به گزارش اصفهان زیبا؛ شناختشناسی، دانش ارزشیابی شناختهای انسان و تشخیص درستی و نادرستی آنها است که از احکام و عوارضِ علمِ آدمی بحث میکند و به دنبال دستیابی به ملاک و معیار تشخیص صحّت و خطای آنها است.
قرآن نیز انسان را به شناخت خود و جهان پیرامونش فرا میخواند؛ به عبارتی خودشناسی، جهانشناسی و خداشناسی به هم گره خوردهاند؛ همچنانکه حضرت علی(ع) فرمود: «مَن عَرَفَ نَفسَه فَقَد عَرَفَ رَبَّه».
استاد شهید مرتضی مطهری هم در کتاب «مسأله شناخت» سه مسأله مهم راههای شناخت، جهانبینی و ایدئولوژی را مورد توجه دقیق قرار داده است.
در مطلب قبل، گفتیم که چگونه انقلاب اسلامی ایران، انقلابی فرهنگی بود، نه مسلحانه، و تمامی رهبران مبارزات انقلاب اسلامی اهل گفتگو، دارای فن بیان و صاحب قلم و کتاب بودند (اینجا را ببینید).
در چنین فضایی بود که «شناختشناسی» و ابزارهای شناخت، بحث روز و شهره آفاق بود و همۀ گروههای مبارز سعی میکردند قبل از ورود به مبارزه، دیدگاهها و مواضع خود را نسبت به مساله شناخت مشخص کنند. به طور مثال جزوه “شناخت” سازمان مجاهدین خلق از شهرت زیادی برخوردار بود که تفکری التقاطی بود و تکملهها یا ردّیههای مختلف بر آن نوشته شده است. کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم علامه طباطبایی(ره) نیز به نوعی پاسخ و در واکنش به جهانبینیهای ماتریالیستی و کمونیستی آن روزگار بود.
فضای فکری آن روز را با فضای مغشوش و بیهویت کنشگری اجتماعی نسل امروز میتوان مقایسه کرد؛ که حتی اعتراضها نیز کور، بیهدف و درنهایت در سطح اغتشاش است.
البته درنهایت انسان به دور از مساله شناختشناسی و شناخت هستی، نمیتواند به زندگی مطلوب ادامه دهد، در اینجا است که برخی افراد به طور ناخودآگاه در دام منابع غیراصیل و افادهای با ادعاهای شِبه علم، همانند فیلمهای «کریستوفر نولان» یا کتابهای «استفن هاوکینگ» و دیگران میروند، غافل از اینکه همه اینها کاسبی است.
سایر اسامی شناسایی شده که در آغاز انقلاب، در مسأله شناخت و فلسفه شناخت، کتاب مستقل یا نقد نوشتهاند، به این شرح است:
سید محمد محمودی، جزوات حزب جمهوری اسلامی، جزوات مؤسسه در راه حق، شهید آیتالله دکتر بهشتی، عبدالکریم سروش، دکتر علی شریعتمداری (استاد دانشگاه اصفهان)، آیتالله محمدعلی گرامی، شیخ علی تهرانی، عطاءالله کریمی، حسین کریمی، همایون همّتی، فرهاد نعمانی، مازیاری و…
