از ریفلاکس معده تا سرطان!

ریــفــلاکــس مــعــده، از شــایــع‌تــــریـــن اختلال‌های دستگاه گوارش است که امروزه خیلی‌ها را دچار خود ساخته است. دراین‌باره دکتر محسن شریفی، مدرس دانشگاه و فوق‌تخصص گوارش و کبد، ضمن ارائه توضیح‌هایی، به توصیه‌های لازم اشاره کرده است که به آن‌ها می‌پردازیم.

تاریخ انتشار: 10:32 - سه‌شنبه 19 مهر 1401
مدت زمان مطالعه: 3 دقیقه
ابتدا لازم است توضیحی درباره مری‌بارت بدهم. به دنبال ریفلاکس طولانی‌مدت و کنترل‌نشده، در انتهای مری حالتی ایجاد می‌شود که آن را مری‌بارت می‌خوانند‌. در این بیماری، مخاط مری که از فرم اسکوامو است، تغییر پیدا می‌کند و بافتی شبیه مخاط روده یا معده پدیدار می‌شود. این حالت می‌تواند پیش‌سرطانی بوده و فرد بیمار را به‌سمت ادنوکرسینومای مری سوق دهد. از بین بیماران مبتلا به ریفلاکس حدود ۱۰تا۱۵درصد به‌مرور درگیر مری‌‌بارت می‌شوند. این موضوع حاکی از آن است که فاکتورهای مختلفی ازجمله چاقی ژنتیکی و عوامل محیطی و تغذیه در ایجاد آن و زمینه‌سازی کانسر مؤثر هستند.در این بیماران همیشه نگرانی برای پزشک و بیمار برای تبدیل بارت به کانسر وجود دارد؛ چر‌اکه اکثرا در بیماران با ادنوکارسینومای مری، زمینه بارت وجود دارد و این عدد از بین ۷۵ تا ۹۷درصد متفاوت است.هرچقدر در آندوسکوپی طول بارت بیشتر باشد، احتمال ایجاد کانسر بیشتر خواهد بود.
 
تشخیص
برای تشخیص این بیماری به آندوسکوپی و بیوپسی نیاز است.
 
آندوسکوپی اولیه و چگونگی پیگیری
 در رابطه با زمان آندوسکوپی اولیه و پیگیری اختلاف‌نظر وجود دارد؛ ولی آنچه مورد اتفاق‌نظر است، اینکه بیماران زیر از ریسک بالاتری برخوردارند و باید زودتر موردبررسی قرار گیرند.نکته: در مواردی که بیمار زود مراجعه کند، با روش آندوسکوپیک و برداشتن مخاط مری یا جراحی می‌توان بیماری را درمان کرد؛ ولی در موارد پیشرفته صرفا می‌توان شیمی‌درمانی تسکینی به‌اضافه تعبیه استنت مری را انجام داد؛ در این صورت بیمار طول عمری کمتر از شش ماه خواهد داشت.برخی بیماران برای تشخیص به جای آندوسکوپی، اقدام به تصویربرداری رنگی می‌کنند. شایان ذکر است؛ در مراحل اولیه به‌هیچ‌وجه گرفتن عکس رنگی با باریم کمک‌کننده نیست و باید آندوسکوپی انجام داد.
 
افراد مستعد
سن بالای ۴۰؛ وجود سوزش سردل مداوم؛وجود فتق هیاتال مری؛طول مدت بیشتر ریفلاکس؛جنسیت مذکر؛چاقی؛مصرف الکل و استعمال دخانیات.
 
علائم هشداردهنده
متأسفانه به‌رغم شناخت فاکتور‌های خطرساز تا ۴۵درصد بیماران بارت علائم چندانی ندارند. در بیمارانی که ازوفاژیت فعال دارند، گاهی بیوپسی گمراه‌کننده خواهد بود و باید بعد از درمان مؤثر ازوفاژیت مجدد بیوپسی تکرار شود؛ باوجوداین، علائم هشداردهنده‌ای هست که باید به آن توجه کرد.بهتر است بدانید این بیماری در طولانی‌مدت می‌تواند درصورتی‌که کنترل نشود، فرد را مستعد سرطان مری کند؛ لذا دانستن علائم هشدار‌دهنده در این بیماری الزامی است. باید فرد به‌سرعت به پزشک مراجعه کند و تحت آندوسکوپی و نمونه‌برداری قرار گیرد. این علائم عبارت‌اند از:
 استفراغ‌‌های مداوم و مقاوم به درمان؛گیرکردن لقمه در مری یا بلع مشکل؛کاهش وزن (بیش از 10درصد در شش‌ماهه اخیر و بدون رژیم‌گرفتن)؛بلع دردناک؛کاهش اشتها؛استفراغ خونی.توصیه: ریفلاکس را جدی بگیریم‌ و به تغییر در الگوی زندگی، کاهش وزن، قطع دخانیات و الکل و مدیریت استرس بها دهیم و داروی کاهنده اسید را فراموش نکنیم؛ همچنین آندوسکوپی غربالگری را در افراد پر‌خطر مدنظر داشته باشیم.امروزه با دردسترس‌بودن متد‌های درمانی جدید، به‌ویژه روش stretta که با استفاده از امواج رادیوفرکوئنسی می‌تواند عملکرد دریچه کاردیا را بازسازی کند، نباید شاهد بیماران با ادنوکارسینومای مری باشیم.
 
توصیه‌های غذایی
ازنظر درمانی توصیه می‌شود این افراد نکته‌های زیر را رعایت کنند:بعد از غذا نخوابند.غذاهای چرب استفاده نکنند.غذاهای تندوتیز و پرادویه استفاده نکنند.حتی‌الامکان از مصرف فست‌فود و غذاهای نیترات‌‌دار و با ماده نگه‌دارنده بپرهیزند.ازآنجایی‌که نعناع و عرق نعناع علائم ریفلاکس را تشدید می‌کند، نباید مصرف شود.آب مرکبات ‌(پرتقال، لیمو و‌…) حتی‌الامکان مصرف نشود. بین غذا آب نخورند و از پر‌خوری بپرهیزند.از مصرف نوشابه پرهیز کنند؛ چراکه نوشیدن نوشابه‌های گاز‌دار علائم را تشدید می‌کند.
 
توصیه‌های دارویی
ازنظر دارویی افرادی که مکرر ترش می‌کنند یا علائم سوزش سردل یا پشت جناغ سینه را دارند، باید دارو مصرف کنند؛ در غیر این صورت آسیب مری و احتمال کانسر مری بالا می‌رود. ازنظر نوع دارو، انواع دارو‌های مهار‌کننده پمپ در بازار دارو موجود و قابل‌مصرف هستند. این داروها کم‌عارضه، ولی بدون عارضه نیستند؛ بدین‌جهت امروزه اعمال کم‌تهاجمی مثل استرتا ابداع ‌شده و در حال انجام است تا احتمال عارضه دارویی نیز در دراز‌مدت کم شود.