حذف یارانههای پنهان، موافقان و مخالفان خودش را دارد. بخش عمدهای از یارانه پنهان در کشور ما به حوزه انرژی تعلق میگیرد.
حذف یارانه پنهان همان حذف یارانه از انرژی بنزین، گاز، برق، گازوئیل، دارو و… است که تجربه نشان داده با نارضایتی عمومی همراه میشود.
نمونهاش حذف یارانه از بنزین بود که پیامدهای زیادی به دنبال داشت.
حذف یارانه پنهان به تورم منجر میشود و برخی کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند با اجراییکردنش باید مـنـتـظـر افـزایــش قیمتها بود.
رئیس مجلس اعلام کرده که رقم یارانه پنهان در اقتصاد ایران ۱۴۰۰ هزار میلیارد تومان است.
یعنی دولت سالانه ۲۰ برابر یارانه آشکار به برخی گروهها یارانه پنهان پرداخت میکند.
با این حساب سهم هر ایرانی از یارانه پنهان روزانه ۴۵ هزار تومان و معادل یک ماه یارانه نقدی است.
این طرح، پیشنهاد یکی از نمایندگان مجلس است.
هدف از اجراییکردنش هم اینگونه عنوان میشود که با حذف یارانه پنهان و پرداخت آن بهصورت مستقیم به مردم،
میتوان قدرت خرید اقشار پاییندست را افزایش داد و به آنها کمک کرد.
چه کسی این طرح را پیشنهاد کرد؟
ابوالفضل ابوترابی، نماینده مردم نجفآباد، تیران و کرون و عضو کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس شورای اسلامی
در حساب شخصی خود در توییتر نوشته است «دهکهای اول و فقیر فقط 1.2درصد از یارانه انرژی استفاده میکنند،
درحالیکه این مقدار برای دهکهای دهم و مرفه 25درصد است!
بنابراین طرحی به مجلس ارائه کردهام برای به رفراندومگذاشتن حذف یارانه پنهان و آشکار و پرداخت مستقیم آن به مردم که نیاز به امضای حداقل صد نماینده دارد.»
این طرح موردقبول همه نمایندگان مجلس نیست؛ تا جایی که بلافاصله بعد از پـیـشـنـهاد شـــدنــــــش،
بـرخــی مجلسیها به اجرای چنین طرحی واکنش نشان دادند.
رحیم زارع، عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس، گفته است «ممکن است
یکی از همکاران نماینده نظری درباره وضعیت یارانه پنهان و آشکار داشته باشد که بدیهی است بیان نظر یکی از همکاران نماینده،
بهمنزله مصوبه مجلس نیست.» زارع اینگونه ادامه داده است «یکی از اولویتهای مجلس،
رفع مسائل اقتصادی و تقویت معیشت مردم است و همه میدانند میزان فعلی یارانهها با هزینههای بالای خانوارها تناسبی ندارد؛
بنابراین مجلس طرحی برای حذف یارانه ندارد و حتی این تأکید وجود دارد که یارانه اقشار بدون درآمد و کمدرآمد باید افزایش یابد.»
طرحی که تورم به بار میآورد
دراینباره یک کارشناس اقتصادی به اصفهانزیبا میگوید: اجراشدن طرح حذف یارانههای پنهان فاجعه به بار میآورد،
بنزین لیتر هزار تومان وقتی به سه هزار تومان افزایش یافت قیمتها جهش پیدا کرد و نارضایتی عمومی را به دنبال داشت،
حذف یارانههای پنهان در کشور ما سیاست درستی نیست و در این شرایط به تورم افسارگسیخته منجر میشود.
محمدرضا شهنامپور تصریح میکند: سیستم کشش اجرای این طرح را ندارد و عملیاتیکردن آن به صلاح نیست؛
البته این طرح فقط پیشنهاد یکی از نمایندگان مجلس است که هنوز نتوانسته برای طرحش امضا جمعآوری کند
و مشخص نیست این طرح به کجا برسد.
او میگوید: طرح حذف یارانه پنهان طی سالهای گذشته چندین مرتبه مطرحشده؛ ولی هر دولتی میداند
این طرح را در دوره خودش عملیاتی کند بهنوعی خودزنی کرده است؛ بنابراین در عملیاتیکردن طرح حذف یارانههای پنهان محتاطتر است.
این کارشناس اقتصادی بیان میکند: مطرحکردن چنین طرحهایی از روی بیسوادی اقتصادی است؛
ضمن اینکه باید این نکته را متذکر شد که با حذف یارانه پنهان، ثروتمندان ضرر نمیکنند
و اینگونه نیست که از ثروتمندان بگیریم و به فقرا پرداخت کنیم؛ اجرای این طرح به معنای افزایش تورم است.
انتخاب مردم کالای ارزان با مصرف انرژی بالاست
دراینبین برخی کارشناسان نیز براین باورند حذف یارانه پنهان درخصوص برخی از انواع انرژی مانند بنزین به صلاح نیست.
اما اگر از برخی انواع انرژیها مانند برق این یارانه حذف شود میتواند به کاهش مصرف مردم و افزایش ظرفیت نیروگاهها کمک کند.
درواقع چنین طرحهایی باید کارشناسی و دقیق تعریف و اجرا شود.
عضو هیئتعلمی دانشکده اقتصاد دانشگاه اصفهان نیز به اصفهانزیبا میگوید:
یارانه پنهان به برق، گاز، بنزین و گازوییل تعلق میگیرد که حذف آن به ضرر مصرفکنندگانی است که انرژی بیشتری مــصـرف میکنند،
در بــخـــش تــولــیـد نیز تولیدکنندگان متوجه میشوند که تولید متکی بر انرژی ارزان به نفع آنهاست و حذف یارانه پنهان به ضرر آنها تمام میشود.
شهرام معینی تصریح میکند: در شرایطی که یارانه به انرژی تعلق میگیرد،
اگر مصرفکننده بخواهد خودرویی بخرد، خودرویی را خریداری میکند که مصرف انرژی بالاتری دارد؛
چون خودروهای با مصرف انرژی بالا در مقایسه با خودروهایی که مصرف انرژی پایینتری دارند، ارزانتر هستند.
بنابراین حذف یارانه پنهان باعث میشود مصرفکننده به سمت خرید خودرویی با مصرف انرژی کمتر برود.
معینی بیان میکند: اگر تولیدکننده بخواهد برای کارخــانــه فـنــاوری خـریــداری کند تـکـنـولـوژیای را خریداری میکند که مصرف انرژی بالاتری دارد؛
چون این فناوری ارزانتر برایش تمام میشود؛ اما اگر یارانه به انرژی تعلق نگیرد
به سمت خرید تکنولوژیای میرود که از مصرف انرژی پایینتری برخوردار است.
حذف یارانه پنهان از برق به صلاح است؟
عضو هیئتعلمی دانشکده اقتصاد دانشگاه اصفهان ادامه میدهد: سیگنال اشتباه انرژی ارزان روی انتخاب مصرفکننده تأثیر میگذارد،
انرژی ارزان انتخاب مصرفکننده را به مصرف بیشتر انرژی سوق میدهد دراینبین عدهای هم معتقدند که به جای اینکه در مرحله اول انرژی گران شود،
ابتدا زمینههای این اقدام فراهم شود؛ بهعنوانمثال تعداد خودروهای کممصرف افزایش یابد
یا بهگونهای ساختوساز مسکن انجام شود که میزان مصرف کمتر شود.
او خاطرنشان میکند: نکته اینجاست که نمیتوان از مردم خواهش کرد که میزان مصرف انرژی را کمتر کنند و سپس اقدام به ارزانکردن انرژی کرد،
ابتدا باید قیمت انرژی افزایش یاید و به قیمت واقعی برگردد سپس رفتار مصرفی مردم، تولیدکننده و بنگاهها نیز تغییر میکند.
از این لحاظ اجرا کردن طرح حذف یارانه پنهان مناسب است و میتوان پولی را که از محل حذف یارانه پنهان به دست میآید
بهصورت مستقیم به آنها پرداخت کرد؛ البته در برخی موارد مانند بنزین نمیتوان یارانه را حذف کرد و اجرا کردنش پیامدهایی دارد.
معینی ادامه میدهد: در بخش برق به خاطر پرداخت یارانه به این انرژی، نیروگاهها وضـعـیـت مـالـی مـنـاسـبـی ندارند
و تـوسـعـه پـیـدا نمیکنند و تعمیراتشان بهموقع نیست، به خاطر این شرایط توسعه ظرفیت بهکندی
انجام میشود و مصرف برق افزایشی میشود؛ ولی با حذف یارانه پنهان تولیدکننده جان میگیرد.
او بیان میکند: در برخی موارد باید تناسب ایجاد شود؛ یعنی ابتدا محاسبه کنند که در کدام موارد میتوانند یارانه انرژی را حذف کنند
و پولش را مستقیم به مصرفکننده بپردازند؛ البته این صحبتها همیشه مطرح بوده و همواره نیمهکاره مانده است.
عضو هیئتعلمی دانشــکــــده اقتــصـاد دانشگاه اصـفـهــان میگــویـــد:
بـرخــی مشاغل در جامعه ایران به یارانه وابسته هستند و اگر به آنها یارانه تعلق نگیرد مقاومت میکنند؛
اجرای این طرح کار آسانی نیست، همیشه این بحث مطرح میشود و اندکی پیش میرود ولی باز به سرجای اول بازمیگردیم.
