به گزارش اصفهان زیبا؛ در سالهای گذشته، بخشی از متقاضیان طرحهایی مانند مسکن مهر و نهضت ملی مسکن بهدلیل افزایش هزینهها، طولانیشدن زمان ساخت، شرایط نامساعد اقتصادی و بدعهدیهای دولت، از ادامه مسیر انصراف دادند. ازطرفی، امتیاز برخی واحدها مانند کالایی قابل معامله در اختیار سوداگران قرار گرفت و زمینه برای حضور دلالان فراهم شد.
طرحهای نیمهکاره برای حل مشکل مسکن مردم هنوز سرانجام مشخصی ندارد و حالا دولت از طرحی جدید با عنوان طرح آشیان رونمایی کرده است. آیا آشیان میتواند گرهای از بازار اجاره باز کند یا به سرنوشت طرحهای نیمهتمام گذشته دچار خواهد شد؟
دولتیها مدعی هستند که با اجرای طرح استیجاری، زوجهای جوان و دهکهای پایین جامعه با پرداخت اجاره پایینتر، میتوانند هزینههایشان را کاهش دهند و برای خانهدارشدن پسانداز کنند.
در قالب طرح آشیان بهعنوان نخستین مرحله از طرح مسکن استیجاری، قرار است خانههای بیشتری با قیمت مناسب وارد بازار اجاره شوند. در اولینمرحله تهاتر زمین و املاک دولتی با واحدهای آماده انجام میشود.
دولت در روش دوم از سازندههای بخش خصوصی با ارائه زمین و تسهیلات حمایت میکند تا آنها را به ساخت خانههای استیجاری راغب کند و دولت در قالب سوم برخی واحدهای موجود در بازار را اجاره میکند و آنها را با نرخهای حمایتی به متقاضیان واجد شرایط تحویل میدهد.
یکی از مهمترین محورهای طرح آشیان، ارائه اجارهبها با نرخ یارانهای است. طبق اعلام مسئولان، دهکهای پایین درآمدی تنها حدود ۳۵درصد نرخ واقعی بازار را پرداخت خواهند کرد و این عدد برای سایر دهکهای هدف نیز بهصورت پلکانی افزایش مییابد.
در ظاهر، این سیاست میتواند فشار اقتصادی بر مستأجران را کاهش دهد؛ اما پرسش اساسی همچنان پابرجاست. مابهالتفاوت اجاره واقعی و مبلغ پرداختی مستأجران از چه منبعی تأمین خواهد شد؟ آیا دولت توان مالی تداوم چنین یارانهای را در بلندمدت دارد یا این طرح نیز با کسری منابع مواجه خواهد شد؟
ابهام دیگر، به نحوه تعیین «اجاره متعارف بازار» بازمیگردد؛ شاخصی که اگر شفاف و قابل راستیآزمایی نباشد، میتواند زمینهساز بیعدالتی یا سوءاستفاده در اجرای طرح شود.
یکی دیگر از ابهامهای این طرح، نسبت میان تعداد واحدهای پیشبینیشده و جمعیت چندمیلیونی مستأجران جامعه هدف است.
ابهام درباره نحوه تأمین منابع مالی و تجربه ناموفق طرحهای حمایتی گذشته، امکان موفقیت این طرح را تا حدودی زیر سوال برده است.
بهتازگی خشایار باقرپور، یکی از کارشناسان مسکن، با حسابکتابکردن منابع مالی درنظرگرفتهشده برای این طرح، گفته است که «حدود ۳۰ همت بودجه در مرحله نخست طرح مسکن استیجار عمومی تعیین شده که در حال حاضر در صندوق ملی مسکن موجود است و تقریبا کفاف خرید و ساخت حدود ششهزار واحد از این ۱۰هزار واحد را میدهد و میتوانند چهارهزار واحد هم با سازندگان تهاتر کنند؛ اما برای افق این طرح هیچ برنامهای از سوی وزارت راه و شهرسازی اعلام نشده است.»
درصورتیکه افزایش تقاضا بیشتر از ظرفیت عرضه باشد، مسکن استیجاری نمیتواند پاسخگوی همه متقاضیان باشد؛ درنتیجه، بدون برنامهریزی دقیق و توسعه مستمر، اثرگذاری این طرح محدود خواهد بود.
طرح مسکن استیجاری هنوز در اصفهان آغاز نشده و در مرحله رایزنی برای تأمین زمین است. مدیر روابطعمومی راه و شهرسازی استان اصفهان به «اصفهانزیبا» میگوید که برای تأمین زمینهای طرح مسکن استیجاری فعلا مذاکرههایی در حال انجام است.
طرح مسکن استیجاری در سایر کشورها، یکی از راهحلهای مؤثر برای کاهش بحران مسکن، حمایت از اقشار کمدرآمد و کنترل بازار اجاره بوده و با موفقیت اجرایی شده و تأثیرگذار هم بوده است. بسیاری از افراد، توانایی خرید خانه ندارند؛ اما میتوانند از طریق مسکن استیجاری به سرپناهی استاندارد و پایدار دسترسی پیدا کنند؛ درنتیجه، این طرح میتواند از گسترش سکونت در واحدهای نامناسب یا حاشیهنشینی جلوگیری کند.
در شرایطی که قیمت خرید مسکن برای بسیاری از مردم بسیار بالا رفته، امکان اجارهنشینی با نرخ مناسب میتواند بخشی از بار اقتصادی خانوادهها را کم کند. این موضوع بهویژه برای جوانان، زوجهای جوان و خانوارهای کمدرآمد اهمیت زیادی دارد.
وقتی واحدهای استیجاری با اولویت به گروههای آسیبپذیر اختصاص یابد، فاصله طبقاتی در دسترسی به مسکن کمتر میشود و حمایت مؤثرتری از اقشار ضعیف صورت میگیرد؛ بااینحال، موفقیت اجرای طرح مسکن استیجاری در کشورمان، وابسته به تأمین مالی پایدار، مدیریت شفاف، نظارت دقیق و اجرای عادلانه است. اگر این شرایط فراهم شود، مسکن استیجاری میتواند نقش مهمی در بهبود وضعیت سکونت مردم ایفا کند؛ در غیر این صورت، ممکن است به طرحی پرهزینه و کماثر تبدیل شود.
