به گزارش اصفهان زیبا؛ هر بار که پرده سینما بالا میرود و چراغها خاموش میشوند، کودکان وارد جهانی میشوند که هم واقعی است و هم ساخته خیال. این جهان پر از رنگ، صدا و روایت است؛
جایی که هر صحنه، هر شخصیت و هر دیالوگ میتواند دانهای در ذهن کودک بکارد و ارزشها، نگرشها و هنجارهای اجتماعی را برای او شکل دهد.
شاید برای بزرگسالان سینما تنها سرگرمی باشد، اما برای کودکان، تجربه سینمایی فرصتی برای دیدن جهان از نگاه دیگری و درک قواعد نانوشته زندگی جمعی است.
فیلم و سینما از طریق روایتهای جذاب و تصاویر قدرتمند، ارزشها و قواعد اجتماعی را منتقل میکنند.
کودکان که در حال شکلدهی هویت و شناخت خود و دیگران هستند، بهطور طبیعی به این روایتها جذب میشوند و آنها را در ذهن خود بازتولید میکنند.
به بیان دیگر، سینما نه فقط بازتاب جامعه، بلکه عاملی فعال در شکلدهی جامعه است؛ ابزاری فرهنگی که میتواند ارزشها و هنجارهای اجتماعی را بازتولید کرده و مسیر جامعهپذیری را تسهیل کند.
جامعهپذیری (socialization) فرایندی است که طی آن کودک با ارزشها، هنجارها، رفتارها و زبان جامعهای که در آن زندگی میکند آشنا میشود و آنها را درونی میکند.
خانواده، مدرسه، دوستان و محیط اجتماعی نقشهای شناختهشدهای در این فرایند دارند؛
اما رسانهها و از جمله فیلم و سینما به عنوان یکی از عوامل مهم در تأثیرگذاری غیرمستقیم، اما پرقدرت بر کودکان مطرحاند.
اما سوال اصلی این است که فیلم و سینما از چه مسیرهایی میتوانند بر جامعهپذیری کودکان مؤثر باشند و چگونه میتوان این تأثیر را به بهبود فرایند جامعهپذیری تبدیل کرد.
تحقیقات متعدد نشان میدهند که فیلمها و محتواهای سینمایی میتوانند از طریق چند مسیر بر جامعهپذیری کودکان اثرگذار باشند:
مدلسازی هنجارهای اجتماعی و فرهنگی
فیلمها اغلب دارای شخصیتهاییاند که نماینده هنجارها، ارزشها، روابط خانوادگی، جنسیت، نقشهای اجتماعی و انتظارات جامعه هستند. کودکان هنگام تماشای این شخصیتها، نه فقط سرگرم میشوند، بلکه برداشتهایی از آنچه در جامعه «طبیعی» یا «مطلوب» است پیدا میکنند.
تقویت مهارتهای اجتماعی و هیجانی
فیلمها میتوانند به رشد هوش اجتماعی کودکان کمک کنند. کودکان هنگام تماشای فیلمها با موقعیتهایی مواجه میشوند که احساسات متفاوتی را میبینند (مثلاً فداکاری، محبت، تنهایی) و این موقعیتها باعث خودشناسی و درک بهتر احساسات درونی میشوند.
تأثیر زمان و شیوه نمایش
شیوه تدوین، تعداد کاتها، تعویض سریع صحنهها و ریتم فیلم میتواند بر توجه، تمرکز و رفتار کودک تأثیر بگذارد. مطالعهای در بریتانیا بر روی کودکان پیشدبستانی نشان داد که کودکان پس از تماشای یک فیلم سریع با تعداد کاتهای زیاد، در مقایسه با گروهی که فیلمی با ویرایش آرامتر دیده بودند، بیشتر در بازی رفتارهایی از خود نشان میدادند که حاکی از بیقراری یا کمبود تمرکز بود.
سینما و شکلگیری هویت کودکان
در کنار انتقال هنجارها و ارزشها، فیلمها فرصت تجربه نقش و هویت را برای کودکان فراهم میکنند.
تماشای شخصیتهای مختلف و مواجه شدن با چالشها و تصمیمگیریهای شخصیتها، باعث میشود که کودک با حالات مختلف اجتماعی و اخلاقی آشنا شود و مهارتهای تصمیمگیری و حل مسئله را تمرین کند.
این فرآیند به ویژه در فیلمهایی که موقعیتهای گروهی و اجتماعی مثل خانواده یا گروه دوستان را به تصویر میکشند، نمود بیشتری دارد و تجربهای شبیه به تمرین اجتماعی واقعی ایجاد میکند.
فیلمها علاوه بر آموزش هیجانی و اخلاقی، ابزاری برای فهم روابط اجتماعی هستند.
کودکان با مشاهده رفتار شخصیتها و واکنشهای اجتماعی آنها، قواعد تعاملات جمعی، تعهد به هنجارها و ارزشهای اخلاقی و اهمیت همکاری و دوستی را میآموزند.
