به گزارش اصفهان زیبا؛ پاییز هنوز به نیمه نرسیده و سرما خودش را نشان نداده است؛ اما آلودگی هوا در هفته گذشته به مرز هشدار رسید و باعث شد تا اصفهانیها چندین روز متوالی هوای آلوده را استنشاق کنند و عرصه بر آنها تنگ شود. گزارشها حاکی از این است که اصفهان تا 25 مهر، 23 روز آلوده را پشت سرگذاشته است؛ روزهای آلودهای که البته با آغاز آبان نیز همچنان ادامه دارد و آسمان این کلانشهر را به تسخیر خود درآورده است.
آلودگی هوا در اصفهان، موضوع جدیدی نیست بلکه سالهاست که با شروع فصل سرما این پدیده بر آسمان شهر، سایه میاندازد و عرصه را بر شهروندان تنگ میکند. تردد خودروها و فعالیت صنایع و همچنین سوزاندن مازوت در نیروگاهها و برخی از کارخانجات از جمله عواملی هستند که دست به دست هم میدهند تا در فصول سرد سال، اصفهان را «بیهوا» کنند و سلامتی شهروندان را به خطر بیاندازند.
اینگونه که حسین احمدی کیا، مدیر گروه پژوهشی آلودگی هوای دانشگاه اصفهان به رسانهها گفته است: «میزان دیاکسید گوگرد در هوای اصفهان در ۱۴۰۳ نسبت به سال گذشته ۲۰ درصد افزایش یافته که ناشی از مازوت سوزی نیروگاه شهید منتظری است. میانگین سالانه غلظت دی اکسید گوگرد شهر اصفهان در ۱۴۰۳ حدود ۶ پیپی ام بوده که نسبت به ۱۴۰۲، ۲۰ درصد بیشتر شده است، با این وجود در زمینه دی اکسید گوگرد هنوز به حد خطرناک نرسیدهایم اما وضعیت ذرات معلق همچنان بحرانی است و نیاز به اقدام جدی دارد.»
ذرات خطرناک!
ذرات معلق، مهمترین عاملی است که از آن به عنوان قاتل هوای اصفهان نام برده میشود. این موضوعی است که احمدیکیا نیز لابهلای حرفهای خود آن را تأیید کرده؛ آنجا که گفته است: «عامل اصلی آلودگی هوای اصفهان ذرات معلق هستند و طبق اطلاعات ایستگاههای پایش آلودگی هوای اصفهان غلظت دی اکسید گوگرد به جز روزهایی که مازوت سوزی نیروگاه زیاد است از شرایط استاندارد بالاتر نرفته، زیرا سوخت مصرفی گازوئیل و بنزین مصرفی شهر اصفهان یورو ۴ و ۵ است که میزان گوگرد پایینی دارند. در حال حاضر گوگرد موجود در گازوئیل و بنزین یورو ۴ حدود ۵۰ پیپیام و در یورو ۵ تنها ۱۰ پیپیام است؛ در حالیکه میزان گوگرد مازوت موسوم به کمگوگرد که ۵ هزار پیپیام اعلام شده، 100 برابر بیشتر از بنزین و گازوئیل مصرفی در داخل شهر اصفهان است. میزان مصرف مازوت نیروگاه در شرایط مازوت سوزی تمام واحدها بیشتر از بنزین و گازوئیل مصرفی شهر است.»
اما و اگرهای مازوتسوزی در نیروگاه شهید منتظری
مازوتسوزی در نیروگاه شهید منتظری از سالهای گذشته تاکنون با اما و اگرهای زیادی همراه بوده است؛ بهطوری که حتی سال گذشته و علیرغم دستور رئیس جمهور مبنی بر توقف مازوتسوزی و همچنین قطعیهای مکرر برق، این اتفاق عملی نشد و 2 مشعل مازوت در نیروگاه شهید منتظری به مدار آمد و مازوتسوزی انجام شد تا سلامت شهروندان به خطر افتد.
گزارشها حاکی از این است که سوختن مازوت به انتشار گاز سمی دیاکسید گوگرد (SO2) منجر میشود که مقادیر زیاد آن سلامت انسان را با خطرهای جدی مواجه میسازد. مقدار استاندارد دیاکسید گوگرد موجود در هوا 10ppb است و چنانچه هوایی که تنفس میکنیم، حاوی مقادیر بیشتری از SO2 باشد، مشکلات متعددی را تجربه خواهیم کرد.
احساس سوزش در بینی و گلو، مشکلات تنفسی، درد قفسه سینه و افزایش احتمال بیماریهای قلبی و قرمزی چشم، ازجمله علائمی هستند که در صورت قرارگرفتن درمعرض غلظت اندک دیاکسیدگوگرد با آنها مواجه خواهیم شد. انتشار بوی بد در هوا بهمعنای افزایش میزان SO2 به بیش از 500ppb است. در چنین شرایطی، غلظت این گاز در سطح کشنده قرار دارد و خطری بسیار جدی برای سلامت انسان بهشمار میرود.
مازوت و آسیب به محیطزیست
مضرات مازوتسوزی تنها به این موارد ختم نمیشود بلکه گزارشها حاکی از این است که سوزاندن این سوخت پیامدهای زیستمحیطی بسیاری نیز به همراه دارد.
یکی از تأثیرات مهم و آشنای ورود مازوت به محیطزیست، بروز پدیده «باران اسیدی» است. حلشدن فلزات سنگین در خاک مهمترین پیامد باران اسیدی بهشمار میرود و پدیده فرسایش خاک را بهدنبال دارد. این پدیده موجب میشود تا خاک قدرت خود را برای حفظ ریشه درختان و گیاهان از دست بدهد.
در این شرایط، پوشش گیاهی از بین خواهد رفت و این موضوع باعث خواهد شد تا احتمال بروز سیل افزایش یابد. آسیب خاک و پوشش گیاهی موضوع بسیار مهمی است که آینده بشر را بهطورجدی تحتتأثیر قرار میدهد؛ اما نکتهای که این مسئله را بسیار جدیتر و نگرانکنندهتر میکند، ماندگاری بسیار زیاد این عوارض در طبیعت است. پژوهشها نشان میدهند ترکیباتی مانند زایلین و بنزن که درنتیجه شکستهشدن مازوت وارد خاک میشوند، بهمدت بیش از ۱۰ سال در محیطزیست باقی میمانند.
با این وجود در سالهای گذشته، ناترازی انرژی باعث شده تا علیرغم هشدارهای متعدد در رابطه با سوزاندن این سوخت، مشعلهای مازوت به مدار آیند و نه تنها در نیروگاه شهیدمنتظری که در برخی از کارخانهها نیز مازوتسوزی انجام شود.
حالا، اما به تازگی منصور شیشهفروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان خبرهای جدیدی را در گفتوگو با رسانهها در میان گذاشته است که نوید توقف مازوتسوزی در سال جاری را میدهد؛ وعدهای که البته سالهای گذشته نیز از زبان برخی از مسئولان جاری شد و اما کمبود انرژی و تشدید مصرف آن در فصول سرد، باعث شد تا چارهای جز سوزاندن این سوخت باقی نماند.
اینگونه که شیشهفروش گفته است: «براساس تأکید کمیته اضطرار هوای اصفهان، شرکت ملی گاز و نفت برنامهریزی میکند که تأمین گاز نیروگاه شهید منتظری در اولویت باشد و باید با نظارت دقیق از بازگشت به سوختهای آلاینده جلوگیری شود. اصفهان فرصت آزمون و خطا ندارد؛ پایش 24 ساعته تمام دستگاهها و صدور هشدارهای بهموقع تنها راه جلوگیری از تبدیل یک مشکل زیستمحیطی به بحران غیرقابل مهار است. بیتوجهی به اخطارهای زیستمحیطی میتواند شرایط کنونی را به بحرانی جدی تبدیل کند، بنابراین سند جامع کاهش آلودگی هوا که 72 وظیفه برای 16 دستگاه اجرایی تعریف کرده است، باید سریعتر اجرایی شود.»
به گفته او، خسارت اقتصادی ناشی از آلودگی هوا در اصفهان بیش از 800 میلیون دلار در سال برآورد میشود. اجرای سند جامع کاهش آلودگی هوا، هماهنگی میان وزارتخانهها و شرکتهای صنعتی، بهسازی منابع آب و احیای تالابها از جمله اقدامات ضروری است و سازمانهای مسئول باید به وظایف قانونی خود عمل کنند.
پیامدهای آلودگی هوا، فقط به خسارتهای مالی محدود نمیشود بلکه گزارشهای مختلف روایت میکنند که این پدیده سالانه افراد زیادی را به کام مرگ میکشاند و قاتل جان آنها میشود.
بر اساس آخرین گزارش رسمی وزارت بهداشت که تیرماه امسال اعلام شد در ۱۴۰۳، ۲ هزار و ۶۶ نفر در اصفهان به دلیل آلودگی هوا (عمدتاً ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون)، جان خود را از دست دادند. در ۱۴۰۲، آمار مرگ و میر منتسب به آلودگی هوا در اصفهان ۲ هزار و ۲۹ نفر با خسارت ۷۹۶ میلیون دلار بود.
این آمار در ۱۴۰۱ نیز یک هزار و ۸۵۶ نفر با خسارت ۷۲۸ میلیون دلار اعلام شده است. آنطور که مدیرکل حفاظت محیطزیست استان اصفهان گفته است از ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳، طی یک دهه تنها یک درصد روزهای کلانشهر اصفهان در شرایط پاک یا خوب بوده، ۵۵ درصد قابلقبول، ۳۴ درصد ناسالم برای گروههای حساس، ۹.۷ درصد ناسالم برای همه گروهها و سه دهم درصد بسیار خطرناک گزارش شده است.
هوایی که چاره ندارد!
با این وجود، هوای شهر اصفهان همچنان آلوده است و علیرغم اینکه چند روز دیگر آبان نیز به نیمه میرسد، خبری از باد و باران هم نیست.
از سوی دیگر، به نظر میرسد، مسئولان و متولیان این حوزه نیز جز بیان آمار و ارقام و همچنین عملکردهایی که از سالهای گذشته تاکنون منجر به کاهش آلودگی هوا نشده است، اقدام مؤثر دیگری برای کاهش و مقابله با آن انجام نمیدهند؛ بنابراین پربیراه نیست اگر بگوییم، روزهای آلودهتری نیز در ماههای آتی در انتظار اصفهانیها خواهد بود و شهروندان همانند سالهای گذشته باید در فصول سرد، هوای آلوده را استنشاق کنند و دم نزنند!
