موجهای گرما سلامت جسمی و روانی ما را بهشدت متأثر میکنند. شاید بتوان این دورههای افزایش مفرط دما را کابوس پزشکان دانست؛ چون پژوهشهای اخیر نشان میدهد که وقتی درجهحرارت از 5 درصد بالایی گستره عادی خود عبور میکند، شاهد افزایشی 10 درصدی در میزان مراجعه به اورژانس بیمارستانها هستیم؛ اما گرمای هوا فقط جسم ما را درگیر نمیکند؛ بلکه بهطور خاص بر افرادی تأثیر میگذارد که از اختلالها و بیماریهای روانی رنج میبرند. موجهای گرما و رویدادهای آبوهوایی دیگر مثل سیل و آتشسوزی، نشانههای افسردگی را در بیماران افسرده تشدید میکنند و باعث وخامت حال کسانی میشوند که به اختلال اضطراب فراگیر (GAD) مبتلا هستند. بهعلاوه، بین درجهحرارت و نرخ خودکشی یا اقدام به آن نیز رابطه مستقیمی وجود دارد. میتوان گفت که به ازای هر یک درجه سانتیگراد افزایش متوسط دمای ماهانه، مرگهای مرتبط با اختلالهای روانی نیز 2.2 درصد افزایش مییابد. علاوه بر گرما، افزایش ناگهانی و شدید رطوبت هوا نیز نرخ خودکشی را بالا میبرد.
فعالیتهای انسانی باعث تغییرات اقلیمی شده است و یکی از نتایج آن، دگرگونیهایی است که در درجهحرارت و رطوبت هوا شاهد هستیم. این دگرگونیها باعث افزایش دورههای شیدایی در مبتلایان به اختلال دوقطبی نیز میشود. دورههای شیدایی معمولاً به این افراد آسیب جدی وارد میکند و حتی ممکن است به خاطر روانپریشی و افکار خودکشی کارشان به بیمارستان بکشد.
مشکل دیگر این است که گرما میتواند اثربخشی برخی داروهای مهم در درمان بیماریهای روانی را کاهش دهد. بسیاری از این داروها ریسک مرگ ناشی از گرما را افزایش میدهند؛ بهعنوانمثال، داروهای ضدروانپریشی میتوانند حس تشنگی را سرکوب کنند و باعث کمآب شدن بدن شوند. برخی از این داروها نیز بسته به درجهحرارت و میزان آب بدن، عملکرد متفاوتی دارند؛ مثلاً لیتیوم، داروی مؤثری که به تثبیت حالت روانی فرد کمک میکند و بهطور گسترده برای مبتلایان به اختلال دوقطبی تجویز میشود.
ضعف تفکر و رفتار پرخاشگرانه
گرما میتواند سلامت روان و توانایی تفکر و استدلال کسانی را که اختلال روانی خاصی ندارند نیز تحت تأثیر قرار دهد. طبق پژوهشها، استرس گرمایی عملکرد بخشهایی از مغز را که مسئول اجرای برخی وظایف شناختی پیچیده هستند، با اخلال مواجه میکند. در همین رابطه، مطالعه جالبی روی دانشجویان دانشگاهی در بوستون آمریکا انجام شد و نشان داد آنهایی که کلاسشان در دوره موجهای گرما به سیستم خنککننده هوا مجهز نبوده است، در آزمونهای شناختی انجامشده 13 درصد ضعیفتر از دیگران عمل کردهاند.
وقتی توانایی تفکر افراد به دلیل گرمای بیشازحد تضعیف میشود، سردرگم و کلافه میشوند و این مسئله میتواند به عصبانیت و پرخاشگری منتهی شود.
شواهد محکمی دال بر ارتباط بین گرمای مفرط و افزایش آمار جرائم خشن وجود دارد. حتی یک یا دو درجه سانتیگراد بالا رفتن دمای محیطی میتواند به افزایش 3 تا 5 درصدی تعدی و ضربوشتم منجر شود. پیشبینی میشود تا سال 2090 تغییرات اقلیمی باعث افزایش 5 درصدی انواع و اقسام جرائم در سرتاسر جهان شود و دلیل آن نیز برهمکنش پیچیده مجموعهای از عوامل روانشناختی، اجتماعی و زیستی خواهد بود؛ بهعنوانمثال، سروتونین نوعی انتقالدهنده عصبی است که نقش مهمی در کنترل عصبانیت و پرخاشگری دارد، اما درجهحرارتهای بالا بر عملکرد این هورمون تأثیر منفی میگذارد.
امروزه بسیاری از مردم جهان تااندازهای از عواقب خطرناک تغییرات اقلیمی آگاه شدهاند؛ بهعنوانمثال، در بریتانیا مطالعهای در این رابطه انجام شد که 60 درصد از جوانان شرکتکننده در آن گفتند بهشدت نگران تغییرات اقلیمی هستند. بیش از 45 درصد از شرکتکنندگان نیز گفتند که استرس تغییرات اقلیمی، زندگی روزمره آنها را تحت تأثیر قرار داده است. موجهای گرما به گسترش این نگرانیها دامن خواهد زد.
البته هنوز بهطور کامل نمیدانیم که تغییرات اقلیمی و بهخصوص موجهای گرما چه تأثیری بر سلامت روان انسان خواهند داشت؛ اما چیزی که از آن مطمئن هستیم این است که ادامه روند کنونی برای سیاره زمین و سلامت خود ما بسیار خطرناک خواهد بود و بهترین کاری که میتوانیم برای کمک به خودمان و نسلهای آینده انجام دهیم، این است که هرچه سریعتر فکری به حال تغییرات اقلیمی بکنیم.
منبع: theconversation.com
