به گزارش اصفهان زیبا؛ مجموعهای از روایتهای بصری از زیست عمیق یک سرزمین ویژه، حالا در جایی به نام «عکسخانه» جمعآوری شده و قرار است فردا طی مراسمی رسمی، رنگ افتتاح به خود ببینند؛ پنجشنبه 24 خرداد ساعت 18 تکیه سیدالعراقین تختفولاد اصفهان میزبان علاقهمندانی است که دلبسته فرهنگ، هنر، تاریخ و معماری هستند.
تختفولاد «پیش چشم است»؛ اسمش را به روایت اهالی دل بگذاریم «تفرجگاه تاریخ» یا «حلقه اتصال گذشته به حال اصفهان». هر چه باشد، این گورستان تاریخی در میانه یکی از مهمترین بخشهای کهنشهر اصفهان قرار دارد و اگرچه روایتگر زندگی دیروز است، عجیب با زندگی امروز عجین شده است.
اما اجازه دهید بگویم تختفولاد به آشناییزدایی احتیاج دارد؛ بهعبارتی، خیلیها فکر میکنند این محل را دیدهاند و میشناسند؛ درحالیکه یک از هزار داستان و روایت جذابش را هم هنوز بهدرستی درک نکردهاند. پس هر قدمی که در راه شناساندن زیست غنی این سرزمین برداشته شود، گامی است در راه ایجاد قرابت با خطهای قریب!
عکسخانه؛ راوی زیست وجود و ناموجود
خبر این بود: «همزمان با روز نکوداشت تختفولاد، آیین گشایش عکسخانه تختفولاد برگزار میشود» اما ماجرا چیست؟ این سؤال را از آقای خلیلیان، مسئول پژوهش تختفولاد میپرسم و او پاسخ میدهد: «عكسخانه تختفولاد در مجموعه فرهنگی و مذهبی تختفولاد و در مكانی كه قبلا آرامگاه خانوادگی مرحوم میرزا حسینخان سالار مفخم خواجوی نوری بوده راهاندازی شده است. این مجموعه حاصل تلاش واحد پژوهش تختفولاد است كه طی دو دهه به جمعآوری بیش از هزار عكس پرداخته و این تصاویر به موضوع تختفولاد و مشاهیر مدفون در آن پرداخته است..»
سؤال بعدی این است که عكسها چه موضوعاتی را شامل میشوند. خلیلیان توضیح داد: «بعضی از عکسها به معرفی تختفولاد در دوره تاریخ معاصر میپردازند و از بناهای موجود یا ازبینرفته روایت میکنند. همچنین تصاویر مشاهیر مدفون در این ارض مقدس بهصورت تصاویر تكی یا دستهجمعی دیده میشوند.»
او در پاسخ به این سؤال که دیدن و دنبال کردن این عکسها چه آموزههایی برای مخاطبان میتواند داشته باشد، تصریح کرد: «میتواند به ما یاد دهد که چگونه با عکسها قصهگویی کنیم. در مجموعه عكسخانه تختفولاد میتوانیم ببینیم كه تختفولاد و مردمان مدفون در آن به ما چه میگویند.»
روایتهای جذاب از سرزمین لطیف
روایت محمود فروزبخش از کارکرد عكسخانه اینگونه بود: «مكانی است برای زنده نگهداشتن خاطرات. مکانی پر از عکسهایی تكی و دستهجمعی كه هرکدام در دل خود صدها قصه دارند. عكسخانه تختفولاد با هدف آشنا شدن با بخشهای كمتر موردتوجه قرارگرفته این سرزمین افتتاح شده است تا مخاطبان بتوانند از زاویهای دیگر با لطافتهای تختفولاد انس بگیرند.»
این اصفهانپژوه ادامه داد: «در این میان عكسخانه چند بخش اصلی دارد. قسمتی كه تكایا و موقعیت آنان را نشان میدهد. در قسمت دیگر وضعیت دیروز و امروز مکانهای مهم تختفولاد با یكدیگر مشاهده میشود. در بخشی از این گنجینه منتخبی از شخصیتها دیده میشود كه از این مكان در این چند دهه بازدید کردهاند.»
فروزبخش اضافه کرد: «از طرفی عکسهای تكی از بزرگانی چون جهانگیرخان قشقایی، حاجآقا رحیمارباب، استاد جلال تاج، استاد همایی و آیتالله زندكرمانی و دیگران دیده میشود. همچنین بخشی نیز به فضای شهدا و دفاع مقدس اختصاص داده شده است.»
به روایت او، زیباترین بخشهای این عكسخانه به تصاویری اختصاص دارد كه وقوع حادثهای یا زمان خاصی را به ما گوشزد میکند. حادثهای كه بیانش خود متنی میخواهد یا گویندهای كه در اینجا عكس بهتنهایی بار این روایتگری را به دوش كشیده است.
فروزبخش ادامه داد: «در حیاط این مكان زیبا هم بر روی دیوارها عکسهایی دیده میشود دستهجمعی كه هرکدام از این جمعها خود دلیلی بر اجتماع داشتهاند و بهتنهایی صفحهای از تاریخ این شهر را ورق میزنند. برخی دیگر از شخصیتها هستند كه اقبال بیشتری دارند و عکسهای بیشتر از آنها به یادگار مانده و میتوانیم از آنان چندین عكس را در یك صفحه دنبال كنیم؛ مانند میرزاآقا امامی و حاجی مصورالملكی و نفرات دیگر.»
به گفته او این عکسها هم برای قدم زدن، ایستادن و تأمل كردن مخاطب عام فضای قابل سفارشی است و هم برای محققان و پژوهشگرانی كه میخواهند با استناد، اعتبار بیشتری به یافتههای خود بدهند. از همین رو عكسخانه تختفولاد واقع در تكیه سیدالعراقین سرزمین تختفولاد، پذیرای عموم مردم و بهطور ویژه پژوهشگران گرامی است.
تختفولاد از اهدای عکس توسط شهروندان استقبال میکند
ابراهیم عمرانی، مدیر مجموعه تختفولاد روایت قابل توجهی از عکسخانه تازهتأسیس دارد. او در گفتوگو با «اصفهانزیبا» بیان کرد: «تختفولاد از یک سو با هویت شهر اصفهان ارتباط دارد و از طرفی نسبت تختفولاد با جهان اسلام قابل توجه است. به بیان دقیقتر، داریم درباره سیر دینمداری جهان اسلام صحبت میکنیم و بحث علمایی است که در شهر اصفهان شاگردانی را تربیت کردند یا در حوزه دینشناسی و بهعنوان قطبهای جهان اسلام شناخته میشدند.»
به روایت عمرانی باید توجه کنیم که «هنر» قالب اثرگذاری است. تختفولاد سعی کرده در ادوار مختلف از ابزار هنر استفاده کند که یکی از قالبها عکس است تا تختفولاد خود را معرفی کند؛ پس بهواسطه موضوع عکس که یک قالب هنری نیز هست، میتوان ظرفیتهای تختفولاد را بازخوانی و ترجمه و برای مردم روایت شود.
مدیر مجموعه تاریخی، فرهنگی و مذهبی تختفولاد ادامه داد: «مجموعه تختفولاد از ابزار هنر (که یکی از ابزارهای قالب عکس است) استفاده کرده است. عکسهایی که روایت دارند و مجموعه نیاز دارد روایتگری و معرفی خودش را در قالب مختلف که شامل چندین گنجینه از جمله گنجینه اسناد، گنجینه سنگنبشته ها، گنجینه مطبوعات معرفی میشود، انجام دهد.
به روایت او، گنجینه عکس که تقریبا یک سال و نیم پیش کار مطالعاتی آن انجام شده، شامل عکسهای خاطره انگیزو روایتگر است. آنطور که ابراهیم عمرانی میگوید، این مجموعه بدون اینکه در کالبد تاریخی تختفولاد مداخله سازهای اتفاق بیفتد، هم عکسها و هم میراث تاریخی را به مخاطبان معرفی میکنند.
نکته جالب دیگر این است که عمارت انتخابشده آرامگاه و تکیه خانوادگی خواجویی است که بهعنوان عکسخانه تختفولاد بوده و در سالهای قبل هم از آن بهعنوان گالری عکس استفاده میشده است؛ اما اکنون با عنوان «گنجینه عکس تختفولاد» بازطراحی شده است. البته گنجینه عکس به سمت تعاملی شدن حرکت کرده است؛ به عبارتی، سازه بنا و عمارت حفظ شده و میشود.
این رویداد صرفا قالب نمایشگاهی ندارد و در آن تعاملی با مخاطب صورت میگیرد و حتی مخاطب به واسطه آن تجربهای کسب کند و مشارکت داشته باشد. قصد این بوده که قابلیت بهروزرسانی داشته باشد و بتوان دائما آن را پویا و بهروزرسانی کرد.
همچنین در طراحی سعی شده تمام سلایق از جوان ، نوجوان و افراد بزرگسال در نظر گرفته شود و به همه ادوار تاریخی پرداخته شود و از همه ادوار در یک سطحی ارائه محتوا داشته باشد. از طرفی سعی هم شده که نقطه و مکانی انتخاب شود که در بافت تاریخی و میانی تختفولاد باشد؛ به خصوص امنیت آن نیز تأمین شود و قابل دسترسی برای زائر و گردشگر باشد.
ابراهیم عمرانی افزود: «در انتخاب عکسها فراسلیقه ای عمل و سعی شده از هنرمندان تا علما و شاعران را در میان عکسها ببینیم. حتی عکسهایی که گویای حوادث تاریخی به نفع یا ضرر اصفهان نیز بوده بدون سوگیری و جهتگیری نمایش داده شدهاند . نکته قابل توجه بعدی هم این است که عکسها قابلیت فراخوان دارند و هدف این است که انگیزه ایجاد شود تا شهروندان عکس هایی را که دارند به گنجینه اهدا کنند و سهم مشارکتکننده داشته باشند؛ بهعــبارتدیــگر گنـجینهای تجربهگرا برای علاقهمندان و مخاطبان فراهم شود.»
روایتهای تصویری از میراث هنر
یکی از عکسهای مجموعه عکسخانه تختفولاد، تصویر نصب چهارمین ضریح بر روی مرقد امام رضا(ع)است. آنطور که هادی قدرتی، مدیر روابط عمومی سازمان نوسازی وبهسازی شهر اصفهان، در ویدیوی منتشرشده از طرف مجموعه تختفولاد میگوید، این عکس روایت جالبی هم دارد؛ به این صورت که استاد محمد تقی ذوفن از مشاهیر آرمیده در تختفولاد در سال ۱۳۳۸ هجری شمسی طراحی و ساخت این ضریح مقدس را به همراه ۲۵ نفر دیگر از هنرمندان انجام داد.
اما بعد از حدود ۴٠ سال ضریح فعلی(که توسط توسط استاد محمود فرشچیان و استاد امیرهوشنگ جزیزاده طراحی شده) جایگزین ضریح شیر و شکر شد و ضریح طراحیشده توسط استاد ذوفن به موزه آستان قدس رضوی انتقال یافت. رویداد گشایش عکسخانه تختفولاد پنجشنبه ۲۴ خرداد از ساعت ۶ عصر در تکیه سیدالعراقین تخت فولاد برگزار میشود و حضور در آن برای عموم علاقهمندان مقدور است.
