به گزارش اصفهان زیبا؛ این قلعه میان محلات شهری افتاده بود: یک حدش به پای قلعه و یکی به احمدآباد و دارالبطیخ و یکی به تل واژگون و خواجو میرسید. قلعه طبره یا طبرک، بنا به نقل جابری انصاری توسط فخرالدوله دیلمی بنا شد و نام طبره به مناسبت دیالمه است که نژادشان از طبرستان بود (جابری انصاری:1378، 15).
استاد جمشید مظاهری مینویسد: «درباره طبرک، آرای دیگری نیز هست. از آن جمله بعضی آن را عبری دانستهاند و با طیور که در این زبان به معنی علو و ارتفاع است ارتباط دادهاند. ازآنجاکه در اصفهان، یهودیان زیادی سا کن بودند و نیمی از شهر دارالیهود بود، نامحتمل نیست که این دژ که اتفاقا در بخش یهودیه اصفهان واقع بوده است، نامی یهودی داشته باشد؛ بهخصوص که بعضی بنای آن را به پیش از روزگار طبرستانیان منسوب داشتهاند. جز قلعه طبرک اصفهان، قلعه دیگری هم با این نام در ری بوده است که اتفاقا آن شهر را نیز مأمن یهودیان در روزگار قدیم میشناسیم. بااینهمه، آنچه در باب اساس عبری این واژه گفته شد، حدسی بیش نیست. حدسی هم ردیف آن نظر که واژه اصفهان را هم عبری به شمار آورده است!»(همان، 68).
بارتولد، «طبرک» را به معنی تپه میداند؛ درحالیکه این واژه، به معنی طبرستان کوچک است. مرحوم جناب مینویسد: «تبر به فارسی قلعه را گویند و کاف علامت تصغیر است. استعمال قلعه در اینجا بیمناسبت نیست چه تبرک از معنی عام خود منتقل شده و اسم محل مخصوصی گشته است و بنابراین تکراری هم در لفظ نشده است. ابن اثیر در وقایع سال 414 ه.ق نوشته است: علاءالدوله که همدان و دینور و سابور خواست و سایر ولایات را تصرف نمود، سرداران دیلمی را که در همدان و غیره بودند دستگیر ساخت و در قلعه تبرک اصفهان محبوس ساخت» (جناب:1386، 26).
مؤیدالدوله و فخرالدوله دیلمی (که در همین قلعه وفات یافت) (لاصفهانی، 1368: 31)، قطعه زمینی در جنوب شرقی شهر اصفهان را که بیش از صد هزار مترمربع مساحت داشت، برای ساختن قلعههای محکم انتخاب کردند. اراضی مزبور که در محل قلعه طبرک سابق قرار داشت، از دو طرف محدود به چشمه خوراسگان و راهـروان میشد و این چشمهها بهمثابه خندقی طبیعی برای قلعه بود. اطراف قلعه بارویی بسیار محکم که قطر آن از ده متر متجاوز بود، کشیده میشد و این بارو، فاصله به فاصله به برجهایی منتهی میشد. از خانههای دیالمه که نزدیک میدان قدیم امروز (میدان عتیق) قرار داشت و میدان میر، راهی زیرزمینی به قلعه منتهی میشد.
امروزه هم پس از هزار سال، در بعضی منازل که زمین را برای احداث چاه حفر میکنند، به آن راه برخورد میکنند. در زمان سلاجقه که آلبارسلان اصفهان را دارالسلطنه و ملکشاه را ولیعهد کرد، ملکشاه میدان عتیق را ساخت و از قلعه طبرک، راه درونی زیرزمینی به آنجا ایجاد کرد. بدین ترتیب، ساختمانهای ملکشاهی از محل میدان عتیق و اطراف مسجد جمعه امروز، به قلعه طبرک متصل میشد.
این قلعه در عهد قاجار و در زمان حکومت ظلالسلطان، به یکی از خانوادههای اصفهان واگذار شد و در تاریخ 1307/6/19 به نام محیالدین کاشفی به شماره 4017 به ثبت رسید (احتمالا نام قلعه کاشفی به همین دلیل است.) خراب کردن آن در سالهای 1320 تا 1325 صورت گرفته است (شفقی: 1353، 213-216).
در عهد زندیه و قاجاریه به این قلعه احتیاجی نبود و پایگاه دزدان و قماربازان شده و خانههای آنجا خراب شده بود؛ لذا عمارت قلعه را تسطیح و به زمین زراعی تبدیل کردند. (جابری انصاری: 1378، 146).
