بهطورکلی چاقی بر اثر عدم تعادل بین دریافت و مصرف انرژی و درنتیجه تجمع بیشازاندازه چربی در بدن ایجاد میشود. سازمان جهانی بهداشت در سال 1993 شاخص توده بدنی را برای اندازهگیری میزان چاقی مطرح کرد. این شاخص بهوسیله تقسیم وزن فرد (برحسب کیلوگرم) بر مجذور قد (برحسب متر) محاسبه میشود.افزایش وزن بدن 10 تا 19درصد بیش از وزن ایدئال (9/29-25 = BMI) اضافهوزن و افزایش وزن بدن 20درصد یا بیشتر، بالاتر از وزن ایدئال (30 ≤ BMI) چاقی تعریف میشود.چاقی در سال 1948 در طبقهبندی بینالمللی بیماریها قرار گرفت و اکنون بهعنوان یک اپیدمی رو به افزایش است. در ايران نيز به دليل تغيير در شيوه زندگی و الگوی تغذیهای، شیوع اضافهوزن، چاقی و بیماریهای مرتبط با آن در گروههای سنی مختلف زیاد است و در دهه اخير افزايش آشكاری داشته است.اما چرا چاقی بد است؟ چاقی میتواند منجر به بروز بیماریهای قلبیعروقی، دیابت نوع 2، انواع سرطان، بیماریهای دستگاه تنفسی، بیماریهای کیسه صفرا، تنگی نفس در خواب و مشکلات روحی شود و خطر سکتههای قلبی، مغزی و مرگ ناگهانی را افزایش دهد.چاقی یک اختلال متابولیکی چندعلیتی است و مجموعهای از عوامل ژنتیکی، متابولیکی، رفتاری و فاکتورهای محیطی باعث افزایش روزافزون آن شده است.
عوامل محیطی
دسترسی به غذاهای پرانرژی به همراه کاهش فعالیت بدنی که اصطلاحا محیط چاقیزا (obesogenic) نامیده میشود در کنار عوامل ژنتیک، بسترساز وقوع اضافهوزن و چاقی هستند. ترکیب پرخوری مزمن، تغییر عادات غذایی، فعالیت فیزیکی ناکافی و شیوه زندگی کمتحرک (فقدان ورزش، تماشای تلویزیون، استفاده از رایانه و گوشی هوشمند، بازیهای ویدئویی و نشستنهای طولانیمدت) باعث افزایش وزن میشود.
ازطرفی، التهاب موجب کاهش حساسیت به انسولین، افزایش سطح قند و چربی خون، ازدستدادن پروتئین و استرس اکسیداتیو میشود. بین چاقی و بیماریهای التهابی رابطه مستقیمی دیده شده است. اختلالهای خواب، غدد درونریز تنظیمکننده گرسنگی و اشتها را تحتتأثیر قرار میدهد. محرومیت از خواب میتواند باعث افزایش دریافتهای غذایی شود و مقدار، ترکیب و توزیع غذا را تغییر دهد.ازطرفی، تحت استرس، هورمون کورتیزول بهمنظور تحریک ترشح انسولین برای حفظ قندخون افزایش مییابد. استرس مزمن با افزایش دائمی کورتیزول همراه است که میتواند به تغییرات اشتها و افزایش دریافتهای غذایی منجر شود.
فلور میکروبی روده
فلور طبیعی روده سبب حفظ سلامتی بافت روده میشود و در تعدیل سیستم ایمنی، تجزیه داروها و نیز مواد سرطانزای موجود در رژیم غذایی، سنتز ویتامینها و جذب مواد معدنی، تخمیر مواد غذایی غیرقابلهضم و ممانعت از تجمع باکتریهای بیماریزا در محیط روده نقش دارد.مطالعات چند دهه اخیر، ارتباط بین افزایش وزن با میکروبیوتای (فلور میکروبی روده) روده را نشان داده است. باکتریهای طبیعی روده با عملکردهای متابولیکی مانند تنظیم اشتها، تنظیم قندخون و بافت چربی ارتباط دارد.
آدنو ویروس و چاقی
بر اساس مطالعات موجود، علاوه بر عوامل فوق، عفونتهای میکروبی بهویژه عفونتهای ویروسی ازجمله آدنو ویروسها بهعنوان عاملی مهم در بروز و پیشرفت چاقی نقش دارند.آدنو ویروسها، در مجاری تنفسی، گوارشی و چشم تکثیر یافته و ایجاد بیماری میکنند و مسئول 8درصد بیماریهای عفونی ویروسی هستند. بیشتر عفونتهای آدنو ویروسی خفیف هستند و ممکن است تنها به مراقبت برای کمک به تخفیف علائم نیاز داشته باشند.بر اساس مطالعات اپیدمیولوژیک، وجود آنتیبادیهای آدنو ویروس36 در بدن با بروز چاقی در نمونههای انسانی ارتباط دارد.شیوع آلودگی با آدنو ویروس36 در افراد چاق 30درصد و در افراد غیرچاق 11درصد گزارش شده است. آدنو ویروس36 از طریق افزایش ژن و تمایز سلولهای چربی، باعث افزایش بافت چربی میشود.علاوه بر اثرات مستقیم بر بافت چربی، آلودگی با آدنو ویروس میتواند بر سیستم نورواندوکرین نیز اثرگذار باشد و با تنظیم هورمونی ازجمله ترشح کورتیکو استرون باعث چاقی شود.آلودگی با آدنو ویروس36، التهاب در بافت چربی را افزایش میدهد و از این طریق منجر به چاقی پایدار در بدن میشود. شناخت اثرات آدنو ویروس36 بر شاخصهای بیوشیمیایی و التهابی و انجام تحقیقهای بیشتر میتواند زمینهساز یافتن درمان برای بخشی از مبتلایان به چاقی و دیابت شود.
