به گزارش اصفهان زیبا؛ فضاها و عناصر شهری درهمتنیده میشوند و بافت شهری را ایجاد میکنند. اصفهان، بافت شهری پیچیده و متنوعی دارد. اگر یک روز در خیابان مسجدسید قدم بزنید و کمی هم به سمت کوچهپسکوچهها متمایل شوید، خانههای قدیمی را در کنار خانههای نوساز میبینید و کوچههای باریکی که به زور آدم از آنها رد میشود و حتی هنوز دالان دارند و ته دالان یک خانه است.
چند روز پیش بود که از مسجدسید وارد کوچه بازارچه حبیبالله خان شدم و در راه یکی از همین خانهها را دیدم. در راه از یکی از مغازهدارها، جریان خیابانکشی از خیابان زاهد به خیابان فروغی را پرسیدم. او گفت: «من هم شنیدم همه این خونهها قراره خراب بشه؛ حتی میخوان حموم پاچنار رو هم خراب کنن و بندازن تو خیابون.»
اسم حمام پاچنار به گوشم خورده بود؛ اما هیچوقت از نزدیک آن را ندیده بودم. کوچههای پهن و باریک را ادامه دادم و پرسانپرسان خودم را رساندم به سقاخانه پاچنار. حمامی دونبش و متروکه مقابلش بود؛ اما روی سردر حمام نوشته بود: «گرمابه رستمزاده، تأسیس و تجدید بنا در سال 1349». یکی از مغازهدارها میگوید: «اسم حمام را کار نداشته باش! به حمام پاچنار مشهوره!»
همه این مسیر را به خاطر یک خبر رفته بودم. خبر رسیده بود قرار است خیابان زاهد تا فروغی امتداد پیدا کند و سه راهش تبدیل شود به چهارراه. آن وقت باید برخی از مغازههای راسته مسجدسید خراب شود و خیلی از خانهها در این خیابانکشی، برود زیر آسفالت.
این موضوع را با عباس حاج رسولیها، عضو شورای اسلامی اصفهان، در میان گذاشتم. او بر ایجاد و امتداد خیابان زاهد تأکید کرد و گفت: ایجاد این خیابان در طرح جامع بوده و سالها پیش باید اجرا میشده است.
خیابانی به طول 880 متر مسجدسید را به فروغی متصل میکند
موضوع را از علی رضیزاده، شهردار منطقه یک اصفهان نیز جویا شدم. او در اینخصوص اظهار کرد: ادامه خیابان آیتالله زاهد تنها خیابان باقیمانده در طرح تفصیلی منطقه یک است. این خیابان به طول 880 متر و با عرض متغیر 24 و 36 متر خیابان مسجدسید را به خیابان فروغی متصل میکند.
وی ادامه میدهد: با اجرای آن 27500 مترمربع بافت فرسوده بهصورت مستقیم اصلاح میشود و با تحتتأثیر قراردادن بافت مجاور خیابان به شعاع 50 متر میتوان در مدت پنج تا ده سال حدود 80 هزار مترمربع بافت فرسوده را اصلاح کرد. اجرای این خیابان بهصورت محرک توسعه عمل کرده و ضمن ایجاد ارزش افزوده برای ساکنان موجب افزایش کیفیت زندگی ساکنان نیز خواهد شد.
رضی زاده تصریح می کند: برای انجام عملیات آزادسازی این خیابان برنامه مفصلی توسط شهرداری منطقه تهیه شده است. در گام اول کلیه اطلاعات مالکان و مشخصات تمامی پلاکهای درگیر برداشت و در سامانه اطلاعات مکانی (GIS) پیادهسازی و نقشههای عملیاتی تهیه شده است.
او از چهار فاز عملیات آزادسازی برنامهریزی و اجرا خبر داد که بهترتیب فازبندی اول از خیابان مسجدسید تا کوچه بازارچه حبیباللهخان، فاز دوم از کوچه حبیباللهخان تا خیابان جامی، فاز سوم از خیابان جامی تا بنبست شهید عباسپور و فاز چهارم تا اتصال به خیابان فروغی است.
700 میلیاردتومان برای خیابانکشی
رضیزاده کل برآورد آزادسازی این خیابان در سال جاری را بالغ بر 700 میلیارد تومان دانست و بیان کرد: باید 161 پلاک درگیر در طرح آزادسازی شود. از دلایل عدم اجرای این طرح در سنوات گذشته، حجم بالای نقدینگی موردنیاز برای آزادسازی و ریزدانگی شدید بافت در طول مسیر خیابان بود که بهمنظور اجرای هرچه سریعتر و کاهش آسیب به ساکنان در طرح جهت آزادسازی با سرمایهگذاران بنام در سطح کشور وارد مذاکره شدیم.
شهردار منطقه یک خاطرنشان می کند: طبق برنامه عملیاتی منطقه یک در سال 1402 در نظر داریم در خصوص آزادسازی فاز اول و دوم اقدام کنیم. بههمین منظور از ابتدای سال برگزاری کمیسیون توافقها به قوت هرچه تمامتر در حال برگزاری است تا شاهد تحول در منطقه باشیم.
این پروژه عظیم بیش از 150 پلاک را درگیر میکند و هزینه زیادی را به خود اختصاص میدهد؛ اما برخی از کارشناسان با این طرح مخالفاند؛ چراکه اعتقاد دارند بافت شهری را از هم متلاشی میکند.
محمدمهدی کلانتری، پژوهشگر مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی در دانشگاه علم و صنعت ایران، با توجه به شرایط این منطقه گفت: نقشهای را که مربوط به این خیابان بود، بررسی کردم. خیابان دقیقا در محدوده بافت تاریخی کشیده میشود. شورای عالی معماری و شهرسازی سال 94 مصوبهای را تصویب و ابلاغ کرده است.
وی می گوید: طبق این مصوبه، محدودههای بافت تاریخی 168 شهر مشخص شده و شورای عالی اعلام کرده هرگونه پروژه بزرگمقیاس، ایجاد و تعریض معبر و مداخله سنگین در این محدودهها، مغایر مصوبه است و تنها مرجع تصمیمگیر را شورای عالی اعلام کرده است؛ یعنی اگر قرار باشد تغییری بهوجود بیاید یا پروژهای اجرا شود تنها مرجعی که میتواند مصوب کند، شورای عالی معماری و شهرسازی است؛ هرچند در بسیاری از موارد به این مصوبه، توجهی نمیشود.
بسیاری از بناها ارزش ثبتی دارند ولی ثبت نشدهاند
او به گذر آقانجفی اشاره کرد و توضیح داد: نمونهاش گذر آقانجفی است که سال 94 مصوبه کمیسیون ماده 5 میگیرد و اصلا به شورای عالی ارجاع داده نمیشود. خیلی از اتفاقهای دیگر در شهر اصفهان رقم میخورد که باید از شورای عالی مصوبه بگیرد؛ ولی صرفا مصوبه ماده 5 میگذراند و تملک و تخریب میشود.
این خیابان هم دقیقا در محدوده است و طبق عکس هوایی گوگل در مسیرش بناهای تاریخی تخریب میشود. این بناهای تاریخی احتمالا ثبتی نیست. بسیاری از بناهای تاریخی در اصفهان ارزش ثبتی دارند؛ ولی ثبت نشدهاند. این مسئله را از غلامرضا شیران، استاد دانشگاه اصفهان نیز جویا شدیم.
او در خصوص اینکه تبدیل سهراه به چهارراه تأثیری بر کاهش بار ترافیکی دارد یا خیر، گفت: معمولا تقاطعهایی را که بیش از پنج راه است، تبدیل به سه راه یا چهارراه میکنند؛ یعنی هرچقدر تعداد ساقها کمتر باشد، تلاقی بین جهتهای ترافیکی و ترافیک کمتر میشود؛ ضمن اینکه تخلیه آن، زمان کمتری را نیاز دارد؛ ولی در پاسخ به این پرسش که سهراه بهتر است یا چهارراه؟ باید ابتدا به این پرسش پاسخ بدهیم که آیا ناچاریم سهراه داشته یا ناچاریم چهارراه داشته باشیم؟
شیران با اشاره به اینکه معمولا تقاطعها چهارراه هستند که جریان ترافیکی از چهار ساق تخلیه میشود، بیان کرد: نمیشود گفت که چهارراه بهتر است یا سهراه. این موضوع تابع شرایط خاص آن منطقه است و به تعداد وسایل نقلیه که در ساعت مشخصی از ساقها عبور میکند هم بستگی دارد.
عضو اسبق شورای شهر اصفهان درخصوص این موضوع و ادامهدادن خیابان زاهد به سمت فروغی اظهار کرد: قرار بود خیابان زاهد به فروغی برسد و ادامه پیدا کند. در اینجا راستای کار، مهمتر از تقاطع است؛ ولی برای تقاطع باید چهارراه خوب طراحی شود؛ به همین دلیل است که میگویم ساقها مهم است. ساقی که میخواهد به فروغی برسد، تعیینکننده است. طبیعی است که سهراه به چهارراه تبدیل میشود؛ چراکه تنه دیگری را به این شبکه وصل میکند و این، بدنه شمالی جنوبی را کامل میکند.
کاهش بار ترافیکی و ایجاد تحرک اجتماعی در مسجدسید
او در پاسخ به این پرسش که آیا نیاز است برای کاهش بار ترافیکی، به حجم عظیمی از بافت شهری دست بزنیم، بیان کرد: برای اینکه بار ترافیکی خیابانهای جانبی را کم کنیم، ناچاریم این خیابانها را تخریب کنیم.
این استاد دانشگاه می افزاید: این خیابان از جمله خیابانهای قدیمی است که بافت متراکمی دارد و باید بار ترافیکیاش تخلیه شود؛ بهویژه اگر این خیابان ادامه پیدا نکند، در کوچهپسکوچهها تخلفهایی پیدا میشود. این خیابانکشی، نیاز محلی و یک تحرک اجتماعی است. اگر محلههای فرسوده و قدیمی را با این حرکات تغییر ندهیم، بافتی فرسوده و عاری از سکنه خواهیم داشت و همه به انباری تبدیل میشوند.
شیران معتقد است: اگرچه بافت قدیمی به هم میخورد، اما با طراحی خوب میشود بافتی زیبا و پرتحرک داشت که مردم دسترسی بهتری داشته باشند. این طرحها سالهای سال است که درخواست اهالی محل هم بوده است.
در مجموع به نظر میرسد صرف وجود طرح مصوبشده از سالیان گذشته، دلیل بر اجرای حتمی آن نیست. با توجه به گسترش فضای شهری و لزوم توجه به معضل ترافیک نهادهای متولی باید بادرنظرگرفتن پیامدهای طرح در بافت تاریخی، بار دیگر با بررسی نظرهای کارشناسان در خصوص اجرا یا عدم اجرای طرح امتداد خیابان زاهد تصمیمگیری کنند.
