به گزارش اصفهان زیبا؛ بیماران مبتلا به ایدز، همواره با انگها و برچسبهای مختلفی مواجه هستند؛ به طوری که این مساله مانع از حضور آنها در عرصههای مختلف اجتماعی و فرهنگی میشود .
علاوه براین، حتی در پارهای از مواقع باعث میشود، آنها برای درامان بودن از نگاههای شماتت آمیز دیگران، بیماری خود را پنهان کنند و حرفی از آن به میان نیاورند. موضوعی که به گفته نورالدین فائقی، معاون پیشگیری و بازتوانی اعتیاد مرکز فوریتهای اجتماعی سازمان بهزیستی کشور میتواند به چرخش بیماری و افزایش تعداد مبتلایان کمک کند.
مهمترین باورهای غلطی که درباره HIV در جامعه وجود دارد، چیست؟
تصورات نادرستی در این باره وجود دارد؛ مثلا اینکه انتقال بیماری از راه تماسهای روزمره مانند دست دادن یا استفاده مشترک از ظروف رخ میدهد. بسیاری «HIV مثبت» را معادل یک بیماری ناتوانکننده یا مرگ فوری میدانند و تصور میکنند تنها گروههای خاص مانند معتادان یا کارگران جنسی در معرض خطر هستند؛همچنین این باور وجود دارد که درمان بیتأثیر است .
چرا این باورها همچنان وجود دارند؟
دلیل ماندگاری این باورها فقدان آموزش درست و مداوم در مدارس و فضاهای عمومی، رواج اطلاعات نادرست و ترسآلود در گذشته، تابوهای فرهنگی درباره جنسیت و اعتیاد (که مانع گفتوگوی شفاف میشوند) و پوشش خبری حسی و هجومی رسانههاست که تصویر واقعبینانهای از پیشگیری و درمان ارائه نمیدهد.
از سوی دیگر، دیده نشدن پیام «موفقیت درمان» موجب شده پیشرفتهای علمی بهخوبی منتقل نشوند. ریشه اصلی این خطاها ترکیب جهل و ترس است و جایگزینی پیامهای علمی، انسانی و امیدبخش میتواند به کاهش انگ اجتماعی کمک کند.
چرا آموزش درباره HIV در مدارس و رسانهها به اندازه کافی جدی گرفته نمیشود؟
در سطح ساختاری، محتوای آموزشی محدود یا پراکنده است و معلمان دانش فنی و روانشناختی کافی برای افزایش آگاهی در این زمینه ندارند.
در بعد فرهنگی و اجتماعی، تابوی صحبت درباره رفتارهای جنسی و اعتیاد و ترس از اینکه آگاهیبخشی در این زمینه موجب تشویق نوجوانان به روابط شود، مانع اطلاعرسانی علمی شده است؛ در حالی که شواهد بینالمللی این نگرانی را تأیید نمیکند. نوع نگاه به آموزش عمومی نیز مزید بر علت است.
از سوی دیگر، رسانهها غالبا از ورود به این حوزههای حساس پرهیز میکنند و تمرکز خود را بر اخبار حادثهای و جذب کلیک میگذارند و نه آموزش مستمر.
همچنین برنامهریزی هدفمند برای گروههای مختلف مخاطب مانند نوجوانان، خانوادهها و بزرگسالان وجود ندارد. راهکار کوتاهمدت، ادغام آموزش جامع مبتنی بر شواهد در برنامه درسی همراه با آموزش معلمان، راهاندازی کمپینهای رسانهای ساده و هدفمند و استفاده از پلتفرمهای دیجیتال برای دسترسی مؤثر به جوانان است.
برای افزایش سلامت جنسی و پیشگیری چه مدلهای موفقی در دنیا وجود دارد که در ایران قابل اجرا باشند؟
تجربه تونس نشان داده میتوان با خارج کردن آگاهیبخشیها از حالت تابو و ارائه ساختارمند آن نوجوانان و جوانان را آگاه کرد.
ترکیه نیز در سطح دانشگاه برنامههای متناسب با فرهنگ بومی اجرا کرده است. یکی از مؤثرترین الگوها افزایش آگاهیبخشی جامع مبتنی بر شواهد است که اطلاعات علمی درباره جسم، عاطفه، رضایت و پیشگیری از عفونتهای منتقله و روشهای محافظتی را با رویکرد سنمحور و سازگار فرهنگی ارائه میدهد.
مدل دیگر خدمات جامعهمحور و همتامحور هستند که توسط سازمانهای مردمنهاد و همسالان ارائه میشوند و شامل مشاوره، توزیع اقلام، انجام تست و ارجاع درمانی است.
رویکرد کاهش آسیب برای مصرفکنندگان تزریقی شامل درمانهای جایگزین نظیر استفاده از متادون و برنامه تبادل سرنگ از مؤثرترین روشها در کاهش انتقال بوده است.
در کنار اینها مداخلات بیومدیکال ترکیبی شامل دسترسی همگانی به درمان ضدرتروویروسی بهعنوان «درمان بهمثابه پیشگیری» و فراهمسازی PrEP برای افراد در معرض خطر جای دارد.
برای ایران، بهترین مسیر ترکیبی از آگاهیبخشی سنمحور در مدارس، تقویت مراکز کاهش آسیب تحت نظارت بهداشت و بهزیستی و اجرای برنامههای همتاپشتیبان با مشارکت سازمانهای مردمنهاد در چارچوب فرهنگی کشور است.
این بیماران همواره از برچسب زدن و همچنبن طرد اجتماعی گلایه دارند. به نظر شما تبعیض علیه مبتلایان به HIV چه تأثیری بر درمان و کیفیت زندگی آنان دارد؟
تبعیض و انگ اجتماعی بهشدت مانع ورود به درمان و تداوم آن میشود و حتی به افزایش انتشار بیماری کمک میکند.
ترس از برچسب خوردن موجب میشود بسیاری دیر برای آزمایش مراجعه کنند یا درمان را رها سازند. تأخیر در تشخیص باعث بالا ماندن بار ویروسی در مراحل اولیه و افزایش خطر انتقال میشود و درمان دیرهنگام کیفیت زندگی را کاهش میدهد.
پیامدهای روانی و اجتماعی مانند اضطراب، افسردگی، انزوا، از دست دادن شغل یا مسکن و خشونت خانگی شبکههای حمایتی افراد را تضعیف میکند و این عوامل بهطور مستقیم بر پایبندی به درمان و سلامت جسمی اثر میگذارند.
در سطح جامعه نیز وقتی افراد امنیت کافی برای مراجعه به خدمات نداشته باشند، کنترل اپیدمی تضعیف میشود.
از سوی دیگر، نگاه هراسآلود رسانهها و ارائه تصویر HIV فراتر از یک بیماری عفونی همراه با روایتهای قضاوتمحور و ترساننده انگ اجتماعی را تقویت کرده است.
بازنمایی کلیشهای در فیلم، سریال و ادبیات که بر مجازات یا انزوای مبتلایان تأکید دارد، تصویری منفی را تثبیت میکند.
در این بین فرزندان مبتلایان نیز با چالشهای زیادی روبه رو هستند. برای کودکان دارای والد مبتلا چه ملاحظات اجتماعی و حمایتی باید رعایت شود؟
کودکان والد مبتلا در قالب برنامههای حمایتی باشگاههای مثبت تحت پوشش قرار میگیرند. حفظ محرمانگی وضعیت خانواده نخستین ضرورت است تا کودک از آسیبهای اجتماعی مصون بماند.
حمایتهای روانشناختی متناسب با سن کودک، اطلاعرسانی درست درباره انتقال با تأکید بر بیخطر بودن تماسهای روزمره، حمایت آموزشی و معیشتی در صورت وجود مشکلات اقتصادی و خطر ترک تحصیل، آموزش مدارس و معلمان برای مدیریت موقعیتهای احتمالی و وجود خطمشی ضدتبعیض در فضای آموزشی از اقدامات ضروری محسوب میشوند. مشارکت سازمانهای مردمنهاد و گروههای محلی نیز باید در این حمایت پایدار لحاظ شود.
بهزیستی چه برنامههایی برای حمایت اجتماعی از مبتلایان دارد و این برنامهها چقدر موفق بودهاند؟
سازمان بهزیستی در قالب برنامههای ملی کاهش آسیب و با همکاری وزارت بهداشت و نهادهای بینالمللی خدماتی شامل مراکز گذری و ثابت کاهش آسیب، توزیع اقلام پیشگیری، مشاوره روانی، کمکهزینههای توانمندسازی اجتماعی و حرفهای ارائه میدهد و در اسناد راهبردی ملی بهعنوان شریک اجرای برنامه معرفی شده است.
گزارشها نشان میدهد این اقدامات در گسترش دسترسی به خدمات و پایداری بیماران در درمان مؤثر بوده است. در عین حال، چالشهایی مانند پوشش ناکامل کشوری، کمبود منابع پایدار، دغدغههای مربوط به محرمانگی در مناطق محلی و نیاز به مشارکت گستردهتر سازمانهای مردمنهاد همچنان وجود دارد.
بهزیستی تقویت مراکز کاهش آسیب، گسترش آموزشهای جامعهمحور و همکاری با سازمانهای مردمنهاد و نهادهای بینالمللی برای توزیع اقلام پیشگیری و خدمات مشاورهای را در دستور کار قرار داده است؛ بنابراین مطالبه محوری از سیاست گذاران افزایش اعتبارات و حمایت قانونی برای اجرای یک برنامه ملی فراگیر ضدتبعیض و ارتقای دسترسی به خدمات HIV با سه محور تضمین محرمانگی و حقوق قانونی مبتلایان، تأمین مالی پایدار خدمات کاهش آسیب و مراقبت جامعهمحور و ادغام آگاهیبخشی بومیسازیشده و پیامهای علمی در نظام آموزشی و رسانهای با شاخصهای سنجش و گزارشدهی سالانه است.
برای تحقق مؤثر این مطالبه، تشکیل یک کارگروه بینبخشی با مشارکت وزارت بهداشت، بهزیستی، آموزش و پرورش، سازمانهای مردمنهاد و نمایندگان جامعهٔ مبتلایان همراه با جدول زمانبندی و شاخصهای عملکرد ضروری است تا کاهش موارد جدید، بهبود پایبندی درمان و ارتقای کیفیت زندگی تحقق یابد.
درمان و پذیرش این بیماری با چه چالشهایی روبه رو است؟
مهمترین چالشها شامل تداوم انگ و تبعیض اجتماعی، ناکافی بودن اعتبارات و کمبود نیروی متخصص برای خدمات روانی و اجتماعی بلندمدت، نابرابری منطقهای در دسترسی به خدمات، ضعف هماهنگی میان نهادهای ذیربط، برخی محدودیتهای قانونی یا اجرایی و پایین بودن پذیرش اجتماعی برنامههای پیشگیرانه است.
