امیر مظاهری عضو هیئتمدیره صندوق پژوهش و فناوری استان اصفهان
شرکتهای مادر از نوپاها حمایت کنند:
یکی از چالشهای بزرگ استارتاپها و مجموعههای فناور و دانش بنیان تأمین مالی است؛ معضلی که تاب آوری شرکتها را کاهش میدهد و منجر میشود تا پس از مدت کوتاهی منحل شوند. استارتاپها اگر بتوانند بین سه تا پنج سال زنده بمانند فعالیتشان ادامهدار خواهد بود؛ ولی عمده استارتاپها قبل ازاینکه به سهسالگی برسند، منحل میشوند. اصلیترین دلایل منحلشدن آنها، توانایی ضعیف آنها در تأمین مالی، نداشتن دانش لازم مدیریتی، ضعف در نیروی انسانی، نداشتن بلوغ کافی در زمینه فناوری، ضعف در بازاریابی و نداشتن دانش سروکارداشتن با مشتری است که در بین این عوامل نداشتن توانایی در جذب منابع مالی مهمترین است. شرکتهای معمولی که استارتاپ هم نیستند تلاش میکنند تا مشکلات مالیشان را به روشهای مختلف از طریق سهامدار عمده تأمین کنند. ازآنجایی که استارتاپها صورتحسابهای جدی ندارند بانکها به این کسبوکارهای نوپا وام اختصاص نمیدهند. شرکتهای معمولی از آورده سهامداران استفاده میکنند ولی سهامداران شرکتهای استارتاپی با ایده وارد این بخش میشوند و نه به خاطر توانایی مالشان به خاطر همین استارتاپها به طور عمده سهامدار قوی نیستند. آنها ایدههایشان را به مشارکت میگذارند و تلاش میکنند ایدههایشان را بفروشند. در سالهای اخیر، نهاد علمیریاست جمهور و افرادی که به دنبال این هستند تا به خاطر مــحدودیـــتهــای اجـــتــمــاعی پشتیبانی مالی از شرکتهای استارتاپی بکنند، این شرکتها را تأمین مالی میکنند و بیشتر این شرکتها خروجی و دستاورد دارند. صندوقهای پژوهش و فناوری در هر استانی فعال هستند. برخی از این صندوقها به صورت تخصصی در حوزههای مختلف فعالیت میکنند. دولت روی صندوقهای پژوهش و فناوری اهرم ایجاد میکند. دولت 49 درصد و شرکتهای بزرگ 51 درصد سهام صندوق پژوهش و فناوری را خریداری میکنند و سهامدار این صندوق هستند. صندوق پژوهش و فناوری اصفهان 20 میلیارد تومان سرمایه دارد. معاونت علمیریاستجمهوری تا 12 برابر این رقم، به این مجموعه خــسـارت مــالی و خــطهـــای اعتباری تخصیص میدهد تا این مجموعه از شرکتهای دانــشبــنـــیان در حــوزههــای مختلف حمایت کند. فعالیت اصلی صندوقهای پژوهش و فناوری تخصیص وام است. درواقع با اختصاص وامهای ارزانقیمت از استارتاپها حمایت میکنند. در این بین عمده استارتاپهایی که مشکل مالی دارند به سمت صندوقهای سرمایهگذاری خطرپذیر میروند که البته نگاه این صندوقها صرفا مالی نیست؛ بلکه نگاه سرمایهگذار ریسکپذیری است. صنـــدوقهــای ســــرمـــایهگـذاری خــطرپـــذیــــر و صنــدوقهــای پژوهش و فناوری تبلیغات مناسبی برای جذب منابع مالی داشتهاند. فعالیتهایی که برای تأمین مالی استارتاپها در کشورهای خارجی انجام میشود متفاوت از جنس فعالیتهایی نیست که در کشورما انجام میشود. در کشورهای خارجی شرکتهای بزرگ حدود 40 تا 50 استارتاپ را حمایت مالی میکند و درواقع این استارتاپها محور رشد فناوری شرکتهای بزرگ هستند. این حمایت بهخاطر تأمین منافع شرکتهای بزرگ هم هست؛ درواقع این منافع میتواند مالی باشد یا پای منافع اجتماعی در میان است. به عنوان مثال شرکتهای اپل حدود 40 تا 50 استارتاپ را حمایت میکنند و این شرکتها محور رشد دانش و فناوری این شرکتها بوده اند. در کشور ما هنوز این فرهنگ نهادینه نشده است. در بین شرکتهای بزرگ صرفا شرکت فولاد مبارکه در کشور ما در این حوزه پیشرو بوده است.
نوید ادریس دبیر کل اتاق بینالملل جوانان ایران
جذابیت سیویسیها برای استارتاپها:
کــســبوکـــــارهــای ســـنــتی میتــوانند روی شرکتهای نوپا سرمایهگذاری کنند و مدل سرمایهگذاریشان نیز به این صورت است که در اصل مالکیت کسبوکارهای نوپا وارد میشوند و این شرکتهای استارتاپی به فرایندهای تحقیق و توسعه آنها کمک میکنند. یکی دیگر از روشهای تأمین مالی استارتاپها این است که این کسبوکارها برای شروع فعالیتشان از شرکا و بستگانشان اقدام به جذب منابع مالی میکنند. نوپاها همچنین میتوانند از شتابدهندهها نیز سرمایه جذب کنند. سرمایهگذاران حقیقی یا فرشتگان سرمایهگذار طرحها را ارزیابی کرده و آماده میکنند تا افراد حقیقی بتوانندروی این طرحها سرمایهگذاری کنند. طی ده سال اخیر استفاده از ظرفیت ویسیها برای سـرمایهگذاری فــراگیر شده است. در اصفهان نیز ویسیها و شــبه ویسـیها فــعالیت دارند. ویسیها از بورس و فرابورس مجوز میگیرند که بیشتر روی شــــرکتهــایی ســرمایـــهگـذاری دارند که اسناد مالی قوی داشته باشند و بتوانند اثبات کنند که رشد سریعی دارند. با وجود این تفاسیر در شرایط تحریم دشوار است که شرکتها بتوانند رشد سریع داشته باشند تا بتوانند از ظرفیت ویسیها استفاده کنند. ضمن اینکه درصد سرمایهگذاری ویسیها اندک است. ویسیها اما اساسیتر از بانکها هستند. بانکها در سود شریک میشوند ولی در زیان کسبوکارها شریک نمیشوند؛ اما ویسیها در زیان کسبوکارهای نوپا شریک میشوند. ویســـیهــا در دنـــیــا نــیز سرمایهگذاران خوبی نبوده اند. در چند سال اخیر اما استارتاپهای دنیا بیشتر به سمت و سوی استفاده از ظرفیتهای مجموعههای سرمایهگذار خطرپذیر شرکتی حرکت کرده اند. شرکتهای مادر بیشتر تلاش میکنند تا روی سیویسیها سرمایهگذاری کنند. تــــــفـــــاوت ویســــیهــــا بــــا سیویسیها این است که سیویسیها اهداف و استراتژی در نظر میگیرند و رشد و توسعه محصول برای آنها در اولویت است. ســیویســیهــا فقـط 15 درصد اهداف مالی دارند و سهم عمده اهداف آنها اهداف استراتژیمحور است. در این مدل شرکتهای مادر مشتری اصلی شرکتهای استارتاپی میشوند. ویسیها و سیویسیها روی کمپانیهایی که رشد کرده باشد سرمایهگذاری میکنند و بیشتر به سمت سرمایهگذاری روی شرکتهایی میروند که اسناد مالی حرفهای داشته باشند. سیویسیها بازه زمانی بـــلـــنــدمــــدتتـــر و اهــداف بلندمدتتر نسبت به ویسیها دارند. از معایب ویسیها و سیویسیها این است که اقدام به سرمایهگذاران حرفهای میکنند تا جذب سرمایه بالاتری داشته باشند. ولی سیویسیها در مــقایــسه با ویســیهـــا مزیتهای بیشتری دارند و دنیا نیز بیشتر به این سمتوسو حرکت کرده است و تأمین مالی از طریق سیویسیها برای استارتاپهای دنیا جذابتر بوده است. ســیویسـیها هــنــوز در اصفهان شکل نگرفته است. شتابدهندهها در دنیا به استارتاپهای استودیوم تبدیل شده اند. استارتاپ استودیومها خروجی بهتری نسبت به شتابدهندهها دارند. در اصفهان نیز تلاش میکنیم تا سی وی سیها را گسترش دهیم و شرکتهای مادر بیشتر به این سمتوسو حرکت کنند. طی دو سال آینده سیویسیها در اصفهان نیز فراگیر خواهد شد؛ چون اصفهان قطب صنعت کشور است و شرکتهای بزرگ تمایل دارند در این زمینه سرمایهگذاری داشته باشند.
