یکی از مزایای پرورش شترمرغ، استفاده از تمامی قسمتهای بدن این پرنده است. متأسفانه در ایران بازار بزرگی برای فروش پوست، پر، ناخن و چربی پرنده وجود ندارد و خیلی کم مورد استفاده قرار میگیرد؛ این در حالی است که به گفته فعالان این صنعت در سایر کشورها استفاده از پوست و پر شترمرغ در اولویت قرار دارد.براساس اطلاعات وزارت جهاد کشاورزی، ایران از لحاظ تعداد قطعات شترمرغ بعد از آفریقای جنوبی و زیمبابوه، سومین کشور دنیاست. آمار متولیان استان نیز حاکی از این است که اصفهان در تولید گوشت شترمرغ رتبه نخست را دارد. اینطور که مدیرامور طیور سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان گفته است: در استان اصفهان هزار و 300 تن گوشت شترمرغ تولید میشود. علی دهقانی تصریح کرده است: در حوزه پرورش شترمرغ، واحدهای مجاز دارای پروانه و واحدهای غیرمجاز بدون پروانه در سطح استان اصفهان فعالیت دارند که شمار آنها درمجموع به ۲۷۰ واحد پرورش شترمرغ میرسد. این تعداد واحد پرورشی فعال در استان ظرفیت تولید ۲۵ هزار قطعه پرواری و ۴۸۰۰ قطعه مولد را دارند. براساس اظهارنظرهای دهقانی، شهرستان اصفهان و کوهپایه بیشترین میزان پرورش و تولید گوشت شترمرغ در سطح استان را دارد.
صادرات محصولات شترمرغ در دست دلالان
اگر مسئولان بالادستی حمایت از صنعت شترمرغ را جزو برنامههایشان قرار دهند، شاهد رونق و توسعه این صنعت خواهیم بود. یک پرورشدهنده شترمرغ درباره مشکلات این صنعت به اصفهانزیبا میگوید: «گــوشت، پوست و پر اصــلیتــریــن محصولات شترمرغ را تشکیل میدهند. در کشورهای خارجی، گوشت در اولویت قرار نمیگیرد؛ بلکه اولویت پر و پوست شترمرغ است. درواقع پوست شترمرغ بعد از کروکودیل گرانترین چرم دنیاست و در تولید گرانترین و لوکسترین محصولات چرمی از این محصول استفاده میشود؛ همچنین استفاده از پر شترمرغ منجر به ارزشمندشدن محصولات میشود؛ بنابراین پوست و پر شترمرغ در سایر کشورها در اولویت مصرف قرار میگیرد.» بهنام نمازی تصریح میکند: «فراوری محصولات شترمرغ در ایران انجام میشود؛ ولی نه بهصورت ایدئال که این هم به عدم حمایت دستگاههای بالا دستی ارتباط پیدا میکند. اولین مرحله فراوری، دباغی است. دباغی در ایران انجام میشود و پوست دباغیشده به کشورهایی مانند ایتالیا صادر میشود؛ چون این کشور فراوری بهروزی دارد. تبدیل پوست به چرم با بهترین کیفیت انجام میشود و رنگآمیزی آن نیز کیفیت بالایی دارد؛ این در حالی است که کیفیت تبدیل پوست شترمرغ به چرم و رنگآمیزی این محصول در ایران مناسب نیست؛ به همین خاطر ارزش پایینی دارد ؛ولی در کمال تأسف مسئولان توجهی به این موضوع ندارند.» نمازی خاطرنشان میکند: «از وقتی شترمرغ وارد ایران شد، شبکه واسطهگری شکل گرفت. این شبکه صادرات را انجام میدهد و منفعت اصلی را میبرد. به دلیل فعالیت این شبکه واسطه، سرمایهگذاری نیز در ایران بهدرستی انجام نشده یا احساس نیازش به مسئولان منتقل نشده است.» این پرورشدهنده شترمرغ خاطرنشان میکند: «مرحله بعدی فراوری، فراوری پر است. ازآنجایی که مزارع موردحمایت قرار نمیگیرند و هر خوراکی به شترمرغ داده نمیشود، کیفیت پر کاهش پیدا میکند و مزرعهدار توجهی به کیفیت پر ندارد؛ضمن اینکه مرکز سورتینگ مناسبی نیز در داخل کشور نداریم؛ به همین خاطر کیفیت پر کاهش پیدا میکند.» او خاطرنشان میکند: «از زمانی که شترمرغ وارد کشور شد، واردکنندگان به قسمتهای سودده این صنعت مانند پر و پوست شترمرغ پرداختند و شبکه واسطهگری و دلالی قوی برای صادرات پر و پوست شترمرغ تشکیل دادند؛ به همین خاطر تولیدکننده درگیر تولید گوشت شد؛ این در حالی است که در دنیا اولویت اصلی، تولید پر و پوست و اولویت بعدی، تولید گوشت است.»این پرورشدهنده شترمرغ میگوید: «صادرات محصولات شترمرغ به کشورهای همسایه مانند ترکیه، پاکستان، هند، عراق و کشورهای ترکمنستان و قرقیزستان انجام میشود. درواقع از تخم نطفهدار این پرنده تا پر، پوست، چربی و همه محصولاتش در حال صادرات است. در کمال تأسف برنامههای حمایتی وجود ندارد و تنشهای اقتصادی زیادی در جامعه وجود دارد. با هر تنشی که رخ میدهد و حمایتی که از سمت دولت صورت نمیگیرد، ریزش سنگینی در بین تولیدکنندگان ایجاد میشود.» نمازی بیان میکند: «برای صادرات محصولات شترمرغ مانعی وجود ندارد. تنهامانع صادراتی، استمرار صادرات است. واردکنندهها در سایر کشورها محصول را بهصورت پایدار و مستمر نیاز دارند؛ این در حالی است که این مهم از توان ما خارج است؛ چون حجم تولید متغیر است و مصرف داخل را پوشش نمیدهد.» او ادامه میدهد: «امکان صادرات گوشت شترمرغ وجود ندارد؛ ولی سایر محصولات پوست و پر صادر میشود که ارزآوری مناسبی نیز دارد؛ ولی طی سه سال گذشته، افرادی در این صنعت ریشهدار شدند و شبکه دلالی را تشکیل دادند. از آنجایی که آنهاارتباطات زیادی با سازمانها و ارگانها دارند، سود حاصل از صادرات نصیب این افراد میشود.»
تخلفهای دلالان برای تولید گوشت شترمرغ
این پرورشدهنده شترمرغ تصریح میکند: «تصور عوام این است که گوشت شترمرغ در حالت طبیعی بوی نامطبوعی دارد؛ به همین خاطر تمایلی به مصرف این گوشت ندارند؛ ولی واقعیت این است که این شبکه دلالی روی گوشت شترمرغ تقلبهایی انجام میدهد که باعث بی کیفیتی این گوشت و بوی نامطبوع آن میشود.» نمازی ادامه میدهد: «اداره دامپزشکی اعلام کرده بود که گوشت شترمرغ نباید بستهبندی شود؛ چون این بستهبندی باعث بوی نامطبوع گوشت شترمرغ شده و رنگ آن نیز سیاهتر میشود؛ ولی بستهبندی گوشت شترمرغ توسط اتحادیه انجام شد و تغییری در رنگوبوی گوشت شترمرغ ایجاد نشد. واقعیت این است که بوی نامطبوع و رنگ نامناسب گوشت شترمرغ به خاطر بستهبندی نیست؛ به خاطر تقلبها و تخلفهای این شبکه دلالی است.» او تأکید میکند: «اگر این تقلبها روی گوشت قرمز نیز انجام شود، رنگ و بوی آن نامطبوع و نامناسب میشود؛ ولی درصورتیکه چرخه تولید و کشتار، چه درزمینه گوشت شترمرغ و چه درزمینه گوشت قرمز ،به درستی انجام شود، گوشت از کیفیت لازم برخوردار میشود.»
تعطیلی 50درصد واحدهای پرورش شترمرغ
این پرورشدهنده شترمرغ اذعان میکند: «در طرح مردمیسازی یارانهها از بین ۳۰۰ واحد پرورش شترمرغ ۱۰ واحد اقدام به دریافت تسهیلات سرمایه در گردش کردهاند.چون مبلغ وام تخصیصی ناچیز و بیارزش بود، ازاینرو ۵۰درصد واحدهای پرورشی تعطیل شدند.»نمازی اذعان میکند: «در سال 99 در زمان بحران نهادهها و در زمان مردمیسازی بهسختی نهاده با ارز ۴۲۰۰ دریافت میکردیم و با مواجهشدن عناوین لاکچری، لوکسبودن صنعت و گوشت شترمرغ مسئولان از زیر بار حمایت فرار کرده و اعلام میکردند قیمتها تنظیم بازاری نیست.»
این پرورشدهنده شترمرغ بیان میکند: «برخی فروشگاههای سطح شهر با قیمتگذاری اشتباه باعث ورشکستگی صنعت شترمرغ در استان شدند. زمانی گوشت شترمرغ به دلیل کیفیبودن، خالصبودن و فاقد چربی و استخوان بودن بالاترین قیمت را داشت؛ ولی اکنون پایینترین قیمت را دارد.» نمازی عنوان میکند: «یک میلیون تن گوشت قرمز کشور با ۱۳ میلیون تن نهاده تأمین در سال تولید میشود؛ این در حالی است که صنعت شترمرغ با کمتر از نصف این مقدار میتواند این تولید را انجام دهد؛ ولی مسئولان حمایتی در این خصوص انجام نمیدهند.» این پرورشدهنده شترمرغ خاطرنشان میکند: «اصلاح ضوابط غیر اصولی و کاهش مراحل بوروکراسی اداری ازجمله حمایتهایی است که مسئولان بالادستی باید رعایت کنند.ممکن است یک نفر برای دریافت مجوز بیش از دو سال معطل شود.برای حمایت از صنعت شترمرغ باید وامهای سرمایه ثابت و در گردش با نرخ پایین اختصاص دهند.» نمازی بیان میکند: «صنعت پرورش شترمرغ همواره مورد بیمهری مسئولان وزارتخانه قرار میگیرد.در کمال تأسف مسئولان بالادستی هیچ برنامهای برای توسعه و ارتقای سطح کیفی و کمی این صنعت نداشتهاند. در مواقعی که از سایر بخشها حمایت ویژه صورت میگیرد، صنعت شترمرغ از این حمایتها بیبهره میماند.» او تصریح میکند: «به طور کلی صنعت شترمرغ در اولویت حمایت هیچ مسئولی در وزارتخانه قرار ندارد. تعاونیها میتوانند با حمایت دستگاههای دولتی این مشکل را رفع کنند؛ ولی در کمال تأسف دستگاههای دولتی تمایلی برای انجام این کار ندارند.»
