ضمانت حسن انجام کار و ثبت رسمی استارتاپها ، دوشرط لازم برای بهرهمندی استارتاپها از روش تأمین مالی جمعی است؛ این در حالی است که استارتاپهای دنیا با روش تأمین مالی جمعی به موفقیت رسیده و رشد کردهاند. به گفته فعالانی که در این بخش کار میکنند، این روش در کشورمان برای شرکتهای کوچک و متوسط بهکار میرود.سرمایهگذاری جمعی، اجتماعی از حامیان مالی است که به سازمانها و صاحبان کسبوکار یا صاحبان ایده کمک میکند تا فعالیتها و ایدههایشان را محقق کنند. سرمایهگذاری جمعی بهدلیل دسترسی آسان گروههای مردمی با استفاده از شبکههای اجتماعی و وبسایتهای تأمین مالی، سرمایهگذاران و کارآفرینان را به یکدیگر نزدیک میکند. با گسترش جمعیـــت ســـرمـــایـــهگـــذاران، فـــرصتــــی استثنـــایی بـــرای صــاحبـــان مشــاغل و سرمایهگذاران بهوجود میآید که هر دو سمت از این فعالیت سود میبرند. در پروژه سرمایهگذاری جمعی، فرد کارآفرین، کمپین خود را ایجاد کرده و مردم از طریق حمایتهای مالی (حتی به مقادیر بسیار اندک) سرمایه موردنیاز خود را فراهم میکند. ثروتآفرینی عمومی، ایجاد اشتغال پایدار، شفافیت در فرآیند سرمایهگذاری، بازدهی بالا و ریسک پایین سرمایهگذاری مطمئن از مزیتهای تأمین مالی جمعی بهشمار میرود. سرمایهگذاری جمعی این فرصت را برای کارآفرینان فراهم میکند تا بتوانند صدهاهزار یا میلیونها دلار سرمایه برای استارتاپ خود جمعآوری کنند. علاوهبراین، سرمایهگذاری یا تأمین مالی جمعی تالار گفتوگویی را فراهم میکند تا افرادی که ایدههای جدید دارند بتوانند برای سرمایهگذاران ایدههای خود را ارائه دهند و شانسشان را برای جلب اعتماد، جذب سرمایه و شروع کسبوکار امتحان کنند.
چهار روش تأمین مالی جمعی
آیفاند در اصفهان روی تأمین مالی جمعی شرکتهای واجد شرایط فعالیت دارد. مدیرعامل آیفاند به «اصفهانزیبا» میگوید: «تأمین مالی جمعی، یکی از ابزارهای نوین تأمین مالی است که از سال 1400 بهطور رسمی در دنیا قانونی شد و استفاده میشود. بهطور سنتی این روش همواره در فرهنگهای مختلف به شکلهای مختلف وجود داشته است؛ درست شبیه پاتختی که فامیل و بستگان پولی را جمعآوری کرده و به عروس و داماد هدیه میدهند یا بهعنوانمثال سیوسهپل با همین روش ساخته شده است یا زمانی که سیل پلخواجو را در زمان صفویه تخریب میکند، بازسازی این پل از طریق روش تأمین مالی جمعی بوده انجام میشود.»مهرداد یزدانی بیان میکند: «تأمین مالی جمعی از طریق چهار روش عمده اهدا، پاداش، واگذاری سهام و مشارکت در درآمد انجام میشود. مشارکت در درآمد، یعنی پولی را به شخصی یا شرکتی میدهند و بعد از مدتی با یک سود مشخص این پول از سوی این شخص یا شرکت بازگردانده میشود.»او عنوان میکند: «در روش تأمین مالی پول و سرمایه اهدا میشود و در قبال آن انتظاری وجود ندارد. در روش پاداش، پول هدیه داده میشود و در ازای آن پاداشهای معنوی و مادی تعیین میشود.»مدیرعامل آیفاند خاطرنشان میکند: «در ایران روش تأمین مالی جمعی با دنیا متفاوت است. در کشور ما قانونگذار سال 88 این روش را پذیرفت و برای آن دستورالعمل تعیین و قوانینش را وضع کرد و متولی این کار برعهده شرکت فرابورس است. این شرکت برخی مجوزها را به عاملها و شرکتها تحت یکسری استانداردها اعطا میکند تا فعالیت انجام دهند و آنچه در ایران برای تأمین جمعی تعریف شده، این است که صرفا شرکتها میتوانند با این روش پول بگیرند و اشخاص نمیتوانند؛ این در حالی است که در دنیا اشخاص و حتی استارتاپهایی که ثبت رسمی نشدهاند هم میتوانند با این روش پول بگیرند.»یزدانی بیان میکند: «تأمین مالی جمعی در ایران صرفا برای شرکتهایی است که ثبت شدهاند، صورتهای مالی دارند، از طرح اقتصادی برخوردارند و حسابرسی مالیاتی دارند؛ بنابراین این شرکتها واجدشرایط شناخته میشوند و موردارزیابی قرار میگیرند و اگر شرایطشان احراز شود، از سازمان فرابورس کد دریافت خواهند کرد.»
تأمین مالی جمعی؛ ابزاری برای شکوفایی اقتصادی
مــدیرعامـــل آیفــانــد عنــوان مــیکنـــد: «شرکتهای نوپا در ایران نمیتوانند از طریق تأمین مالی جمعی اقدام کنند؛ چون امکان بازپرداخت پول یا واگذاری سهام را ندارند. در ایران نیز تاکنون روشی باعنوان تأمین مالی از طریق واگذاری سهام انجام نشده است؛ ضمن اینکه کمپینهایی که شکلگرفته در قالب روش تأمین مالی از طریق مشارکت در درآمد بوده است.»یزدانی اذعان میکند: «شرکتها باید به اندازهای رسیده باشند که بتوانند این پول را بازگردانند و این کار از توان شرکتهای کوچک خارج است. استارتاپهایی که ثبت رسمی نشده باشند، نمیتوانند از طریق این روش تأمین مالی شوند و حتی اگر هم به ثبت رسمی رسیده باشند؛ ولی شرایط باثباتی نداشته باشند، پایدار نیستند.»مدیرعامل آیفاند میگوید: «تأمین مالی جمعی در اصفهان میتواند ابزاری برای شکوفایی اقتصادی بخشهای مختلف باشد. در شرکتهایی که از روش تأمین مالی جمعی استفاده میکنند اشتغال پایدار ایجاد میشود.»یزدانی ادامه میدهد: «از آذرماه سال گذشته بهصورت غیررسمی فعالیتمان را شروع کردیم و در مردادماه امسال موافقت اصولی گرفتیم. طی چنــد روز اخیــر نیــز مجوز فعالیتمان را دریافت کردیم؛ درواقع سریعترین مجوز فعالیتی که فرابورس صادر کرده برای آیفاند بوده است.»
دولت استارتاپها را ضمانت کند
برای اینکه استارتاپها نیز از روش تأمین مالی جمعی بتوانند استفاده کنند، برخی کارشناسان مالی پیشنهادهایی دارند. مدیرعامل شرکت سپهر بوم راد شرکت فناور در پارک علم و فناور دانشگاه شریف نیز به «اصفهانزیبا» میگوید: «تأمین مالی جمعی در کشور ما حدود شش سالی است که جا افتاده و بیشتر پلتفرمهایی که در این زمینه فعالیت میکردند قبلا مجوز نداشتند؛ ولی الان زیرمجموعه شرکت فرابورس هستند. مدل وام، مدل پاداش، مدل سهامی، مدل وقف یا خیریه انواع روشهای تأمین مالی جمعی هستند.»مهسا قربانی بیان میکند: «مدل خیریه یا وقف در کشور ما رواج دارد. در مدل خیریه یا وقف باید تحتپوشش یک سمن یا خیریه که زیرمجموعه وزارت کشور باشد فعالیت انجام شود تا مشکلی ایجاد نشود.مدل پاداش نیز در ایران انجام میشود. در مدل وام نیز بهدلیل منعیت بانک مرکزی درخصوص اینکه نمیتوان مدل همتا به همتا را انجام داد، اجازه فعالیت داده نمیشود؛ همچنین مدل مشارکت یا سهامی نیز مدلی است که در کشور ما رواج دارد.»قربانی ادامه میدهد: «شرکت فرابورس یک کارگروه تأمین مالی جمعی دارد که بر عملکرد پلتفرمها نظارت میکند. پلتفرمهای فعال در روش مدل مشارکتی عملکرد موفقی داشتند؛ همچنین شرکت فرابورس با دونماد برای بیماران آسیبدیده از کرونا بهصورت خیریه که پولش به وزارت بهداشت واریز میشد جمعآوری منابع مالی را بهصورت شفاف از بستر بورس داشته است.»این کارشناس مالی بیان میکند: «پلتفرم تأمین مالی جمعی براساس مدل مشارکتی به استارتاپها برای تأمین سرمایه در گردش کمک میکند؛ ولی نکته اینجاست که استارتاپها ریسک بالایی دارندو گاهی شرکت نیستند؛ بنابراین فرابورس الزام کرده است پلتفرمهایی فعالیت کنند که صاحبانشان شخصیت حقوقی داشته باشند.»قربانی اذعان میکند: «استارتاپهای تازهنفسی که هنوز بهصورت فیزیکی ثبت نشدند، نمیتوانند فعالیت کنند. از استارتاپها ضمانتنامه تعهد کار یا حسن انجام کار میخواهند؛ ولی به استارتاپها ضمانتنامه تعهد انجام کار داده نمیشود و اگر هم دانشبنیان باشند، صندوقهای پژوهش و فناوری، صندوق ضمانت تعاون، ضمانت صنایع کوچک و صادرات با سختی و فرایند پیچیده اعطا میکنند؛ بنابراین محرومشدن استارتاپها از روش تأمین مالی جمعی به این برمیگردد که شرکتی نیستند و ضمانتنامه حسن انجام کار را ندارند.»مدیرعامل شرکت سپهر بوم راد شرکت فناور در پارک علم و فناور دانشگاه شریف عنوان میکند: «دولت باید از طریق صندوق نوآوری و شکوفایی و صندوق ضمانت صنایع کوچک و چندین صندوق دیگــــر بـستـــری را بــــرای ضمـــانــــت استارتاپهایی که توسط مراجع رسمی ارزیابی میشوند فراهم کند؛ چون این استارتاپها در پارک علم و فناوری و مراکز رشد مستقر هستند و تیمهایشان شناخته شده است.»قربانی میافزاید: «در دنیا استارتاپها بهراحتی از روش تأمین مالی جامعی سرمایه جذب میکنند؛ چون الزامی مبنی براینکه استارتاپها شرکتی باشند برای آنها وجود ندارد؛ ازاینرو براساس داوری جمعی این استارتاپها ارزیابی میشوند؛ یعنی مردم استارتاپهایی که در سکو قرارداده میشوند را داوری میکنند و خبرگان درباره آنها نظر میدهند. درنهایت رأیگیری میشود و برای این استارتاپها بازاریابی خوبی صورت میگیرد.»او تــأکیـــد میکنـــد: «در دنیـــا شـــرط ســـرمــــایـــــهگـــــذاران جســـــورانـــه بــــرای سرمایهگذاری روی استارتاپها این است که به طور حتم روی پلتفرمهای تأمین مالی جمعی قرار گرفته باشند. در کشورهای کره و ژاپن قبل از اینکه سهام استارتاپ و شرکت کوچک و متوسط را وارد بورس کنند، اگر این شرکت از طریق پلتفرمهای تأمین مالی تأمین مالی شده است یک امتیاز مثبت برای پذیرش سهامش در بورس دارند.»این کارشناس مالی اذعان میکند: «در ایران برای اینکه استارتاپها بتوانند از این بستر تأمین مالی جمعی استفاده کنند دولت باید استارتاپهایی که شرکتی نیستند را ضمانت و در فرهنگسازی این روش تأمین مالی برای استارتاپها تلاش کند؛ همچنین سازمانهای بورس و فرابورس نیز میتوانند کمک کنند و ورود بانکها نیز به این بستر کمکدهنده است.»قربانی خاطرنشان میکند: «اگر بانک مرکزی به بانکها اجازه سرمایهگذاری از طریق پلتفرمهای تأمین مالی جمعی را بدهد و سازمان بورس اجازه بدهد صنــدوقهای بــا درآمـــد ثـــابت بـــرای سرمایهگذاری روی پلتفـــرمهای تــأمیــن مالی جمعی ورود کنند و اجازه داشته باشند سرمایهگذاری و سهام استارتاپها را خرید کنند، استارتاپشان رشد میکند.»این کارشناس مالی عنوان میکند: «الان کشور ما دچار تلاطمهای اقتصادی و سیاسی شده و سرمایههای زیادی را از بورس خارج کردهاند، بخش مسکن با رکود مواجه و قیمت دلار روبه افزایش است و فلزات گرانبها فضای ایمنی برای سرمایهگذاری نیست؛ بنابراین دولت میتواند طرحی را به پشتوانه پلتفرمهای تأمین مالی جمعی مطرح و اعلام کند که سود علیالحساب حداقلی برای آنها تأمین میکند و مابقی توسط پول مردم تأمین شود تا برای کسبوکارهای نوپا فرصتهای جدیدی بسازند.»
