فارغ از معایبی همچون سد معبر و مزاحمتهای گاه و بیگاه برای مشتریان و فروش اجناس تقلبی و بیکیفیت تا ارزان و در دسترس بودن اجناس، دستفروشی پدیدهای رو به رشد در جامعه به شمار میرود که نگاهها و بازخوردهای مختلفی نسبت به آن وجود دارد. افرادی که به دستفروشی روی میآورند، قادر به تأمین هزینههای زندگی نیستند و برای فرار از بیکاری یا به عنوان شغل دوم و سوم به دستفروشی روی میآورند. اگر اطلاعات و آمار دستفروشان جمعآوری و برای آنها شناسنامه صادر شود، میتوان بر روی فعالیت آنها نظارت کرد تا افراد متفرقه نتوانند با ورود به این عرضه دست به اقدامات خلاف قانون بزنند؛ از سوی دیگر شاهد عرضه کالاهای بیکیفیت و غیربهداشتی نخواهیم بود.
ساماندهی روزبازارها در دستور کار
اینطور که مدیرعامل سازمان میادین میوه و تره بار و ساماندهی مشاغل شهری شهرداری اصفهان به اصفهانزیبا میگوید: باتوجه به پتانسیل و ظرفیتهای قانونی که بین بخشهای متولی پدیده دستفروشی ایجاد شد، در نهایت دستورالعملی تحت عنوان سامانه دستفروشی ابلاغ شده است که تمامی فعالیتهای بساطگردی، دورهگردی، دستفروشی را شامل میشود؛ قوانینی همچون قانون ساماندهی و حمایت ازمشاغل خانگی، قانون بهبود مستمر محیط کسبوکار، ماده 85 قانون نظام صنفی دررابطه با دستفروشی وجود داردو برای نمایندگان این دستگاهها که متولی ساماندهی دستفروشی هستند، قوانینی تکلیف شده و یکی از این دستگاهها شهرداری است.امیرحسین ماهآورپور عنوان میکند: اقدامات پیشگیرانه اولین اقدامی است که در راستای اجرای قانون باید انجام شود. درواقع ابتدا باید وضعیت موجود شناسایی شود و دستفروشان در مکان مناسبی استقرار پیدا کنند؛ البته این مکانها باید مجهز و از تدارکات لازم برخوردار باشند؛ در گام بعدی نیز باید اطلاعرسانی و ترویج فرهنگ صورت گیرد تا مردم اطلاع پیدا کنند کدام دستفروشان مجاز و رسمی و کدام فعالیتهای دستفروشی غیررسمی هستند تا از فعالبت غیررسمی و غیرمجاز سایر دستفروشان جلوگیری شود.مدیرعامل سازمان میادین میوه و تره بار و سامان دهی مشاغل شهری شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: سازمان صمت، سازمان بهداشت، سازمان راه و شهرسازی، نیروی انتظامی و سازمان تعزیرات جزو دستگاههایی هستند که در رابطه با این موضوع باید با شهرداری همکاری کنند؛ شهرداری اصفهان جزو اولین شهرداریهایی بود که در راستای اجرای طرح ساماندهی دستفروشان قدم برداشت و تقویم اجرایی را طراحی کرد.ماهآورپور ادامه میدهد: خوشبختانه فضایی تحت عنوان جمعهبازار بعثت برای ساماندهی دستفروشان احداث، راهاندازی و تجهیز شده است. براساس دستورالعمل، محلهای مجاز برای استقرار دستفروشان باید تجهیزات لازم را داشته باشد. خوشبختانه جمعهبازار بعثت به عنوان یکی از فضاهای شهرداری اصفهان مشخصات لازم را برای استقرار دستفروشان دارد.او بیان میکند: روزبازارها مانند شنبهبازار، یکشنبهبازار و… نیز مکانی برای استقرار دستفروشان محسوب میشوند؛ البته در شرایط کرونا این روزبازارها کاهش پیدا کرده ولی هنوز هم در برخی مناطق شهری اصفهان، این روزبازارها وجود دارند که بعضا دستفروشی انجام میدهند؛ البته قرار است کارگروهی برای این روزبازارها تشکیل شود.
محصولات دستفروشان استاندارد باشد
مدیرعامل سازمان میادین میوه و ترهبار و ساماندهی مشاغل شهری اصفهان خاطرنشان میکند: برای اینکه دستفروشی از حالت غیررسمی خارج شود، این افراد باید تولیدات ایرانی و محصولات خانگی به فروش برسانند و جزو فروشندگانی باشند که کمسرمایه هستند و به خاطر شرایط اقتصادی، نمیتوانند فعالیت صنفی در مراکز تجاری داشته باشند.ماهآورپور اذعان میکند: شهرداری البته موظف است با دستفروشانی که سد معبر کرده و در زیباسازی شهر اخلال ایجاد میکنند، برای عابران پیاده مزاحمت یا آلودگی زیست محیطی ایجاد میکنند یا گروههای غیرمجاز تشکیل میدهند و محدودیت خرید و فروش خارج از موازین صنفی دارند برخورد کند و برای جلوگیری از ضایعشدن حقوق شهروندان، دستورالعمل صادر کند.مدیرعامل سازمان میادین میوه و ترهبار و ساماندهی مشاغل شهری اصفهان بیان میکند: ورود سایر دستگاهها برای سامان دهی دستفروشان یکی از مزایای این طرح به شمار میرود؛ دوم اینکه وقتی مکان قانونی وجود داشته باشد دستفروشان میتوانند در این محل فعالیت داشته باشند تا از ضایعشدن حقوق شهروندان نیز جلوگیری شود و برای عابران مزاحمتی ایجاد نشود ضمن اینکه اگر مکان تعریف شده باشد، برای فروشندگان امنیت ایجاد میشود.ماهآورپور میگوید: قانون حمایت از مشاغل خانگی نیز برای حمایت از فروشندگان کمسرمایه یا خانمهای سرپرست خانوار است که تولیدات خانگیشان را میتوانند در محل استقرار دستفروشان عرضه کنند. اگر نظارت و سامان دهی صورت گیرد مردم میتوانند از این خدمات استفاده کنند و به عنوان یک فعالیت معیشتی به آن نگاه کنند.
حقوق مصرفکننده به رسمیت شناخته شود
یکی از نگرانیها این است که رسمیشدن دستفروشی، منجر به نارضایتی کسبه شود. چون پرداخت اجاره مغازه و مالیات از سوی این فعالان اقتصادی انجام میشود و این امر میتواند منجر به نارضایتی آنها شود؛ درواقع همواره یکی از مخالفتهای بخش رسمی این بوده که با دستفروشان برخورد قاطعی صورت نمیگیرد؛ چون هزینههای بخش رسمی افزایش پیدا میکند و تقاضای بخش رسمی را دستفروشان جذب میکنند. کارشناسان بازار کار تأکید میکنند که دولتیها حالا باید در راستای رسمیکردن فعالیت دستفروشی، معیارها و شاخصههایی را نیز برای کالاهای عرضهشده توسط آنها تعریف کند. یک کارشناس بازار کار به اصفهان زیبا میگوید: رسمیکردن دستفروشی بخشی از مشکلات بازار کار را کاهش میدهد، افراد بیشتری به سمت دستفروشی سوق پیدا کردهاند و عرضه کالاهای ارزانقیمت توسط این افراد باعث میشود تا مردم به دلیل قدرت خرید پایین، این کالاها را خریداری کنند.حمید حاجاسماعیلی تصریح میکند: وقتی دولت برای دستفروشان شناسه صادر میکند، باید روی استانداردها، بهداشت و کیفیت کالاهای عرضهشده توسط دستفروشان نیز نظارت کرده و بهطور دائم این کالاها را رصد کند تا حقوق مصرفکننده نیز به رسمیت شناخته شود. علاوه براین باید مکان مشخصی برای استقرار و ساماندهی این افراد در نظر گرفته شود و دولت معیارها و شاخصههایی را برای کالاهایی که در قالب دستفروشی عرضه میشود در نظر بگیرد.این کارشناس بازار کار ادامه میدهد: براساس قانون مشاغل خانگی افرادی که جایگاهی برای عرضه کالاهایشان ندارند یا ممکن است کالاها را در خانه تولید کنند، بهعنوان واسطه از تولیدکننده دریافت کنند و تغییراتی روی این کالاها یا بستهبندی کالاها انجام دهند میتوانند در قالب دستفروشی این کالاها را عرضه کنند.حاجاسماعیلی خاطرنشان میکند: دستفروشی درعین حال که بخشی از مشکلات را حل و فصل میکند، روی بازار رسمی نیز تأثیر میگذارد؛ چون کالاهایی که با معیارهای استاندارد در بازارهای رسمی عرضه میشود با قیمت پایین توسط دستفروشان، به فروش میرسد؛ بنابراین به کسبوکار این افراد لطمه وارد میشود؛ اما در شرایط کنونی اقتصاد، بازار دستفروشی میتواند مورد حمایت دولتیها قرار بگیرد.او میافزاید: اگر قرار باشد تمامی پیادهروها و فضاهای عمومی مانند مترو و… محلی برای عرضه عمومی باشد مسلم است که بافت شهری آسیب میبـیند و شاهد مخالفتهایی در سایر بخشها خواهیم بود؛ بنابراین دولت علاوه براینکه این افراد را صاحب شناسنامه میکند باید جایگاه خاصی را برای آنها تعریف کند.
