اینکه ایران به روسیه پهپاد ارائه کرده و این اقدام نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت است. موضوعی که البته هم از سوی ایران و هم از سوی روسیه تکذیب شده است. تهران بارها ارسال سلاح و پهپاد به روسیه برای استفاده در جنگ اوکراین را رد کرده و ادعای ارسال موشک ایرانی به روسیه برای کاربرد علیه اوکراین را یک ادعای بی اساس خوانده است. در مقابل مسکو نیز عنوان کرده که پهپادهای مورد استفادهاش در اوکراین در خود روسیه تولید شدهاند. در تازهترین خبرها روز دوشنبه رئیسجمهور اوکراین در اظهاراتی مدعی شد که روسیه ۲۰۰۰ پهپاد از ایران سفارش داده است. ولودیمیر زلنسکی، در سخنرانی در کنفرانسی که توسط روزنامه صهیونیستی هاآرتص ترتیب داده شده بود، ادعا کرد که صدای پهپادهای ایرانی هر شب در آسمانهایمان شنیده میشود. مطابق با اطلاعاتمان، روسیه ۲۰۰۰ (پهپاد) شاهد از ایران سفارش داده است.
فضاسازی بینالمللی علیه ایران
در ادامه تکرار این ادعاهای غرب، رسانهها و مقامات غربی سعی در تبلیغات منفی علیه روابط تهران-مسکو دارند و با شدت بخشیدن به این فضا در قالب یک کارزار رسانهای علیه کشورمان دست به فعالیت زدهاند و این موضوع را به سازمان ملل هم کشاندهاند. آمریکا، فرانسه و انگلیس که پیشتر مدعی این بودند روسیه از پهپادهای ساخت ایران در جنگ اوکراین استفاده کرده، عصر جمعه (29 مهر) در نشست غیرعلنی شورای امنیت با عنوان حفظ صلح و امنیت در اوکراین خواستار بررسی این موضوع از سوی سارمان ملل شدند. معاون نماینده آمریکا در سازمان ملل در این نشست با بیان اینکه سازمان ملل باید درباره هرگونه نقض قطعنامههای شورای امنیت اقدام به بررسی بکند، مدعی شد ایران به روسیه پهپاد ارائه کرده و این اقدام نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت است. سفیر و نماینده فرانسه در سازمان ملل نیز در تداوم این ادعای آمریکا گفت از کارشناسان سازمان ملل انتظار داریم برای جمع آوری لاشههای پهپادها و تشخیص منشأ آنها، به اوکراین سفر کنند. از سوی دیگر سفیر و نماینده اوکراین در سازمان ملل نیز در سخنانی ادعاهای غرب به ویژه آمریکا مبنی بر استفاده از پهپادهای ایرانی از سوی روسیه در جنگ با کشورش را تکرار کرد. اظهاراتی که امیرسعید ایروانی سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد نیز در واکنش به آنها و در نامهای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل از او خواست از سوءاستفاده از قطعنامه ۲۲۳۱ در خصوص جنگ اوکراین و ادعاهای بیاساس درباره ایران جلوگیری کند. از سوی دیگر نماینده دائم روسیه در سازمان ملل، در این نشست شورای امنیت ادعای استفاده از پهپادهای ایرانی در جنگ اوکراین را رد کرد. واسیلی نبنزیا افزود، چنانچه سازمان ملل اقدام به اجرای تحقیقات نادرستی کند، در رابطه با آن تجدید نظر خواهیم کرد؛ چرا که در این صورت دیگر بیطرف نخواهد بود. نماینده دولت ولادیمیر پوتین گفت که سازمان ملل حق ارسال تیم بررسی درباره استفاده از پهپادها در اوکراین را ندارد و اطلاعات نادرستی را که غرب درباره خرید پهپاد از ایران منتشر میکند، رد میکنیم. ایروانی این ادعای اوکراین درباره پاراگراف ۴ضمیمه ب قطعنامه ۲۲۳۱ را نیز یک تفسیر نادرست و خودسرانه از قطعنامه و روح این پاراگراف دانست. او تأکید کرد: پاراگراف ۴ ضمیمه ب قطعنامه ۲۲۳۱ بهطور روشن به محدودیتهای اقلام، مواد تجهیزات، کالا و تکنولوژی در ارتباط با توسعه سیستم موشکهای دارای سلاح هستهای اشاره میکند. ایروانی همچنین در نامهای، پیشنهاد اوکراین مبنی دیدار کارشناسان سازمان ملل از این کشور برای بازرسی از قطعات پهپادهای سقوط کرده و مرتبط ساختن آن با اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ درباره توافق هستهای ایران را فاقد هرگونه پایه حقوقی در چارچوب قطعنامه مذکور دانست.
روز دوشنبه (2 آبان) سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز در نشستی خبری و درخصوص فضاسازیها و جوسازیهای اخیر در رابطه با همکاریهای نظامی ایران و مسکو گفت: کارزار رسانهای غرب و آمریکا در ارتباط با مناسبات و روابط ایران و روسیه کارزاری است ناظر بر دستیابی به اهداف خاص سیاسی. این کارزار رسانهای در راستای فرافکنی درباره نقش مخربی است که این کشورها خود در جنگ اوکراین ایفا میکنند. در نتیجه همین فضا سازیهای غلط دیگران هم اوکراین اقدام به کاهش سطح روابط با ایران کرد. به گفته ناصر کنعانی غربیها خود اقدام به ارسال میلیاردها دلار تسلیحات به یک طرف جنگ کردهاند و حالا در این باره ایران را متهم میکنند. ما این اتهامات بیحاصل را مردود میشماریم و نمیپذیریم و بارها مواضع و دیدگاههای خود را درباره بحران اوکراین اعلام کردیم. او همچنین تصریح کرد: روابط ایران و روسیه مبتنی بر منافع و مصالح دو کشور و همچنین مبتنی بر چارچوبهای قانونی است و متعارض با هیچ روند بینالمللی نیست. در این مسیر کشورها آزاد هستند که روابط خود را مبتنی بر منافع و مصالح دو طرف به پیش ببرند.
تعاملات نظامی ایران و روسیه بر خلاف موازین بینالملل نیست
در حالی که ایران و روسیه ادعای استفاده از پهپادهای شاهد ایران در جنگ علیه اوکراین را رد میکنند، کارشناسان حوزه بینالملل اما معتقدند، حتی اگر این موضوع صحت هم داشته باشد، باز هم نمیتوان تهران و مسکو را به این همکاری و عدم شفافیت در این باره محکوم کرد؛ چراکه هیچ کشوری رویکرد نظامی خود را صریح و شفاف عنوان نمیکنند و سیاست خارجی کشورها تنها به اندازهای مطرح است که اهداف امنیتی آنها به خطر نیفتد.» محمدعلی بصیری، استاد و پژوهشگر حوزه بینالملل به «اصفهانزیبا» در این باره میگوید: «هماکنون تعاملات نظامی ایران و روسیه در جریان است و شبههای در رابطه با کلیت این مسئله وجود ندارد؛ اما مشخصا نمیتوان به وجود پهپادهای ایرانی در جنگ اوکراین اشاره کرد.» این استاد دانشگاه اصفهان با اشاره به مواضع سیاست خارجی کشورها ادامه میدهد: «معمولا دولتها در سیاست خارجی خود بهخصوص در حوزه نظامی ملاحظهکار هستند و به دلیل امنیت خود بسیاری از موضوعات را مطرح نمیکنند. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. در عین حال این موضع در زمان جنگ بسیار معمول است و کشورها شفاف و صریح در رابطه با فعالیتهای نظامی خود صحبت نمیکنند. در حال حاضر ایران نیز با توجه به شرایط، تا اندازهای رویکرد بیطرفی را در جنگ روسیه با اوکراین کنار گذاشته است و بهنوعی با تأیید موضع روسیه در قالب دیپلماتیک جانب روسیه را گرفته است که البته این موضوع عدم شفافیت را بر نمیتابد. طی سه دهه اخیر ایران بارها اعلام کرده است که با روسیه همکاریهای نظامی و تسلیحاتی دارد. پس از جنگ تحمیلی هم ایران در همین راستا قراردادهایی را در حوزه خرید هواپیما، هلیکوپتر با این کشور داشته و همکاریهای موشکی و اتمی را نیز طی این سالها با مسکو به سرانجام رسانده است. اما مشخصا در رابطه با فروش پهپادهای ایرانی به روسیه با هدف کمک به مسکو در جنگ علیه اوکراین مدارکی وجود ندارد.»
بصیری با اشاره به ادعای غربیها درخصوص وجود پهپادهای شاهد ایران در اوکراین خاطر نشان میکند: «در حال حاضر ادعاهایی از سوی آمریکا، برخی از کشورهای اروپایی و اوکراین در رابطه با کمکهای پهپادی کشورمان به روسیه در جنگ با اوکراین وجود دارد که با رد این ادعا از سوی ایران و روسیه مواجه است. همانطور که اشاره شد، همکاریهای نظامی و تسلیحاتی ایران و روسیه و خرید و فروش سلاح بین دو طرف وجود دارد، که این نوع همکاریها و تعاملات بههیچ وجه منع قانونی ندارد. به این معنا که همکاری نظامی بین ایران و روسیه نه ممنوعیت شورای امنیتی دارد و نه ممنوعیت مجمع عمومی سازمان ملل.» او ادامه میدهد: «غرب معتقد است نباید در شرایط کنونی به روسیه کمکهای نظامی شود، این موضوع تنها موضع غرب است نه ایران. کما اینکه در حال حاضر کمکهای نظامی بسیاری از سوی همین آمریکا و اروپا که ایران را در همکاری نظامی با روسیه منع میکنند، به اوکراین صورت میگیرد.»
نباید انتظار داشت، جزئیات همکاری نظامی ایران و روسیه عیان شود
بصیری در پاسخ به این سؤال که مگر نه اینکه همکاری نظامی میان ایران و روسیه حتی کمکهای پهپادی تهران به مسکو برخلاف حقوق بین الملل نیست، پس چرا روسیه هم از شفافیت در این باره امنتاع میورزد؟ میگوید: «این موضوع جزو اسناد نظامی و به عبارتی لو ندادن جبهه خودی است. این نوع سیاست بسیار معمول است. مگر اوکراین اطلاعات نظامی خود را مطرح میکند و از نوع سلاحهای کمکی آمریکا به خود میگوید، که ایران و روسیه جزئیات همکاریهای خود را رسانهای کنند؟ این انتظار اضافی ما از روسیه و ایران است که درباره تعاملات نظامی خود صحبت کنند.» این استاد دانشگاه اصفهان همچنین معتقد است سیاست کنونی روسیه در رابطه با اوکراین به معنای تجزیه و اشغال این کشور نیست؛ بلکه نوعی دفاع از امنیت ملی به حساب میآید. او میافزاید: «روسیه به دلیل پیشروی ناتو به اروپای شرقی و عضویت برخی از کشورها این منطقه در این سازمان به دنبال یک حائل امنیتی است. تصاحب برخی استانهای اوکراین هم بر اساس همین سیاست روسیه صورت گرفته است. ناتو بر اساس قراردادی که پس از فروپاشی شوروی و بعد از خلع سلاح اتمی اوکراین بست، متعهد شد حرکت نظامی به اروپای شرقی نداشته باشد که در نهایت بر خلاف این پیمان عمل کرد و روسها هم این اقدام ناتو را نوعی تجاوز به حوزه امنیتی خود در مرزها میدانند؛ آنچه از لحاظ حقوق بین الملل قابل پیگیری و محکومیت است. به عبارتی عملا این اقدام ناتو غیرحقوقی است که هماکنون سوی روسها جواب داده شده است. چه بسا اگر ناتو و اوکراین حساسیتها و مسائل امنیتی روسیه را رعایت میکردند، این درگیریها به جنگ منجر نمیشد.» بصیری با بیان اینکه اساسا مرز یک حقوق صلح است و در این رابطه جواب سلام هم علیک است، خاطرنشان میکند: «شاید اقدام روسها در حمله به اوکراین، عملا خلاف قانون و حقوق و منشور بینالملل باشد، اما اقدام ناتو و آمریکاییها نیز خلاف موازین بینالملل است.»
او میگوید: «در حال حاضر ایران طرف هرکدام را بگیرد، همین بحث و اتهام در رابطه با هر یک از طرفین روسیه و اوکراین وجود دارد؛ چراکه هر دو نقضکننده حقوق بـینالملل هستند. بهتر میبود ایران بیطرف مثبت را انتخاب میکرد. چراکه موضع کنونی ایران در این رابطه هزینههایی را برای کشور به دنبال خواهد داشت.»
