هوای خنک پاییزی صورتم را نوازش میکرد و قدم بر روی زمین خیس از باران شب گذشته میگذاشتم، که با به گوش رسیدن صدای چکش قلمزنها فهمیدم که به آن سرمنزل مقصود، بازار چارسو مقصود رسیدم.ساعتی در آن بازار قدم زدم، سمفونی بینظیر چکش و قلم را با گوش جان شنیدم و نحوه کار استادان قلمزن را زیر نظر گرفتم، سپس جلو رفتم برای صحبت، اما همانطور که حدس میزدم آن هنرمندان خوشذوق، حوصلهای برای صحبت نداشتند.در نهایت اما دو استاد قبول کردند با هم گپ بزنیم. استاد لطفی و استاد زمانی، دو قلمزن از دو نسل متفاوت و در دو گوشه مختلف از نقش جهان، یکی با ۴۹ سال سابقه کار قلمزنی که از ده سالگی به این کار مشغول است و دیگری جوانی ۳۵ ساله که این هنر را از پدر آموخته بود.از تاریخچه این هنر برایم گفتند و من متوجه شدم که قلمزنی یک هنر اصیل ایرانی از دوران پیش از تاریخ بوده که آثار زیادی از آن تمدنها کشف شده است؛ این هنر در عصر ساسانی به اوج خود رسید و در زمان سلجوقیان به دلیل علاقه حاکمان سلجوقی به این هنر، قلمزنی بسیار مورد توجه قرار گرفت و گسترش یافت.درباره چند و چون این هنر بیشتر صحبت کردیم. استاد لطفی توضیح داد: «هنر یعنی ارزش دادن به چیز بیارزش یا کمارزش، مانند کاری که نقاش میکند و کاغذ بیارزش را به اثری ارزشمند تبدیل میکند، یا فرشبافی که از پشم، فرشی فاخر و ماندگار میبافد، هنر ما هم ارزش دادن و دمیدن روح در یک تکه فلز سخت و سرد و کمارزش است.»استاد زمانی همچنین گفت: «ذات هنر داری لطافت است، ابزار کار نقاش رنگهای زیبا و ابزار کار شاعر کلمات موزون است، اما ابزار کار ما چکش و قلم است که بیشتر کاربرد صنعتی دارد و این عشق و روح و لطافت از وجود خود هنرمند به این تکه فلز منتقل میشود.»این دو استاد، قلمزنی را هنر اول شهر اصفهان دانسته و برایم توضح دادند که با پخش شدن آثار اساتید قلمزن در سراسر جهان، مردم دیگر کشورها علاقه خاصی به این هنر پیدا کرده و قلمزنی بازار جهانی خوبی دارد. حتی در سفر چند تن از سیاستمداران کشورهای مختلف به اصفهان، این هنر بسیار مورد استقبال و توجه آنها قرار گرفت.استاد زمانی گفت: «با توجه به علاقه بسیار زیاد گردشگران خارجی به هنر قلمزنی و اینکه اصفهان شهری توریستی است، بیشتر بازار فروش قلمزنی به توریستها اختصاص دارد که به دلیل مشکلات پیش آمده در صنعت گردشگری و کمشدن توریست با مشکل مواجه شده است. اما خوشبختانه چند سالی است که هنر قلمزنی مورد توجه و استقبال هموطنان عزیزمان قرار گرفته و علاوه بر بازار خارجی جایگاه خوبی در بازار داخلی پیدا کرده است.»اساتید قلمزن علاوه بر مشکلات صنعت گردشگری، افزایش قیمت مواد اولیه را از دیگر چالشهای پیش روی قلمزنان معرفی کردند. بر اساس این گفتوگوها متوجه شدم که با افزایش قیمت مس و برنج که مواد اولیه قلمزنی هستند، اساتید قلمزن دیگر نمیتوانند مانند قبل و با تیراژ بالا کار تولید کنند. همچنین قیمت تمامشده کار هم افزایش یافته و باعث افت بازار قلمزنی شده است؛ اما از طرفی با افزایش قیمت مواد اولیه شاهد افزایش کیفیت قلمزنی هم هستیم؛ به طور مثال زمانی که هر کیلو مس ۳۸۰ هزار تومان باشد دیگر کارهای بازاری تولید نمیشود و کیفیت کار قلمزنی افزایش مییابد.در پایان درباره رمز و راز موفقیت سؤال کردم و یک نصیحت از استادان قلمزن خواستم، استاد لطفی پاسخ داد: «در هر رشتهای که علاقه داری، اول خوب بیاموز و سپس با تواضع تلاش کن قطعا موفقی.»از دو استاد خداحافظی کردم و در راه بازگشت در حالی که سمفونی چکشهای چارسو مقصود گوشم را پر کرده بود، به اعجاز و زیبایی هنر قلم و چکش فکر میکردم. حقا که هنر جالبی است این قلمزنی!
افزایش کیفیت در پی گرانی مواد اولیه!
قلمزنی را میتوان رشتهای بین هنر و صنعت دانست؛ آنقدر دلربا و فریبنده که هوش از سر میبرد و در عین حال پرسروصدا که سر را به درد میآورد. قلمزن ساعتها در جایی نشسته در کمال لطافت با چکش بر روی قلم میکوبد تا در نهایت اثری به وجود آید که نظر هر بیننده را به خود جلب میکند. برای کشف رمز و راز این هنر اصیل و فاخر ایرانی، از خانه بیرون زدم، بند کفشم را محکم کردم و راهی میدان نقشجهان شدم.
-
سام صالحی بختیاری
خبرنگار گروه گردشگری
