به گزارش اصفهان زیبا؛ لنبان نام محلهای قدیمی در غرب اصفهان است. از مکانهایی چون جوزان و لنبان، تا این اواخر با عنوان قریه یاد میشد و منافاتی ندارد که قریهای جزو اصفهان شده باشد و باز هم به قریه نامبردار باشد (مهریار:1382 183). لنبان تا زمان علاءالدوله، یکی از دهات نزدیک شهر اصفهان بود و دروازه شهر که نزدیک آنجا بود، به دروازه لنبان معروف بود؛ اما پس از توسعه شهر، جزو شهر و از محلات مهم شد که از دو قسمت لنبان سفلی و علیا تشکیل میشد (رفیعی مهرآبادی،1352 262).
لنبان از دوران صفویه جزو شهر اصفهان است و از دیگر نواحی اصفهان جدا شناخته نمیشود. حافظ ابونعیم (متوفی 430) از لنبان یاد کرده است و دیگر مورخان قبل از او نیز از آن یادکردهاند. ابونعیم میگوید پسازاینکه مسجد جامع یهودیه بنا شد و یهودیه رو به توسعه نهاد، زمینهای 15 دیه و ازجمله آنها لنبان بدان پیوست و شهر یهودیه به این صورت توسعه یافت.
آن پانزده دیه از این قرار است: باطرقان، فرسان، یوان، خرجان، فلفلان، سنبلان، فراآن، کماآن، جوزدان، لنبان، اشگهان، جرواآن، خشینان، بروسگان و فابجان (مهریار، 138:1382 ).
یاقوت در معجمالبلدان مینویسد: «لنبان دیه بزرگی است در اصفهان و دروازهای دارد که بدان معروف است.» شاید (بهعنوان فرضیه) «لنب» نام یک قبیله آریایی بوده که بر محل آنها اطلاق شده و با پسوند آن بهصورت «لنبان» درآمده است؛ چنانکه «خوزان» یعنی محل اقامت خوزها و «اندوان» یعنی دیه اندوها و این صورت نامگذاری در اطراف ایران امثله بسیار دارد.
در طومار شیخبهایی از «لنبانین» یاد میشود که نشان میدهد در آن زمان دو لنبان وجود داشته است. در برخی منابع «لنبانان» میگویند که معلوم میکند لنبان قدیم به دو بخش تقسیم میشده است (همان، 718).
لنبان در عهد قاجار، طبق صورت مکتوب اداره میاه (آب)، چهار سهم از مادی قمیش حقابه داشته است (جابری انصاری، 433:1378).
در لنبان مسجدی قدیمی و تاریخی وجود دارد و در کتاب روضات کرارا آمده است که وقتی حضرت مجتبی (ع) به اصفهان تشریف آوردند، در مسجد لنبان نماز خواند (جابری انصاری، 136:1378).
مادی فرشادی از زیر این مسجد میگذشته است (مهریار،543:1382). خیابان شهید بهشتی (شاهپور سابق) از شرق مسجد لنبان میگذرد و شمال و جنوب و غرب این مسجد، محله لنبان است. «بنای اصلی این مسجد در قرن هشتم انجام شد و چون در زمان صفویه فرسوده شده بود، مورد تعمیر قرار گرفت. از آثار قدیمی، جز چند قطعه گچبری از دورههای پیش از صفویه و چند لوح کاشیکاری از زمان صفویه چیزی باقی نمانده است. در زیر تالار بزرگ مسجد، نهر آبی جاری است و سردابهای دارد که مردم نذورات خود را در آنجا ادا میکنند و عریضه حاجات خود را به آب میاندازند. مسجد مزبور نزد مردم اصفهان، احترام خاصی دارد و منبر آن که مورخ به سال 1114 ه.ق است، به منبر “صاحبالزمان” معروف است و ازاینروست که عرایض خود را به آب میاندازند» (رفیعی مهرآبادی، 723:1352 ).
عدهای از دانشمندان و شعرای منسوب به این محله:
1.ابوبکر احمدبن محمدبن عمربن ابان عبدی لنبانی متوفی (332 ه.ق)، از محدثان مشهور و ثقه که از عراقیان روایت میکرد.
2. ابومنصور معمربن احمدبن محمدبن عمربن ابان عبدی صوفی لنبانی متوفی (489 ه.ق)، از محدثان و از عالمان به تاریخ و انساب و اخبار صوفیه.
3. رفیعالدین عبدالعزیز مسعود لنبانی متوفی (639 ه.ق) از شعرای قصیدهسرا که با کمالالدین اسماعیل اصفهانی و پدرش جمالالدین عبدالرزاق مناظره و مباحثه داشت و مدتی از عمر خود را در ولایت ری گذراند و سپس به وطن بازگشت.
4. عبدالعزیزبن محمد لنبانی از افاضل محله لنبان و معاصر با رافعی قزوینی متوفی (623 ه.ق).
5. آقاحسین بن ملاحسن گیلانی لنبانی متوفی (1129 ه.ق) که از گیلان به اصفهان آمد و در محله لنبان منزل داشت و در مدرسه شاه تدریس میکرد و از عالمان بنام بوده است.
6. محمدبن سعدالدین محمد حسینی اوحدی لنبانی اصفهانی متولد (973 هـ. ق) از شعرا و فضلا و از نسل عبدالله لنبانی که حالات عرفانی داشت.
