به گزارش اصفهان زیبا؛ هفته بسیج فرصت ارزشمندی است برای آنکه بار دیگر به نقش این نهاد مردمی در تحولات بنیادین کشور، چه در گذشته و چه در اکنون، نگاهی تازه بیندازیم.
بسیج از نخستین روزهای تأسیس، با فرمان حضرت امام خمینی(ره)، نهتنها بهعنوان یک تشکل ازتوده مردمی شکل گرفت، بلکه بهتدریج به یک مفهوم فرهنگی تمدنی بدل شد؛ مفهومی که حضور مردم را در صحنه کارزارهای اجتماعی، امنیتی، فرهنگی و فکری ممکن کرده و ایران را در بزنگاههای مهم تاریخی همراهی کرده است.
امروز، با تغییر میدانهای نبرد و دگرگونی تاکتیکهای دشمن، نقش بسیج بیش از هر زمان دیگری موضوعیتی تازه و اهمیت تحلیلی عمیقتری پیدا کرده است؛ اهمیت و نقشی که ضرورت دارد در محافل علمی، اندیشهای و دانشگاهی با نگاهی دوباره مورد واکاوی قرار گیرد.
میدان جدید بسیج از جنگ سخت تا نبرد شناختی
اگرچه بسیج در دوران دفاع مقدس تصویری ماندگار از حضور مردم در خط مقدم و پشت جبهه ثبت کرد و در آن هشت سال، نقشی بیبدیل در پیشبرد عملیاتهای نظامی و پشتیبانی مردمی داشت، اما واقعیت امروز این است که ماهیت جنگ تغییر کرده و صحنه نبرد، از میدانهای نظامی به میدان ذهن و روایت منتقل شده است.
دشمن، که در گذشته با ابزار نظامی رویاروی ملت ایران میایستاد، اکنون با استفاده از سازوکارهای نوین رسانهای، تکنیکهای پیچیده جنگ نرم، عملیاتهای روانی لایهمند، روایتسازیهای جعلی و روشهای هوشمند دستکاری افکار عمومی؛ از جنگ روایتها تا جنگ شناختی، میکوشد مختصات فکری جامعه را هدف قرار دهد. در این شرایط، نقش بسیج نیز دچار تحول مفهومی و ساختاری شده است.
امروز، بسیج در خط مقدم آگاهیسازی و توانمندسازی جامعه حضور دارد و بنا بر تأکید مقام معظم رهبری، بسیج اساتید بهعنوان «فرماندهان جنگ نرم» وظیفه دارند در حوزه اندیشه، تحلیل و خنثیسازی عملیات روایتساز دشمن نقشآفرینی کنند. این نقش، مستلزم فهم دقیق از تاکتیکهای رسانهای، شناخت سازوکار تولید روایتهای انحرافی، و اشراف بر روندهای شکلدهنده افکار عمومی است.
دشمن با اپلیکیشنها، پلتفرمها، فناوریهای دادهمحور و شبکههای گسترده انتشار محتوا، یک ساختار رسانهای غیرمتوازن ایجاد کرده است که هدف اصلی آن تغییر هویت، دگرگونسازی ارزشها، تحریف تاریخ و ایجاد انحراف در حوزههای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی است. در چنین شرایطی، دفاع از جامعه نیازمند حضور فعال، هوشمند و سازمانیافته نیروهایی است که توان تحلیل، تبیین و مقابله با جنگ ذهنی را داشته باشند؛ و این همان نقطهای است که نقش بسیج امروز معنا پیدا میکند.
روایت پساجنگ و ظهور استعمار ذهنی
تحلیل جنگ ۱۲ روزه و رخدادهای پس از آن، یکی از نمونههای مهم برای فهم ماهیت نبرد کنونی است. اگرچه آن جنگ، یک مواجهه نظامی کوتاه بود، اما اهمیت اصلی آن در بخش روایتی و شناختی نمود پیدا کرد.
دشمن در این جنگ تلاش کرد پازل جنگ ذهنی خود را تکمیل کند و پس از پایان عملیات نظامی، تغییر میدان نبرد به حوزه افکار عمومی را با شدت بیشتری دنبال کرد. این نمونه، مؤید آن است که میدان اصلی رویارویی امروز، نبرد برای تصرف ذهن است؛ نبردی که گاه اثرگذاری آن بسیار فراتر از رویارویی نظامی است.
در چنین فضایی، استعمار نوین دیگر بر جغرافیا و منابع فیزیکی تمرکز ندارد. استعمار امروز، استعمار ذهنهاست؛ دگرگونی نظام ارزشی جوامع، تغییر هویت و تبدیل ملتها به مصرفکنندگان منفعل روایتهایی که قدرتهای رسانهای تولید میکنند.
دشمن تلاش میکند با سازوکارهای هوشمند، ذهنها را تسخیر کند و جامعه را بهجای تحلیل واقعیت، به بازتولید روایتهای تحریفشده سوق دهد. این ماجرا یک علامت جدی برای همه فعالان فکری و دانشگاهی است: درک وضعیت کنونی بدون فهم «استعمار ذهن» و سازوکارهای شناختی آن ممکن نیست. امروز لازم است در محیطهای علمی و آموزشی درباره این نبرد پیچیده بحث شود، زیرا آینده امنیت فرهنگی و هویتی جامعه وابسته به این آگاهی است.
در برابر این نبرد پیچیده، بسیج طی چهار دهه گذشته توانسته است هم در داخل کشور و هم در عرصه فراملی نقش آگاهیبخشی خود را ایفا کند. موج گستردهای که امروز در سطح جهان علیه رژیم صهیونیستی شکل گرفته و ملتهای مختلف را به خیابانها آورده، نشانهای از همین اثرگذاری گسترده بر افکار عمومی جهانی است؛ اثرگذاریکه روایت حق و باطل را برای بسیاری شفاف کرده است.
این روند، نتیجه همان شبکه فرهنگی و فکری است که انقلاب اسلامی و نهادهای مردمی آن، ازجمله بسیج، در طول سالها ایجاد کردهاند. از سوی دیگر، باید اذعان کرد که دشمن از قدرت رسانهای بسیار گستردهتری بهرهمند است و همین امر، یک نبرد غیرمتوازن را شکل داده است. اما در مقابل این نابرابری، آنچه توانسته روایت انقلاب و مقاومت را حفظ کند، حضور اجتماعی، تلاش فرهنگی و حرکتهای رو به جلوی بسیج بوده است؛ حرکتی که نه با تکیه بر ساختارهای بوروکراتیک، بلکه با اتکا به مردم و پیوند اجتماعی معنا پیدا میکند.
نقش آفرینی بسیج در حوزه علم و فناوری
یکی از عرصههای مهم نقشآفرینی بسیج، حوزه علم و فناوری است. جهاد علمی، که در سالهای اخیر بهویژه با رشادتهای دانشمندان هستهای کشور نمود یافت، بخشی از همان خط مقاومت ملی است.
امروز بسیاری از دستاوردهای فناورانه کشور که در سطح جهانی نیز مورد توجه قرار میگیرند، محصول تلاش مجموعههایی است که با نگاه جهادی به میدان آمدهاند و در مسیر پیشرفت کشور گام برداشتهاند. این بخش از فعالیت بسیج، نشاندهنده آن است که این نهاد تنها در حوزه امنیتی یا فرهنگی فعال نیست، بلکه در عرصه توسعه علمی و فناوری نیز یک بازیگر جدی است.
برآیند تمام این تحولات نشان میدهد که بسیج در حکمرانی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور نقشی چندوجهی دارد.
این نقش شامل تبیینگری، روشنگری، جهاد علمی، جهاد سازندگی، خدمترسانی مردمی و دفاع از اصول اسلام، قرآن و نظام ولایت فقیه است. امروز بسیج، پرتوانتر از گذشته، در میدانهای مختلف حضور دارد و تلاش میکند جامعه را در برابر هجمههای پیچیده روایتسازی و عملیات شناختی توانمند کند.
نقشی که تداوم آن اما نیازمند تحلیل، حمایت، بازخوانی علمی و ارتقای بیشتر ظرفیتهای فکری و فرهنگی است و اگر این مسیر با قوت ادامه یابد، میتوان امیدوار بود که جامعه ایران در برابر جنگهای شناختی، رسانهای و روایتی آینده مقاومتر باشد و راه این حرکت تا ظهور حضرت حجت(عج) با حکمت و بصیرت همراه گردد.
