاق میشود که ما قابلیت واگذاری این پروژهها بهصورت مشارکتی را داریم؛ ولی شهرداری نیز میتواند حمایتی را در قالب خرید خدمت یا تأمین بخشی از سرمایه پروژه انجام دهد تا پروژه از حالت غیرخودگردان به استقلال مالی برسد و بتواند هزینههایش را تأمین کند.
چه اقداماتی را تاکنون برای جذب سرمایه انجام دادهاید؟
بهطورکلی با آسیبشناسی که در ابتدای دوره نسبت به وضعیت پروژههای مشارکتی شهرداری اصفهان انجام شد، سه رویکرد و راهبرد تاکتیکی که با استفاده از آنها بتوان بر مشکلات فائق شد را به دست آوردیم. این سه راهبرد کوتاهمدت هستند. رویکرد اول اصلاح زیرساختها و اکوسیستم مشارکت و سرمایهگذاری در شهرداری است. مناطق مختلف و سازمانهای مختلف و شرکتهای تابع شهرداری هر کدام ظرفیتهایی برای مشارکت دارند که یا مغفول مانده اند یا بعضا هرکدام بهصورت سلیقهای بهواسطه سرمایهگذاران مختلف انجام میشود. یکی از اولین رویکردها برای اکوسیستم سرمایهگذاری ایجاد پنجره واحد بود. در این راستا شیوهنامه وزارت کشور همزمان با تیم مدیریتی جدید در دستور کار قرار گرفت و با انجام اصلاحاتی در شورای اسلامی شهر تصویب شد. شیوهنامه سرمایهگذاری و مشارکتها که منتظر تأیید مراحل انتهایی کارش هستیم نیز در دستور کار قرار دارد. در این شیوهنامه با تأکید بر ایجاد پنجره واحد، شناسایی ظرفیتها و فرصتها اکوسیستم سرمایهگذاری و مشارکت شهرداری اصفهان و شهرداریهای کلانشهرها شفافسازی و تسهیل خواهیم کرد. مورد بعدی استفاده از ظرفیتها و بهروزرسانی زیرساختهای قانونی در تعاملات با بخش خصوصی است. ما ظرفیتهای فروانی داریم که در مجلس شورای اسلامی در حال بهروزرسانی است؛ مانند قانون مشارکتهای عمومی و خصوصی که در کمیسیونهای مربوطه در دست بررسی و نهاییسازی است یا آییننامه تضامین معاملات بخش خصوصی و عمومی که در تیرماه 1400 در هیئت دولت تصویب شد یا همین شیوهنامه وزارت کشور که در انتهای سال 99 و جهت تصویب شهرداری ابلاغ شد یا آییننامه مالیمعاملاتی حوزه سرمایهگذاری مشارکتها که در حال تدوین است. تمامی اینها زیرساخت قانونی هستند که بهواسطه نو بودن حضور سرمایهگذاری مشارکت در بحث مشارکت عمومی و خصوصی وجود داشته است. این زیرساخت قانونی در حال بهروز رسانی است و میتوان از ظرفیتهایی که در حال شکلگیری است، استفاده بهینه کرد تا معاملات را شفاف و بهرهوری بخش خصوصی بهصورت مشارکتی را افزایش دهیم. بحث بعدی زیرساخت تشکیلاتی و سرمایهای سازمان است. در این زمینه راهبردی که بهصورت کوتاهمدت در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته مبنی بر این است که عملا ساختار انسانی و تشکیلاتی شهرداری براساس نیازهایی که درخصوص مشارکت بخش خصوصی وجود دارد، منطبق و بهروز شود.
مدلهایی که برای جذب سرمایه مدنظر قرار دادید، چه تفاوتی با مدلهای قبلی دارد؟
ساختار مشارکت با بخش خصوصی با قراردادهای نوع پیمانکاری متفاوت است. با توجه به سبقهای که در شهرداری وجود دارد، جایگاه شهرداری از نوع کارفرمایی است که عملا باید این سبقه از لحاظ دانشی و فرهنگ سازمانی تغییر کند. در پروژههای مشارکتی جایگاه شهرداری کارفرمایی نیست، بلکه کارفرما در جایگاه شریک است و نوع تعاملات از نوع شریک به شریک و از نوع برد -برد باید در پروژهها تعریف شود و این از طریق اصلاح ساختار سازمانی و فرهنگ سازمانی ممکن است. عملا هم تلاش شده تا نیروی انسانی متناسب با این نوع فرهنگ سازمانی در سازمان جایگزین شود که این موضوع هم بهتدریج در سازمان در حال شکلگیری است؛ همچنین پارادایم و نگاه به پروژههای سرمایهگذاری مشارکت در شهرداری در حال تغییر است. تغییر پارادایم بهصورت سریع اتفاق نمیافتد، اما تیم مدیریت شهری به دنبال این است که نگرشها و زیرساختهای پارادایمهای قبلی که بیشتر کارفرمایی و مبتنی بر تأمین منابع ناپایدار بودند را اصلاح کند و بیشتر به سمتوسوی حل مسائل مدیریت شهری از طریق مشارکت به بخش خصوصی و جذب سرمایهگذار خصوصی حرکت کند؛ بنابراین میتوان پروژههایی را که از منظر اولیه غیراقتصادی هستند، به پروژههای اقتصادی تبدیل کرد تا پروژهها با بهرهوری بهتری انجام شود و این پروژهها منجر به ایجاد هزینه ممتد و مستمر برای شهر نشود. شهرداری اصفهان به دنبال این است که تأمین منابع مالی پروژههای مدیریت شهری را از طریق بخش خصوصی انجام دهد و تمامی مدلها بهگونهای طراحی شود که این هدف محقق شود. در این راستا نمیتوان یک قالب واحد را در تمامی پروژهها اعم از حوزه ساختمان، محیطزیست، حملونقل و… به کار برد؛ بلکه برای هرکدام از این بخشها باید مدل مخصوص به خودش را طراحی کرد. مدیریت شهری چه در اصفهان و چه در سایر کلانشهرها به این الزام رسیده است که هزینههای اداره شهر را نمیتوان از رویکردهای قدیمی مبتنی بر درآمدهای ناپایدار تأمین کرد؛ بلکه باید از ابزارهای مبتنی بر مشارکت بخش خصوصی بهواسطه مشارکت بخش خصوصیعمومی در قالب بازار سرمایه و ابزارهای مبتنی بربازار سرمایه استفاده کند.
برای استفاده از مدلهای جدید جذب سرمایه به چه ابزارها و پیششرطهایی نیاز دارید؟
استفاده از ابزارهای نوین در تأمین مالی نیز مورد تأکید تیم مدیریت شهری قرار دارد. البته برای استفاده از این ابزارها در حوزه مدیریت شهری قوانین نیازمند بازنگری عملیاتی است. این ابزارها مبتنی بر بازار سرمایه بهعنوان بازار شفاف و دردسترس است؛ بر همین اساس در شهرداری اصفهان تأمین مالی با استفاده از ابزارهای مبتنی بر بدهی و ابزارهای مبتنی بر سرمایه در دستور کار قرار گرفته است. ابزارهای مبتنی بر بدهی که سابقه بیشتری دارد مانند انتشار اوراق مشارکت برای قطار شهری و بحث تأمین ناوگان اتوبوسرانی در دستور کار بوده و بهصورت بهرهورتر ادامه دارد. استفاده از ابزارهای صکوک مانند صکوک مرابحه و صکوک اجاره یا ابزارهای سلف استاندارد هم بهعنوان رویکردهای نوینی که مبتنی بر بازار بدهی است، برای تأمین مالی در دستور کار قرار دارد. از طرف دیگر رویکردهای جدیدتر و متنوعتر مبتنی بر بازار سرمایه نیز در دستور کار شهرداری قرار دارد. یکی از این رویکردها ایجاد صندوق زمین و ساختمان است. تابهحال مدیریت شهری در حوزه استقرار و ایجاد صندوق زمین و ساختمان در هیچ کلانشهری ورود پیدا نکرده است. برای اولین بار با همکاری بانک شهر به دنبال ایجاد صندوق زمین و ساختمان هستیم. بعضا شهرداری زمینهایی را در اختیار دارد که ازلحاظ تملکی و وضعیت اسنادی باید شفاف باشد؛ همچنین در حال انطباقسازی استانداردهایمان با سازمان فرابورس هستیم تا اولین صندوق زمین و ساختمان را راهاندازی کنیم. شهرداری به فکر ایجاد صندوقهای املاک و مستقلات نیز هست. برخی املاک که شهرداری اجازه واگذاری آنها را ندارد و به دنبال این است که از محل بهرهبرداری از آنها کسب درآمد پایدار کند، این املاک وارد صندوق املاک و مستقلات خواهند شد و از طریق بهرهبرداری آنها برای افرادی که سهامدار املاک و مستقلات هستند منفعت کسب میشود. بحث بعدی نیز تأمین مالی از طریق مشارکتهای جمعی است تا تأمین مالی مشارکتهای مدنی به سمت مشارکتهای جمعی سوق داده شود. براین اساس افراد منابع مالی صندوق را تأمین میکنند و پول خود را درزمینه ساختمان به مشارکت میگذارند و از منافعش بهره میبرند. ما نگاه روبهجلو در اجرای پروژهها داریم، ولی درگیر پروژههایی از گذشته هستیم که باید شفافسازی شود. اختلافهایی به دلیل عدم شفافیت قوانین و آییننامهها نیز وجود دارد که در حال تعامل هستیم و امیدواریم به نتیجه مطلوب برای شهر و شهروندان برسد.
چه برنامههایی برای جذب سرمایه در آینده مدنظر قرار دادهاید؟
در یـــازدهـــم مـــرداد امـــســـال قانون درآمدهای پایدار پس از کشوقوسهای فراوان توسط ریاست جمهوری ابلاغ و به نهادهای اجرایی کشور اعلام شد. در ماده یک این قانون اشاره شده که تأمین مالی تمامی طرحهای مصوب شهری از طریق سرمایهگذاری مشارکتی تأمین شود. در شهرداری برای جلب سرمایهگذار سه روش را در پیش میگیریم؛ یک روش مشارکت مدنی است که پر تقاضاترین روش مشارکتی است. مشارکتهای مدنی را بهصورت متمرکز در حوزه مسکن، ساختمان تأمین پارکینگ، تأمین فضای تجاریاداری شهر با سرمایهگذاران شهر انجام میدهیم. در این راستا 50 پروژه در سال 1401 تعریف کردیم و هدفمان این است که برای 20 پروژه در سال 1401 به قرارداد مشارکت مدنی برسیم. بحث بعدی پروژههای مشارکت عمومی و خصوصی است که در این راستا هیئترئیسه جدیدی در سازمان بهعنوان پروژههای مشارکتی ویژه تعریف کردیم و در این پروژهها تمرکزمان بر پروژههای غیرساختمانی است؛ پروژههایی که از ظرفیتهای شهری برای کمک به شهر و شهروندان استفاده میشود. پروژه استفاده از پساب و ایجاد تصفیهخانههای محلی برای تأمین آب شرب شهر ازایندست پروژههاست. ما در چهار بخش مختلف این پروژهها را دنبال میکنیم؛ ازجمله بحث بهبود کیفیت تصفیهخانه شاهینشهر، بحث تصفیهخانههای لوکال در منطقه 13، تصفیهخانههای لوکال در منطقه 14، تصفیهخانههای لوکال در منطقه ناژوان برای استفاده از فاضلاب خام، تصفیهخانه جنوب در میدان قوچانی و تصفیهخانه شمال شهر در منطقه حبیبآباد. برای انجام این پروژهها در بودجه شهرداری رقمی نزدیک به 200 میلیارد تومان برای اجرا و تملک دیده شده که اگر بتوان از مشارکت بخش خصوصی استفاده کرد، این پروژه 200میلیارد برای اجرای پروژههای دیگر در سطح شهر ذخیره میشود تا با سرعت و کیفیت بهتری انجام شود. این مهم در دستور کار قرار گرفته است. از دیگر پروژههای ویژه انجام برخی پروژههای محرک توسعه در دل محلههاست؛ مانند ایجاد زمینهای ورزشی از طریق پروژههای (بی او تی) که سرمایهگذار با تأمین مالی خودش میتواند پروژه را پیش ببرد و در مدت معینی بهرهبرداری کرده و آن را واگذار کند. یکی دیگر برنامههای مدیریت شهری در حوزه گردشگری است. در این راستا برای هتلهایی مانند هتل جهاننما یا هتل شهر رؤیاها طرح اقتصادی تعریف شده و از طریق فراخوان عمومی با سرمایهگذاران مختلف در این حوزه مذاکرات مختلف صورت گرفته تا بتوانیم ظرفیت مغفول شهر را به فعلیت برسانیم. بحث بعدی تمرکز روی پروژههای ویژه یعنی اقداماتی همچون ایجاد موزه و تئاتر شهر هست که این اقدامات را نیز با نگاه تنظیم پروژه از منظر اقتصادی بهصورت مشارکتی انجام دهیم. در بحث پروژههای محیطزیست استفاده از نیروگاه خورشیدی و استقرار نیروگاه خورشیدی در قالب قراردادهای (بی او تی) و بحث بازیافت پسماندهای ساختمانی در قالب قرارداد (بی او او) در دستور کار قرار گرفته است. احداث تصفیهخانه شیرابه نیز یکی دیگراز پروژههای غیرخودگردان بود که با مدل اقتصادی تبدیل به پروژه خودگردان شده است. با حمایت مالی شهرداری و بخش اصلی پروژه را سرمایهگذار میآورد و در قالب قرارداد (بی ا تی) در دست پیگیری است و در حال آمادهسازی قرارداد است. تمامی این قراردادها در دسته مشارکت بخش عمومی و خصوصی قرار دارد.
