به گزارش اصفهان زیبا؛ جنگ فقط انسانها را هدف قرار نمیدهد، بلکه تخریبهای گسترده و خسارتهای مختلف تبعات زیستمحیطی کوتاهمدت و بلندمدت را نیز به همراه دارد. تخریب واحدهای مسکونی و همچنین کارخانهها و صنایع مختلف میتواند منجر به انتشار گازهای گلخانهای و افزایش مصرف انرژی شود؛ موضوعی که داریوش گل علیزاده، مدیرکل حفاظت محیطزیست استان اصفهان در گفتوگو با «اصفهان زیبا» به آن اشاره میکند و از تبعات مختلف آن سخن میگوید.
جنگ چهلروزه خسارتها و تخریبهای گستردهای در نقاط مختلف کشور بر جای گذاشت. مسلماً محیطزیست نیز از این شرایط تأثیر پذیرفته و تبعات جنگ گریبان آن را نیز گرفته و خواهد گرفت. از نظر شما جنگ چه پیامدهایی برای محیطزیست به همراه دارد و آیا این تبعات، بلندمدت خواهد بود؟
یکی از قربانیان اصلی جنگ در تمام دنیا محیطزیست است؛ هم از لحاظ اثراتی که به طور مستقیم بر محیط میگذارد و هم اثرات غیرمستقیمی که ناشی از تخریب سکونتگاهها و پایگاههای صنعتی است؛ برای نمونه، وقتی واحد سکونتگاهی مورد خدشه قرار میگیرد، مصرف انرژی و تولید گازهای گلخانهای بیشتر میشود؛ زیرا تولید آهنآلات و استفاده از مصالح و حملونقل آنها انتشار این گازها را افزایش میدهد. حملونقل یکی از منابع انتشار گازهای گلخانهای است؛ به دلیل اینکه با افزایش مصرف سوختهای فسیلی همراه است. تأثیر بر منابع آبی و خاک در طول جنگ را هم نمیتوان انکار کرد. همچنین جنگ زیستگاهها و حیاتوحش را هم تحت تأثیر قرار میدهد؛ بهویژه در این ایام که فصل زادوولد حیاتوحش است، این موضوع باعث شده استرسهای زیادی به گونههای مختلف وارد شود و تنوع زیستی آسیب ببیند. علاوه بر این، آسیب واحدهای پالایشگاهی در تهران، انتشار گازهای گلخانهای و آلایندههای مختلف را به همراه داشته است، به طوری که آثار این آلودگیها منجر به بارش باران اسیدی شد. تبعات جنگ باعث شد تا سازمان محیطزیست هشدارهایی را به سازمان ملل منتقل کند و اخطار دهد که چنین اتفاقاتی دارد برای محیطزیست میافتد. این رخدادها برای خلیجفارس و دریای عمان نیز چالشهایی به وجود می آورد و مصرف سوخت شناورها و کشتیها بر این آبها قطعاً تأثیر میگذارد. موضوع دیگر مصرف انرژی است که معمولاً در جنگها افزایش مییابد؛ مثلاً در زمان تولید سلاح این اتفاق رخ میدهد. اگر به تبعات جنگ بر محیطزیست توجه نکنیم، در آینده با چالشهایی روبهرو خواهیم شد؛ مثل تغییرات اقلیمی که امروزه خودش را نشان داده و مشکلات زیادی را برای جهان به وجود آورده است و آثارش را در گرمایش جهانی میبینیم. جنگ هم در آینده بر تأمین غذا و رسیدن به محیطزیست مطلوب که از ارکان توسعه پایدار است، اثر میگذارد.
این مسئله چطور بر امنیت غذایی تأثیر میگذارد و تولید منابع را با خطر روبهرو میکند؟
منبع اصلی تولید غذا خاک است. وقتی خاک، بافتش به هم بریزد و آلوده شود، تأثیر خود را بر تولید غذا از دست میدهد. موضوع بعدی بحث آب است؛ اگر آب کیفیت اصلی را از دست بدهد و آلوده شود، بر تولید غذا تأثیر میگذارد. مشکل آب اکنون در تمام دنیا وجود دارد. اگر آبهای سالم از دست بشریت خارج شود، بر کیفیت و کمیت منابع تأثیر میگذارد. از سوی دیگر، جنگ باعث افزایش آلودگی هوا میشود؛ آلودگی که ممکن است یک روز بر خاک نشست کند، روز دیگر بر روی گیاهان و… . بسیاری از مدیران در شرایط جنگی خیلی به محیطزیست توجهی نمیکنند و اولویتها در این وضعیت تغییر پیدا میکند. این درحالی است که حفظ محیطزیست یکی از معیارهای توسعه اقتصاد است. یکی از اثرات جنگ که تخریب است، اثر خود را بر محیطزیست میگذارد.
آیا تا به الان برآوردی شده که جنگ چهلروزه چه میزان خسارت به محیطزیست وارد کرده است؟
مستندسازی دارد انجام میشود؛ ولی تا این لحظه برآورد دقیقی نشده است؛ چرا که نیاز به دادههایی وجود دارد که باید از مراجع ذیربط اخذ و میزان تأثیر انتشار گازهای گلخانهای و آلایندههای دیگر که ناشی از حملات موشکی بوده است، بررسی شود؛ البته در سطح سازمان این ارزیابی دارد انجام میشود. وزارت نفت نیز در بخشهای آسیبدیده دارد تعیین خسارت میکند. سایر بخشها هم باید اطلاعات موردنیاز را جمعآوری و مستند کند تا بر اساس یک اطلاعات جامع و برآورد دقیق، میزان خسارت را ارزیابی کنیم. در زمان مذاکره نیز اگر مستندات مختلفی داشته باشیم، زبان ما قویتر خواهد بود؛ چون مستند درست میتواند قدرت مطالبهگری را افزایش دهد. جنگ تنها به محیطزیست ایران آسیب نمیزند؛ بلکه این مسائل بر محیطزیست جهان تأثیر میگذارد.
چگونه تخریب محیطزیست در یک کشور بر سایر منابع در کشورهای دیگر تأثیر میگذارد؟
یکی از موضوعات، بحث انتشار گازهای گلخانهای است؛ چه در زمان ساخت واحدها و چه در حین بمباران. پایه سوخت در کشور سوختهای فسیلی است؛ به طوریکه بیش از ۹۰ درصد مصرف را سوختهای فسیلی تشکیل میدهند و قطعاً این موضوع با انتشار گازهای گلخانهای همراه است و هر چقدر بیشتر باشد، خسارت انتشار هم بیشتر خواهد بود. این وضعیت تأثیر جهانی دارد. خشکسالی و گرما و بیآبی از جمله مواردی هستند که این مسئله بر آنها تأثیر میگذارد. برخی از کشورها حتی نقشی در تولید و انتشار این گازها ندارند، اما قربانی پیامدهای انتشار آن هستند. بیشتر کشورهای صنعتی مثل آمریکا و چین میزان انتشار بیشتری دارند؛ اما تأثیر این مسئله بر کشورهای درحالتوسعه بیشتر است؛ چون این کشورها دسترسی به تکنولوژیهای کاهش تبعات مصرف را کمتر دارند. قرار بوده است امکانات در اختیار کشورهای درحالتوسعه نیز قرار بگیرد تا آنها بتوانند در راستای کاهش انتشار و تولید گازهای گلخانهای گام بردارند، اما متأسفانه این تعهدات از سوی کشورهای توسعهیافته انجام نشد.
در اصفهان صنایعی مثل فولاد، مورد اصابت قرار گرفت، این مسئله چه پیامدهای زیستمحیطی به همراه دارد؟
نیروگاههایی که مورد آسیب قرار گرفتند، نیروگاههای سیکل ترکیبی با راندمان ۵۰ – ۵۰ بودهاند و تا مدتها از خدمات آنها بیبهره خواهیم بود. از سوی دیگر با حمله به این نیروگاهها آلایندهها در هوا منتشر شدهاند و این موضوع بهصورت مستقیم در اصفهان رخداده است؛ ضمن اینکه برای ساخت این نیروگاهها و بخشهای دیگر دوباره باید انرژی زیادی مصرف شود؛ چرا که کارخانهای که ساخته و پا گرفته، حالا آسیب دیده است و اکنون دوباره باید ساخته شود. حملونقل ترافیکی، حمل مصالح و مواد اولیه، به طور مستقیم و غیرمستقیم باعث تشدید وضعیت میشود و اولویتها تغییر پیدا میکنند و این شرکت باید منابعی که تا پیش از این میتوانست در راستای حفظ محیط زیست مصرف کند را حالا به ساخت مجدد واحدهای خود اختصاص دهد.
