به گزارش اصفهان زیبا؛ موضوع مشارکت سیاسی و حضور مردم در رقابتهای انتخاباتی از مهمترین مسائلی است که بررسی آن چه در حوزه ریاستجمهوری و چه در بستر مجلس شورای اسلامی بسیار مطرح است و بر اساس نظرسنجیهای صورتگرفته، آمارهای احتمالی از میزان مشارکت مردم معمولا تا پیش از برگزاری هر انتخابات منتشر میشود؛ آمارهایی که گاه از مشارکت بالا یا پایین مردم میگوید و بهنوعی به رضایت یا عدمرضایت آنها از شرایط موجود کشور دلالت دارد.
چهاردهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری نیز با همین چالش و احتمالات درخصوص میزان مشارکت مردم برگزار شد و بهدلیل عدمکسب رأی کافی از سوی کاندیداهای موردنظر اما به دور دوم آن در جمعه پیش رو کشیده شد و دومرحلهایشدن این انتخابات را با حضور 40درصد مردم در دور اول رقم زد؛ شرایطی که به اعتقاد کارشناسان عوامل و متغیرهای بسیاری در بهوجودآمدن آن نقش دارد که باعث این سیر نزولی میزان مشارکت مردم در دورههای مختلف انتخاباتی تا به امروز شده است.
قشری از تحلیلگران ناامیدی مردم از تغییرات اساسی و برخی به مخالفت مردم با سیاستهای کلی کشور اشاره دارند و معتقدند عدم حضور مردم پای صندوقهای رأی از بیاعتمادی مردم به مسئولان و عملکرد آنها نشئت میگیرد.
برخی نیز نبود کاندیداهای موردنظر مردم و برنامههای ضعیف نامزدها با هدف حل مشکلات کشور را به کاهش مشارکت مردم در انتخابات ربط میدهند و در کنار همه این عوامل، تبلیغات منفی دشمن و تأثیر آنها را در تصمیم برای تحریم انتخابات از سوی قشری از مردم مطرح میکنند؛ عواملی که در بررسی آنها با دو تن از تحلیلگران گفتوگو کردیم و نظرات آنها را درخصوص چرایی کاهش مشارکت مردم در دورههایی از انتخابات ایران پرسیدیم.
ریشهیابی کاهش مشارکت مردم در انتخابات، ضرورتی اجتنابناپذیر است
حمیدرضا ترقی (عضو شورای مرکزی و معاون بینالملل حزب مؤتلفه اسلامی) کاهش مشارکت مردم در عرصه انتخابات تنها ملاک بررسی حضور مردم در میدانهای سیاسی کشور نیست.
تا به امروز ما شاهد مشارکتهای مردمی متعدد و بسیار جدی و فراگیری در مراسمی همچون تشییع آیتالله رئیسی و یا مناسبتهای این جنسی بودهایم که نشان از تفکر انقلابی مردم ایران است و باید آنها را به حساب مشارکت واقعی مردم در عرصه سیاسی کشور بگذاریم؛ اما در بررسی علل کاهش مشارکت مردم در دورههای مختلف انتخابات ریاستجمهوری یا مجلس شورای اسلامی در کشور، باید گفت بهطورطبیعی نمیتوان تأثیر نارضایتی مردم از شرایط اقتصادی و عدمحل این مشکلات را بر میزان مشارکت مردم در این رقابتها انکار کرد.
مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم حل نشده و همچنان دغدغه و نگرانی مردم این موضوع است؛ در عینحال کاندیداهای این دوره انتخابات ریاستجمهوری در مناظرات خود بهخوبی نتوانستند به حل مشکلات اقتصادی مردم با وعدههای منطقی و قابلاجرا بپردازند و به عبارتی، اظهارات خود را به میل مردم پیش ببرند. در چنین فضایی مردم هم طبیعتا امیدی به بهبود وضعیت کشور ندارند و در عدماطمینان به وعده نامزدها و با پیشبینی ادامه شرایط نامساعد اقتصادی کشور، ترجیح میدهند در انتخابات شرکت نکنند. حتی اصلاحطلبان هم بهرغم تشویق و تلاشهای بسیار نتوانستند قشر خاکستری و حتی حامیان خود را به حضور در صحنه وادار کنند.
در مقابل وعدههای نامزدهای اصولگرا و نیروهای انقلابی هم تا اندازهای مبهم بود؛ برخی از آنها بدون اینکه از ضعفها و مشکلات دولت سیزدهم بگویند و برای آنها راهحلی ارائه دهند، صرفا به دفاع از دولت آقای رئیسی پرداختند. برخی دیگر نیز وعدههایی میدادند که توجه چندانی به سفره مردم نداشت و بیشتر به مسائل اصولی و زیربنایی میپرداختند تا ارائه برنامههای قابلاجرا برای حل مشکلات اقتصادی کشور؛ لذا شعارها و تبلیغات انتخاباتی این دوره، گیرایی لازم برای تشویق مردم به حضور در انتخابات را نداشت و بهنوعی امید مردم را به حل مشکلات کشور کاهش داد.
به عقیده بنده، این عوامل در کنار تبلیغات دشمن، باعث کاهش مشارکت مردم در چهاردهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری شد؛ شرایطی که باید بهطورجدی توسط دولتمردان موردتجزیهوتحلیل ، بررسی و دقت قرار گیرد. ما نمیتوانیم فکری برای میزان مشارکت مردم در انتخابات نداشته باشیم و بهراحتی از کنار آن عبور کنیم.
ریشهیابی کاهش مشارکت مردم در انتخابات یک ضرورت اجتنابناپذیر است. لازم است در امیددادن به مردم برای حل مشکلات کشور در آینده و بهبود سفره معیشتی مردم تلاش شود و دولت آینده گامهای مؤثری در این خصوص بردارد تا میزان مشارکت مردم در دورههای بعدی انتخابات افزایش یابد.
درعینحال ما در روز جمعه، دور دوم انتخابات ریاست جمهوری را هم پیش رو داریم؛ رقابتی که به اعتقاد بنده باز هم تغییری در نوع مشارکت مردم بهوجود نخواهد آمد؛ چراکه همچنان عوامل انگیزشی برای مردم وجود ندارد و درنهایت نمیتوان شاهد مشارکت گستردهای از سوی مردم بود؛ ضمن اینکه معمولا در دور دوم انتخابات، مشارکت پایین است؛ لذا بهنظر میرسد اگر آقایان پزشکیان و جلیلی بتوانند در این فرصت باقیمانده دیدگاههای جدیدی ارائه دهند، ممکن است بخشی از مردم که برای رأیدادن در دور اول مردد بودند، در مرحله دوم تا اندازهای تکلیفشان روشن شود و در صحنه انتخابات حاضر شوند و به کاندیدای منتخب خود رأی دهند.
انتخابات این دوره ریاستجمهوری شور نداشت
محمود معلمی (تحلیلگر سیاسی) انتخابات این دوره ریاستجمهوری شور همیشگی را نداشت و مطمئنا در دور دوم نیز انگیزه مردم برای حضور پای صندوقهای رأی کاهش مییابد؛ چراکه معمولا مردم مرحله اول انتخابات را پرشورتر و قویتر برگزار میکنند و مرحله دوم با این منطق که ما وظیفه خود را در این عرصه انجام دادهایم و دیگر ضرورتی ندارد مجددا پای صندوقهای رأی برویم، عمل میکنند. چنین احساسی در مردم ایران وجود دارد؛ به همیندلیل هم در دورههای گذشته که انتخابات به دور دوم کشیده شد، درصد حضور مردم در دور اول بیشتر از دور دوم بود.
درعینحال حضور ضعیف مردم در چهاردهمین دور انتخابات ریاست جمهوری هم چندان شرایط غیرطبیعی نبود؛ بهخصوص اینکه نامزدهای این دوره هم چندان موردقبول مردم نبودند. برعکس دورههای گذشته که کاندیداهای قابلتوجهی حضور داشتند. از طرفی، انتخابات ریاستجمهوری به دلیل شهادت آیتالله رئیسی همچون سابق در موعد مقرر انجام نشد و بههمین خاطر شاید مردم چندان احساس تکلیف در این مورد نکردند.
اگر احساس تکلیف میکردند، طبیعتا شور انتخاباتی هم قویتر میشد. به اعتقاد بنده، اتفاقات پیشآمده در مشارکت مردم تأثیرگذار بود. اگر انتخابات همچون دوره گذشته سیر طبیعی خود را طی میکرد، قطعا شاهد شور انتخاباتی بودیم. البته عوامل مختلف دیگری همچون شرایط اقتصادی و معیشتی نیز به این موضوع دامن زده است؛ اما به نظر بنده عامل اصلی به برگزاری انتخابات پیش از زمان همیشگی برمیگردد؛ بهعنوانمثال در دوره بعدی خواهیم دید که مردم با همان شور مورد انتظار پای صندوقها حاضر میشوند.
از طرفی مردم به آیتالله رئیسی با علاقه خاصی رأی دادند و این موضوع که نامزدهای این دوره مقبولیت آقای رئیسی را نداشتند، بسیار قابلبررسی است. در انتخابات مجلس نیز چنین شرایطی وجود دارد؛ بنده خود دورهای برای نمایندگی اردستان در مجلس نامزد شدم و همروستاییها، نزدیکان و فامیل بنده با شور خاصی برای رأیدادن به من پای صندوقها حاضر شدند.
چهاردهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری هم یک انتخابات عادی نبود و در شرایط خاصی برگزار شد؛ به همین خاطر نباید میزان حضور مردم در این رقابت را چندان غیرطبیعی برداشت کنیم. سیر انتخابات در ایران از ابتدای انقلاب تا کنون فراز و نشیبهای بسیاری داشته است؛ بهعنوانمثال بعد از شهادت شهید رجایی ما شاهد حضور قوی مردم در صحنه بودیم. این موضوع که مردم ایران برای اینکه با دشمن برخورد کنند، در همه عرصهها قوی حاضر میشوند تا حمایت خود را از بنیانهای انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران نشان دهند را نمیتوان نادیده گرفت.
