به گزارش اصفهان زیبا؛ افزایش مداوم قیمت طلا و نوسانهای بازار، سبک و سلیقه مردم اصفهان را در خرید طلا بهویژه برای مراسم ازدواج تغییر داده است. عروس و دامادهای امروز، دیگر بهدنبال سرویسهای سنگین و پرزرقوبرق نیستند و بیشتر با نگاه اقتصادی و حسابگرانه پا به بازار میگذارند. از سرویسهای ۸۰ گرمی و النگوهای چندمثقالی، حالا تنها خاطرهای مانده است؛ جای آن را کارهای ظریف، سبک و مینیمال گرفته که با توان خرید خانوادهها همخوانی دارد. در گفتوگو با زوجهای جوان، طلافروشان و رئیس اتحادیه طلا و جواهر اصفهان، ردپای روشن یک تغییر فرهنگی و اقتصادی دیده میشود؛ تغییری که سنت خرید طلا برای ازدواج را به شکلی تازه بازتعریف کرده است.
بازار طلا و جواهر اصفهان، این روزها دیگر شباهتی به سالهای نهچندان دور ندارد؛ ویترینهایی که زمانی پر از سرویسهای سنگین و چشمگیر ۴۰ تا ۸۰ گرمی بود، حالا بیشتر میزبان کارهای سبک و مینیمال شدهاند؛ گردنبندهایی به ظرافت یک زنجیر باریک، انگشترهایی ساده و سرویسهایی که در نهایت چند گرم وزن دارند.
در گذر پر ازدحام چهارباغ و بازار زرگرها، دیگر صدای خریدارانی که با اشتیاق برای انتخاب بهترین سرویس طلا چانه میزدند، کمتر شنیده میشود. اکنون بیشتر عروس و دامادها با نگاهی محتاط و حسابگر وارد مغازهها میشوند، قیمتها را میپرسند، اجرتها را مقایسه میکنند و اغلب با حسرت از کنار ویترینها عبور میکنند.
تغییر در سلیقه و رفتار خرید طلا تنها حاصل گرانی نیست؛ بلکه نتیجه مستقیم چند سال نوسان شدید اقتصادی، کاهش ارزش پول ملی و افزایش بیسابقه قیمت طلاست. طلا که زمانی نماد ثبات و سرمایهای مطمئن در زندگی خانوادههای ایرانی بود، حالا برای بسیاری به کالایی لوکس و دستنیافتنی بدل شده است. در چنین شرایطی، بسیاری از خانوادهها رسمهای قدیمی ازدواج را سبکتر کردهاند؛ دیگر کمتر کسی از خرید سرویس کامل طلا سخن میگوید و حتی حلقههای ازدواج نیز گاه جای خود را به نقره دادهاند.
در اصفهان، شهری که طلا و جواهر نهتنها کالایی زینتی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و هنری آن محسوب میشود، این تغییر رفتار خرید بهخوبی قابل مشاهده است. طلافروشان قدیمی میگویند که حالا تقاضا برای سرویسهای سبک و طرحهای ساده چند برابر شده و کارگاههای تولید طلا نیز با درک شرایط اقتصادی مردم، تولیدات خود را متناسب با توان خرید خانوادهها تغییر دادهاند. حتی برندهای بزرگ نیز اجرت ساخت را کاهش دادهاند تا بازار در رکود مطلق فرو نرود.
از سوی دیگر، روایتهای زوجهای جوان نشان میدهد که خرید طلا، اگرچه همچنان بخشی از رسم ازدواج ایرانی است، اما شکل و معنای آن تغییر کرده است. برای بسیاری از عروس و دامادها، خرید حلقه یا نیمست طلا دیگر نه از سر تجمل، بلکه صرفاً برای حفظ رسم و یادگاری ازدواج انجام میشود.
برای بررسی دقیقتر این موضوع، «اصفهانزیبا» پای صحبت یک زوج جوانی نشست که بهتازگی برای خرید طلا راهی بازار اصفهان شدهاند. در ادامه نیز دیدگاه یک طلافروش با تجربه و رئیس اتحادیه طلا و جواهر اصفهان را درباره تغییر سلیقه خریداران و وضعیت بازار جویا شدیم. نتیجه این گفتوگوها، تصویری روشن از تغییر فرهنگی و اقتصادی در یکی از دیرپاترین سنتهای ایرانی است.
نرگس سادات موسوی، عروس جوان و چادری اصفهانی، از آن دسته دخترهایی است که در عین سادگی و آرامش، نگاه روشنی به واقعیتهای اقتصادی دارد. با لبخندی کمحرف اما دقیق، از تجربه خرید طلا برای مراسم ازدواجش میگوید؛ تجربهای که برایش هم شیرین بوده، هم پر از حساب و کتاب. عروس جوانی که بهتازگی برای خرید سرویس ازدواجش به بازار اصفهان رفته است.
او از تجربهای میگوید که در آن، بهای هر گرم طلا و اجرتهای متفاوت فروشندگان، تصمیمگیری را برایش دشوار کرده است.
قیمتها شوکهکننده بود
این عروس جوان میگوید: «من هیچوقت اهل گشتوگذار در بازار طلا نبودم، اما وقتی برای خرید سرویس عروسی رفتم، دیدم قیمتها واقعاً سرسامآوراست. از ۱۸۰ و ۱۹۰ میلیون شروع میشد تا حتی ۴۰۰ و ۵۰۰ میلیون تومان. این قیمتها برای کارهایی بود که سنگهای اتمی داشتند، نه الماس واقعی. طلاهایی که سنگ اصل داشتند، قیمتشان به میلیارد هم میرسید.»
او با اشاره به اینکه وزن طلاها سبک اما قیمتها بسیار بالا بود، تصریح میکند: «یک گردنبند یا سرویس ساده شاید وزنش دو سه گرم بیشتر نبود، ولی قیمت ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان داشت.»
هر کسی ساز خودش را میزند
نرگس سادات موسوی با گلایه از تفاوت زیاد اجرتها در مغازههای مختلف میگوید: «بعضی ۱۵ درصد میگفتند، بعضی ۲۰ یا حتی ۲۴ درصد. هرکسی برای خودش حسابوکتاب جدا داشت. توی یک پاساژ یک قیمت بود، چند مغازه آن طرف تر اجرت فرق میکرد. واقعاً آدم حس میکند هرکسی ساز خودش را میزند.»
او با خنده تلخ ادامه میدهد: «بعضی هایشان واقعاً گوشبُر بودند، ولی طوری رفتار میکردند انگار خیلی طبیعی و قانونیه. کسی هم که مثل من اطلاعات زیادی ندارد، نمیفهمد دقیقاً چی درست هست.»
انتخاب میان سلیقه و توان مالی
او درباره نوع خریدشان توضیح میدهد: «سرویس کامل خیلی گران درمی آمد. ما چند بار رفتیم بازار، اول خودمان، بعد با خانواده. در نهایت تصمیم گرفتیم وزن سبکتر بگیریم. مثلاً سرویس تراشخورده چون سنگ ندارد، موقع فروش ضررش هم کمتر هست ولی من از این مدلها خوشم نمیآید. بیشتر سرویسهای سنگکار شده رادوست داشتم، هرچند گرانتر بود.»
خرید طلا هنوز جزو رسم ازدواجه
به باور نرگس سادات موسوی، هنوز خرید طلا بخش جداییناپذیر ازدواج است: «شکلش عوض شده، اما حذف نشده است. بعضی خانوادهها امروزیترند و سبکتر میخرند، ولی خیلیها هنوز معتقدند طلا سرمایه زندگی هست. می گوینداگر یک روزی به مشکل برخوردید، میتوانید بفروشید.»
برخورد فروشندگان؛ از خوشبرخورد تا بیحوصله
او درباره رفتار فروشندهها هم تجربههای متفاوتی داشته است: «بعضیها واقعاً محترمانه و با حوصله توضیح میدادند، حتی تشویق میکردند از هرکجا خواستیم خرید کنیم. اما بعضی هااعصاب نداشتند، جواب درست نمیدادند یا اجازه نمیدادند از ویترین عکس بگیریم، در حالی که مغازهشان چیز خاصی هم نداشت. بههرحال فروشندهها همدیگر را بهتر از ما میشناسند؛ یکی اجرت پایین میگرفت، یکی بالا و هرکدام حرف دیگری را رد میکرد.»
اگر قیمت پایینتر بود
نرگس سادات موسوی در پایان میگوید: «اگر قیمتها پایینتر بود، حتماً مدلهایی که واقعاً دوست داشتم میگرفتم. مثلاً یک انگشتر نشان دیدم حدود صد میلیون تومان، قشنگترین چیزی بود که دیده بودم، ولی نتوانستم بخرم. الان دیگر خرید طلا بیشتر از ذوق، استرس دارد.»
در ادامه گفتوگو با زوجهای جوان اصفهانی، اینبار پای صحبت محمدرضا آقایی نشستیم؛ دامادی حدود ۳۰ ساله که بهتازگی برای خرید سرویس طلا و حلقه ازدواج به بازار اصفهان رفته است. او از تجربه خریدی میگوید که در آن، هیجان و استرس، هر دو در کنار هم بودهاند.
قیمتها از تصورم بالاتر بود
محمدرضا آقایی در آغاز گفتوگو با اشاره به تجربه اخیرش میگوید: «آخرین باری که برای خرید طلا رفتیم همین چند روز پیش بود. فکر میکردم با مبلغ کمتر بشود خرید کرد، اما وقتی وارد بازار شدیم دیدم قیمتها از تصورم بالاترهست. واقعاً با چیزی که فکر میکردم تفاوت داشت.»
او تأکید میکند: «این گرانی به ضرر همه هست؛ هم خریدار، هم طلافروش. چون هرچقدر قیمت طلا بالاتر برود، درصد اجرت هم زیاد میشود و همین باعث میشود مردم کمتر بخرند.»
اجرتهای بالا و احساس بیانصافی
این داماد جوان در ادامه میگوید: «شاید بحث گوشبُری نباشد، ولی واقعاً بعضی فروشندهها درصد بالایی روی طلا میکشند. مثلاً طلایی که صد میلیون قیمت دارد، گاهی تا ۱۵ یا ۲۰ درصد اجرت دارد. به نظرم یک مقداری بیانصافی هست، چون میشود منصفتر هم حساب کرد.»
نقره بهجای طلا؟
محمدرضا آقایی با اشاره به افزایش قیمتها میگوید: «اگر اوضاع همینطور پیش برود، کمکم خانوادهها ممکن هست نقره را جایگزین طلا کنند. سرویسها یا انگشترهای نقره میتوانند جای بعضی از بخشها را بگیرند. سبکتر هم هستند و هزینهشان کمتر هست. ولی به نظرم عروس و دامادها هنوز حاضر نیستند سراغ طلای دست دوم بروند.»
خانوادهها منطقیتر شدند
او در بخش دیگری از صحبتهایش میگوید: «به نظرم رسم خرید طلا، رسم قشنگی هست و نباید از بین برود. خوشبختانه الان خانوادهها بیشتر همدیگر را درک میکنند. خانوادههای دختر اگر منطقی باشند، شرایط پسرها را هم در نظر میگیرند. اگر بشود این رسم و رسوم را متناسب با شرایط مالی و شغل افراد تنظیم کرد، قطعاً ازدواجها راحتتر میشود.»
این داماد جوان با نگاهی مثبت به رفتار طلافروشها ادامه میدهد: «برخوردشان واقعاً خوب بود. مشخص هست که شرایط مردم را میفهمند. بیشترشان راهنمایی میکردند، میپرسیدند دنبال چه قیمتی هستیم، چه مدلی میخواهیم و کمک میکردند انتخاب کنیم.»
او در پاسخ به این سؤال که اگر قیمتها کمتر بود چه نوع طلاهایی میخریدند، میگوید: «قطعاً اگر قیمتها پایینتر بود، میتوانستیم مدلهای بزرگتر یا با سنگهای قیمتیتر بخریم. ولی راستش حتی در این صورت هم دنبال کار سنگین نمیرفتیم، بیشتر دنبال طلاهایی بودیم که طراحی خاص یا سنگ الماس و برلیان داشتند. دوست داشتیم کار هنری و ظریف باشد.»
خرید طلا، هم زیباست هم استرسزا
آقایی در پایان گفتوگو تصریح میکند: «خرید طلا یکی از قشنگترین بخشهای شروع زندگی هست؛ لحظهای که دو نفر برای اولین بار با هم خرید مهمی انجام میدهند. اما اگر توان مالی کافی نباشد و همسر یا خانواده توقع خرید گرانتری داشته باشند، واقعاً میتواند استرسزا باشد وقتی اوضاع مالی متعادل باشد، خرید طلا واقعاً یه خاطره لذتبخش هست.»
کاهش وزن طلاها و تغییر عادت خرید مردم
رضا مرادی، یکی از طلافروشان باسابقه بازار اصفهان میگوید: عروس و دامادها پذیرفتهاند که دیگر نمیتوانند طلای آنچنانی خریداری کنند. به گفته او، تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از زوجها که وضعیت مالی خوبی دارند، میتوانند هر میزان طلای دلخواه خود را تهیه کنند.
وی توضیح میدهد: «عامه مردم نهایتاً یک حلقه هست، یک انگشتر نامزدی و در اولویت بعدی، یک نیمست برای عروس خریداری میکنند. پیش از این، رسم بر این بود که خانوادهها یک انگشتر برای سفره عقد، یک انگشتر ست و یک سرویس کامل طلا تهیه کنند، اما حالا تقریباً همه این موارد حذف شده است. پنج سال پیش، میانگین خرید عروس و دامادها حدود ۷۰ تا ۸۰ گرم طلا بود، سه سال پیش به ۵۰ گرم رسید و امروز به ۱۰ تا ۱۲ گرم کاهش یافته است. این، قدرت خرید امروز مردم است.»
مرادی ادامه میدهد: «گاهی افرادی که وضع مالی مناسبی ندارند، حتی حلقه ست نقره میخرند و فقط یک نیمست طلا میگیرند. دیگر مثل گذشته نیست؛ از هر ده عروس، شاید یک یا دو نفر بتوانند سرویس کامل خریداری کنند. اغلب فقط از سر ناچاری به خرید طلا روی میآورند، نه از سر توانایی یا میل.»
او با اشاره به تغییرات بازار میگوید: «پیشتر، عروسها فقط یک سرویس ۴۰ گرمی، شش دانه النگو به وزن حدود ۳۰ گرم، یک حلقه و یک انگشتر نامزدی حدود ۱۰ گرم میخریدند، یعنی در مجموع حدود ۸۰ گرم طلا. اما اکنون خریدها به حد یک سرویس ۱۰ گرمی و یک حلقه نامزدی رسیده است.»
مرادی درباره تغییر در محصولات بازار طلا نیز توضیح میدهد: «وزن سرویسهای موجود در بازار هم به تدریج کاهش یافته است. زمانی النگوها کمتر از یک مثقال وزن نداشتند، اما حالا النگوهایی با وزن ۱/۵ تا ۲ گرم تولید میشود، چون قدرت خرید مردم اینقدر پایین آمده که همینها هم به سختی خریدار دارند. پیش از این، سرویسها بین ۱۰ تا ۱۲ مثقال بودند، اما اکنون از ۹ تا ۳۰ گرم تولید میشوند. یک سرویس ۴۰ گرمی امروز با اجرت فعلی حدود ۵۰۰ میلیون تومان قیمت دارد که برای بیشتر خانوادهها غیرقابل خرید است.»
او در پایان به موضوع اجرتها اشاره میکند و میگوید: «اجرتها در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال گذشته کاهش پیدا کرد، چون شرکتهای اصلی و برندهای بزرگ طلا برای جبران کاهش فروش خود مجبور شدند قیمت کارمزد را پایین بیاورند. البته انکار نمیکنم که در هر صنفی ممکن است افراد بیانصاف وجود داشته باشند؛ صنف طلا هم از این قاعده مستثنا نیست.»
تولید سرویسهای سبک برای حفظ قدرت خرید مردم
حمیدرضا نیکخواه، رئیس اتحادیه طلا و جواهر اصفهان، با اشاره به تغییر سبک خرید و سلیقه مردم در سالهای اخیر میگوید: در پی نوسانات مداوم قیمت طلا، الگوی خرید مردم بهویژه عروس و دامادها تغییر کرده است. پیش از این، بسیاری از خانوادهها توان خرید سرویسهای طلا با وزنهای بالا را داشتند، اما امروز شرایط اقتصادی سبب شده تا تولیدکنندگان به سمت ساخت سرویسهای سبک، نرمال و مینیمال حرکت کنند تا اقشار مختلف جامعه بتوانند با توان مالی خود خرید انجام دهند.
وی توضیح میدهد: «در حال حاضر، سرویسهای مینیمال در وزنهای چهار تا پنج گرم و بالاتر از آن تولید میشوند تا همه خانوادهها بتوانند طلا را در سبد خرید خود قرار دهند. کارگاههای تولیدی با درک شرایط اقتصادی مردم و کاهش قدرت خرید، متناسب با نیاز بازار رفتار کردهاند. در عین حال، ضروری است طلا همچنان در سبد خرید خانوادهها، بهویژه عروس و دامادها باقی بماند.»
رئیس اتحادیه طلا و جواهر اصفهان میافزاید: «از ابتدای امسال، برخی کارگاههای بزرگ اصفهان اقدام به تعدیل قیمتها کردند که این اقدام با استقبال بازار روبهرو شد. همچنین فراخوانی داده شد تا کارهای قدیمی مربوط به سال گذشته که با اجرتهای بالا در بازار مانده بود، جمعآوری و با قیمتهای جدید دوباره عرضه شود تا امکان خرید برای مردم فراهم شود.»
به گفته نیکخواه، واحدهای بنکداری و فروش نیز در این روند مشارکت داشتند و بخشی از سود خود را کاهش دادند: «در مجموع، امسال نسبت به سالهای گذشته اجرت ساخت طلا کمتر شده است. البته اجرت و سود واحد صنفی در هنگام فروش سرویس به خریدار بازگردانده نمیشود و همچنان حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از قیمت نهایی طلا را تشکیل میدهد. با این حال، واحدهای صنفی از سود خود کاستهاند تا مردم بتوانند خرید کنند.»
نیکخواه در پایان از اقدام برخی تولیدکنندگان در حمایت از زوجهای جوان خبر میدهد و میگوید: «برخی تولیدکنندگان طلا در اصفهان اعلام کردهاند که برای عروس و دامادها اجرت ساخت دریافت نمیکنند. همچنین برای زوجهایی که توان پرداخت اجرت ندارند، این آمادگی وجود دارد که آنها را به واحدهای صنفی مشخصی معرفی کنیم تا اجرت کارگاهی و سود خود را از این گروه دریافت نکنند. این اقدام در جهت تسهیل خرید طلا برای زوجهای جوان انجام میشود.»
طلایی که رنگ واقعیت گرفته است
بازار طلا در اصفهان، دیگر صرفاً آیینهای از ذوق و هنر زرگران نیست؛ بلکه بازتابی از واقعیت اقتصادی جامعه است. امروز، طلای سبک و ساده نه نشانه کممایگی، بلکه نشانهی درک و تطبیق با شرایط است. زوجهای جوان، که روزی با آرزوی سرویسهای پر زرق و برق وارد بازار میشدند، حالا بیش از هر چیز به «شروع زندگی» میاندیشند، نه به درخشش ظاهری آن.
طلافروشان نیز میدانند که بقای بازار، در گرو سازگاری با توان مردم است. از همین رو، خلاقیت در طراحی و کاهش اجرت ساخت جایگزین نمایش وزن و تجمل شده است. این تغییر، هرچند در ظاهر از فشار اقتصادی میآید، اما در عمق خود نشانهی بلوغ و واقعبینی نسل تازهای از خریداران است؛ نسلی که میخواهد رسمها را حفظ کند، اما با نگاهی تازه و متناسب با زمانه.
بهنظر میرسد طلا، همچنان جایگاه خود را در فرهنگ ازدواج ایرانی حفظ کرده است، اما نه با همان تعریف قدیمی. درخشش آن دیگر تنها از جنس فلز نیست، بلکه از تصمیمهای آگاهانه و سازگارانه مردمی میآید که میخواهند زندگی مشترکشان را، حتی با کمترینها، طلایی آغاز کنند.
