به گزارش اصفهان زیبا؛ ذبه مناسبت 25 آبان، روز حماسه و ایثار اصفهان، قرار میشود تولیدات هنری و ادبی را با محوریت این روز جمعآوری کنم. اول کمی استرس میگیرم که نکند با حجم زیادی از تولیدات مواجه شوم و یک صفحه روزنامه ظرفیت جمعآوری و ارائه این آثار را نداشته باشد؛ اما بعد از کمی جستوجو در گوگل و پرسوجو از اهالی فن شهر، با سبدی خالی مواجه میشوم. سبدی خالی از تولیدات تصویری و نمایشی و ادبی و تجسمی و… .
برای مثال، در حوزه تولیدات مستند و سینمایی و در واقع، هنرهای تصویری، علیالظاهر برای این روز باشکوه تنها دو اثر تولید شده و این بسیار دردناک است! یعنی اگر نبودند این چند مرد اصفهانی (کارگردانان و تهیهکنندگان دو اثری که در ادامه معرفی میشود)، عملاً هیچ تولید تصویریای در این زمینه نداشتیم! این یعنی فیلمسازان و تهیهکنندگان هنرهای تصویری از این روز پرقصه که هر گوشه و زاویهاش داستانی بینظیر در دل دارد، روزی که 370 شهید اصفهانی طی سه روز در شهر تشییع شدند، یا بیخبرند، یا به آن اهمیتی نمیدهند.
در حوزه تولیدات متنی و کتابها نیز ظاهراً تنها سه کتاب تولید شده که همگی مربوط به سالها پیشاند و اگر کتاب بیشتری در این خصوص منتشر شده، با ضعف جدی در حوزه رسانه و معرفی و ترویج روبهروست. البته این ضعف فقط شامل کتابها نمیشود و عوامل تولیدات مرتبط با این روز از توان و ظرفیت رسانههای مکتوب و غیرمکتوب غافل ماندهاند و البته رسانهها نیز در این خصوص کمکاری کردهاند.
مخلص کلام اینکه خالقان آثار هنری و ادبی طی این 43 سال، سوژه ناب و شگفتانگیزی را از دست دادهاند و در انتقال ارزشها و قابهای باشکوه این روز به نسلهای بعد کمکاری و شاید بیانصافی کردهاند.در این شماره چند اثر هنری و ادبی را به اقتضای محدودیتهای صفحه بهطور مختصر معرفی کردهایم.
سبد خلوت هنرهای تصویری و نمایشی
از روز حماسه و ایثار اصفهان
تله فیلم «چند قطره آبان»
در حوزه تولیدات داستانی نیز تلهفیلم «چند قطره آبان» به کارگردانی جواد اسماعیلی و تهیهکنندگی برادرش، محمد اسماعیلی، انتشاریافته در سال 1400، تنها اثر سینمایی تولیدشده در کشور بوده که روز حماسه و ایثار اصفهان را بر شیشه تلویزیون نشان داده است.این تلهفیلم 75دقیقهای در سه اپیزود اتفاقات مربوط به آن روز جاودانی را به تصویر کشیده است. در اپیزود اول، تعدادی از جوانان تشییعشده سوژه اصلی هستند. اپیزود دوم داستانی 48ساعته است که طی آن، خبر شهادت تعداد زیادی از جوانان اصفهان به شهر رسیده و قرار است 370 شهید در یک روز تشییع شوند و فضایی برای خاکسپاریشان وجود ندارد. اپیزود سوم نیز به فضای سال 1400 آمده و جوانانی را به تصویر میکشد که قصد دارند یادواره شهدای عملیات محرم را در مسجد محلشان برگزار کنند. ظاهراً این فیلم بهطور محدود و در مراسم رونمایی و نیز در جشنواره عمار روی پرده سینما به نمایش درآمده و اکران گسترده استانی و کشوری نداشته است.به گفته کارگردان اثر، فیلمنامه قسمت دوم این تلهفیلم نیز نگاشته شده و در آن به سراغ دانشآموزان دبیرستان هاتف رفتهاند که بخشی از شهدای 25 آبان را تشکیل دادهاند.
مستند «بر بال فرشتهها»
مستند «بر بال فرشتهها» شاید تنها اثر مستند در حوزه تولیدات تصویری باشد که به سراغ روز حماسه و ایثار اصفهان رفته است. سید مجتبی خیام الحسینی این مستند 22 دقیقه ای، در «بر بال فرشتهها» به سراغ افراد مختلفی از جمله هنرمندان و عکاسانی رفته است که در آن حضور داشته اند و آن حماسه بر مردمک چشمانشان انعکاس یافته است.
نمایش خیابانی «370 شهروند نمونه»
نمایش خیابانی «370 شهروند نمونه» هم از معدود تئاترهایی است که این روز شگفتانگیز را سوژه خود کرده است. این نمایش به کارگردانی محمد رادمهر در 25 آبان 1401 با اجراهای خیابانی به دید مردم رسید و در سال 1402، با حضور در ششمین جشنواره ملی تئاتر شرهانی، موفق به کسب عناوین برتر در رشتههای مختلف گردید و به جشنواره بینالمللی تئاتر فجر راه یافت.به گفته رادمهر، نمایش خیابانی ۳۷۰ شهروند نمونه به تشییع شهدای اصفهان در روز بیستوپنجم آبانماه سال ۶۱ در این شهر شهیدپرور میپردازد. روزی که رزمندگانی از لشکرهای ۱۴ امام حسین(ع)، نجف اشرف، ۲۵ کربلا، امیرالمؤمنین(ع) و امام حسن مجتبی(ع) در عملیات محرم به شهادت رسیدند.
کتابها چه کردهاند؟
«دویرج»
«دویرج» شاید مشهورترین کتابی باشد که به کارنامه عملیات محرم که منجر به تقدیم 370 شهید اصفهانی شد، پرداخته باشد. این کتاب شامل روایت و شرح عملیات محرم، بازتاب جهانی آن و معرفی فرماندهان و زندگینامه 370 شهید بوده و در خصوص نقش اصفهان و یگانهای این استان موضوعاتی را بیان کرده و خاطرات کوتاهی را از رزمندگان حاضر در عملیات ارائه کرده است.دویرج در اصل نام رودخانهای وحشی است که در زمان انجام عملیات محرم طغیان کرد و شهدای زیادی را برجای گذاشت.این کتاب را حسینعلی محمدی تدوین کرده و انتشارات دارخوین آن را در سال 1392 در بیش از پانصد صفحه منتشر کرده است. اسناد این کتاب توسط بنیاد شهید و امور ایثارگران استان اصفهان و اداره کل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس جمعآوری شده است.
«سیل سرخ»
«سیل سرخ» دیگر کتابی است که نویسندهاش در آن عملیات محرم و حماسه مردم اصفهان را روایت کرده است. رحمتالله ادیبی، نویسنده لنجانی این کتاب که آن را با هزینه شخصیاش به چاپ رسانده، درباره انتخاب نام اثر گفته است: به دو دلیل نام این کتاب را «سیل سرخ» گذاشتم. نخست اینکه رودخانه دویرج از کوههای جبلحمره سرچشمه میگرفت و با خود رملی سرخرنگ میآورد که قرمزرنگ بود. وجه دیگر آن نیز شهادت مظلومانه بیش از ۷۰۰ تن از همرزمان ما بود که خونشان شبیه یک سیل سرخ حماسه و ایثار آفرید.
متأسفانه درباره این اثر تنها یک مصاحبه موجود است و حتی عکس جلد آن در رسانهها ثبت نشده است.
370 پوستر گرافیکی
گرافیستهای اصفهانی ازجمله هنرمندانی بودند که از این سوژه غافل نشدند و یاد آن روز عظیم را در پوسترهایشان گرامی داشتند.
کارگاه دوروزه «۳۷۰ نقش ماندگار» در سال 1402 زیر نظر اساتید طراحی گرافیک همچون مجتبی مجلسی و حامد مغروری و حمیدرضا کشاورزی در حوزه هنری اصفهان برگزار شد و خروجی این کارگاه 370 پوستر از گرافیستهای جوان اصفهانی بود که در 25 آبان همان سال، در نمایشگاهی در معرض دید عموم قرار داده شد.
حماسه روی بوم نقاشی
نقاشی «روز اصفهان»
افشین جلیلی نیز دیگر نقاش اصفهانی است که روز حماسه و ایثار مردم اصفهان را روی بوم نقاشی زنده کرده است. او که این اثر را با همکاری و هماهنگی موزه هنرهای معاصر اصفهان آماده کرده، تمام افراد یا عناصری را که در تشییع بهیاد ماندنی روز حماسه و ایثار اصفهان در سال ۶۱ حضور داشتند، در اثر خود نقش زده است؛ برای مثال، همسر شهیدی که عکس یک غواص را در دست دارد یا جوانی که کولهپشتی بر دوش دارد و آماده اعزام به جبهه در همان روز پاییزی است، یا عنصری همچون سرو که نمادی از شهادت است.
او در واقع در این نقاشی بهیادماندنی، لحظه حضور تابوتها را در میدان نقشجهان نقاشی کرده و عمارت عالیقاپو در پسزمینه نقاشیاش دیده میشود. نقاشی «روز اصفهان» در گنجینه موزه هنرهای معاصر نگهداری میشود.
نقشونگار فرشچیان دوم
رضا بدرالسما، نگارگر نامآشنای اصفهانی که حماسههای ملی و مذهبی را در آثارش نادیده نمیگیرد، در تابلویی باشکوه و رنگارنگ آن روز ماندگار را نقاشی کرده است. بدرالسما خود در روز 25 آبان حضور داشته و آن حماسه را به چشم دیده و لمس کرده و دیدههایش در میان منحنیهای نگارگریاش نقش بسته است.به گفته این نگارگر، در سال 1389 به مناسب دیدار مردم اصفهان با رهبر معظم انقلاب، پیشنهاد کشیدن این تابلوی نقاشی به او داده شد و بدرالسما در کمتر از یک ماه برای خلق این اثر باشکوه فرصت داشت. او در این نقاشی حضور در صحنه مردم و شعارهای بهکاررفتهشان و نیز خانمهایی که نیمی از جمعیت بودند، نشان داده است. همچنین مسجد امام(ره) به عنوان نشانی از شهر اصفهان در تابلو دیده میشود.بدرالسما این تابلو را در دیدار با مقام معظم رهبری به ایشان هدیه کرد و به همین دلیل، این تابلو به موزه امام رضا(ع) راه یافت و آنجا در معرض دید علاقهمندان قرار گرفت.
